Кіріспе

Швейцария фольклоры – Швейцарияны мекендейтін альпілік және субалпілік халықтардың жергілікті әңгімелері, тойлаулары мен дәстүр-салтының жиынтығы. Швейцария елі неміс, француз, итальян және Граубюнденнің романш тілінде сөйлейтін халқы сияқты бірнеше ерекше мәдениеттерден тұрады. Әрбір топтың өзіне тән фольклорлық дәстүрі бар. Швейцария әрқашан Еуропаның тоғысқан жері болды. Швейцария 1291 жылдан бері одақ және мемлекет ретінде қалыптасқан болса да, швейцариялықтар мәдениет және халық ретінде одан бұрыннан бар еді. Швейцарияға дейін бұл аймақты ежелгі дінді ұстанғандар, сосын христиандық герман тайпалары мекендеген, олар кейін швейцариялықтарға айналды. Германдық халықтардан бұрын бұл жерді римдіктер мен галло-римдіктер билеген. Римдіктерге дейін, бүгінгі Швейцария аумағында кельт халқы – гельветтер (Helvetii) қоныстанған. Басқыншылықтан өзге, Швейцария кем дегенде Рим империясы кезінен бастап Еуропаның тоғысқан жері болып келді. Мәдениеттер мен идеялардың Швейцарияға үздіксіз ағыны бай және алуан түрлі фольклорлық дәстүрді қалыптастырды. Фольклорды зерттеу (фольклористика) неміс тілінде Volkskunde деп аталады. Швейцария фольклорын зерттеу 19 ғасырда басталды. Оның академиялық дамуының негізін қалаушысы – Эдуард Хоффманн-Крайер, ол 1896 жылы Швейцарияның Volkskunde қоғамын құрды.

Аңыздар

Швейцария аңыздары елдің тарихы мен мәдениетін қалыптастырған тарихи және жартылай мифтік тұлғалар мен орындарды қамтиды.

Христиандық

Сент-Галл, 7 ғасырдың басында Швейцарияның шығысына христиан дінін таратуға көмектескен ирландтық монах. Сент-Галл аббаттығы оның усақ монастыры орнында салынған деп есептеледі. Фюссендік Магнус, Оңтүстік Германиядағы миссионер әулие. Ол 7 немесе 8 ғасырда белсенді болды және Фюссендегі Сент-Манг аббаттығының негізін қалаушы саналады. Глардың қасиетті қамқоршысы – әулие Фридолин. Ол дәстүрлі түрде 6 немесе 7 ғасырда Бадендегі Сэкинген аббаттығын құрған ирландтық әулие деп саналады. Аңыз бойынша, ол жер иесін сендіріп, оның барлық иеліктерін, қазіргі Глар кантоны, Фридолинге сыйлаған. Жер иесінің бауыры Фридолинге қарсы сотқа шағымданғанда, Фридолин жер иесін қайта тірілтіп, сыйдың заңдылығын дәлелдеді.

Ескі Швейцария Конфедерациясы

Тифельсбрюкке – шайтан салған деген сенімдегі көпір. Вильгельм Телл – Габсбург Австриясының зұлым билеушісі ұлының басына алма атып түсіруге мәжбүр еткен швейцариялық халық қаһарманы. Алмаға сәтті атып, билеушінің адамынан қашып құтылғаннан кейін, ол билеушіні өлтіріп, төңкеріс бастады. Ол Наполеон дәуірінен кейін Конфедерация қалпына келтірілген кезде швейцариялық патриотизмнің орталық тұлғасына айналды. Рютлишвур – Люцерн көлінің үстіндегі шалғынды жерде, Рютлиде, Швиц, Ури және Унтервальденді білдіретін үш адамның Ескі Швейцария Конфедерациясының қабылдаған аңызға толы ант. Ол Вильгельм Телл туралы аңызбен байланысты. Арнольд Винкельрид – Габсбург герцогы Леопольд III-ке қарсы швейцариялық Семпах шайқасының болуы мүмкін легендарлық батыры. Әңгімеге сүйенсек, швейцариялық әскер австриялық сүңгілерді бұза алмаған кезде, Винкельрид өзін сүңгілерге лақтырып, денесін австриялық қатарда тесік ашу үшін пайдаланды, бұл швейцариялықтардың Семпахта жеңіске жеткеніне әкелді. Арнольд Винкельридтің болғанына күмән болғанымен, бұл оқиға 19 ғасырда швейцариялық патриотизмнің маңызды бөлігі болды. Брудер Клаус – Швейцарияның қасиетті қамқоршысы саналатын швейцариялық монах және аскет. 1481 жылы Ескі Швейцария Конфедерациясының басшылары Бургундия соғыстарынан алынған олжаны бөлісуде дауласа бастады және азаматтық соғыс болуы мүмкін еді. Брудер Клаусқа кеңес сұралып, ол дауласып жатқан басшыларға құпия хабар жіберді. Мазмұны белгісіз болған хабар ашу-ызаны басып, Конфедерацияны кеңейткен Штансер Веркоммнис келісіміне әкелді.

Гриффис

Альпілік аңшы және оның нұрлы қорғаушысы – аңшы мен оның сүйіктісі, Күміс Тоға есімді пери туралы айтады, ол оған үйленуге келіседі. Бейбітшілдікке себепкер болған қар көшкіні – қар көшкіні өзінің жойғыш табиғатына қарсы келіп, өлімдіктер арасындағы дауларды шешушіге айналады, бұл оның мұзды алып туыстарының наразылығын тудырады. Ер және оның тәттілері – сүт шаруасы ер патшасынан тәтті жасау құпиясын ұрлауға тырысқаны үшін жазаланады. Ерлердің құпиясы – ерлердің аңшыларды қалай оқ атар қаруларын жақсартуға үйреткенін, осылайша оқпандарды ойлап табу арқылы сипаттайды. Перилер және олардың ойын алаңы – перилер Швейцарияның алтын ғасырын еске алу үшін жиналады, бұл кездерде адам технологиясы мен туризм әлі енбеген. Күкі сағатындағы пери – адамдардың алғашқы күкі сағатын жасауға перилерден шабыттанғанын айтады. Эдельвейс периі – алғашқы эдельвейс гүлінің пери екенін айтады, ол Мұз патшасымен күресу үшін Пери патшайымымен өзгертілген. Мұзды алыптар және Күн сәулесі эльфтері – мұзды алыптардың бір кезде Швейцарияны мәңгілік мұз бен қар елі ретінде билегенін, ал Пери патшайымы мен оның әскері, оның досы Күннің көмегімен, жерді өлімдіктер өмір сүре алатын жұмаққа айналдырғанын айтады. Көптеген перилер гүлдерге, ағаштарға және шалғын шөптеріне айналуды таңдады, мысалы, Аролла қарағаюы, эдельвейс және Альпілік бетеге, содан кейін алыптарға қарсы соғыс үшін тау беткейлеріне көтерілді. Толқындар астындағы сарай – су перісінің патшасы адам ханшайымын оның көлдегі кристалл сарайына әкеліп, оны өз әйелі етеді. Ғажап Альпілік мүйіз – швейцариялықтардың алғаш рет Альпілік мүйізді перилерден сыйлық ретінде қалай алғанын сипаттайды.

Франц Холер

Тотемугерли тау рухтары немесе әуедегі перілердің (осы атпен белгілі Тотемугерли) ойын тобы туралы әңгімелейді, оларға ешқашан "жоқ" демеуге болмайды. Олар екі (адам) ер адамнан тік жарлы төбеге бір нәрсені көтеріп әкелуге көмектесуді сұрайды. Көтеріліп жатқан зат екеуімен де сөйлей бастайды, ал екеуінің біреуі қашып кетеді. Міндетін аяқтаған адам ертесіне таңда қауіпсіз, бірақ қорқынышпен оянады, ал қашқан адам ешқашан табылмайды. text="S git Luet, wo saege, dass sider am Schtotzgroten es Totemuegerli meh desumeschirggelet". Аудармасында: "Осы күннен бері сол төбеде тағы бір Тотемугерли ойнап жүр" дейді.

Мюллер-Гуггенбюль

Әнші шырша – ағаш кесуші өзінің ауылына жақын орманнан ән салатын шыршаны табады.