Кіріспе

1949–1954 жылдардағы Француз Индокитайының құрамына кірген мемлекет, Француз Индокитай мемлекеті.

Вьетнам мемлекеті (; Chữ Hán: 國家越南;) – Оңтүстік-Шығыс Азияда 1949 жылдан 1955 жылға дейін болған үкіметтік құрылым. Алғашқыда Француз одағының мүшесі, кейіннен (1954 жылдың 22 шілдесінен 1955 жылдың 26 қазанына дейін) тәуелсіз мемлекет ретінде танылды. Бірінші Индокитай соғысы кезінде мемлекет Вьетнамның барлық территориясына билік етуді талап еткенімен, оның көп бөлігі Вьетнам Демократиялық Республикасының бақылауында болды. Мемлекет 1949 жылы Франция тарапынан Француз одағы аясында құрылып, 1950 жылы халықаралық қауымдастық тарапынан мойындалды. Бұрынғы император Бао Дай мемлекет басшысы болды. 1954 жылғы Женева келісімдерінен кейін Вьетнам мемлекеті елдің солтүстік бөлігіндегі егемендігінен бас тарды, бұл аймақ Вьетминь бақылауында болды. Сол жылы Нго Динь Дием премьер-министр болып тағайындалды, ал 1955 жылы Бао Дайды қызметтен шеттету арқылы Вьетнам Республикасының президенті болды.

Вьетнамның бірігуі (1947-1948)

Тамыз революциясынан бастап Вьетмині Вьетнамның барлық аумақтарын басып алды. Вьетмин 1945 жылғы 2 қыркүйекте (Жапония АҚШ-пен капитуляциялық құжатқа қол қойған күні) Вьетнам Демократиялық Республикасын құрды. 1947 жылдың ақпанына қарай Тонкиннің (Солтүстік Вьетнам) басылуынан кейін Тонкин астанасы Ханой және маңызды көлік арнасы француздық бақылауға қайта оралды. Вьетмин партизандары орманға шегінуге мәжбүр болды және партизандық соғыс жүргізуге дайындалды. Вьетмин жетекшісі Хо Ши Миннің вьетнам халқына әсерін азайту мақсатында Индокитайдағы француз билігі Бао Дайдың (Нгуен әулетінің соңғы императоры) билікке оралуын қолдады, қуыршақ мемлекеттер құрып, олардың ішінде Вьетнам мемлекеті де болды. Бао Дай 1945 жылғы 25 тамызда, қысқа ғұмырлы Вьетнам империясының құлауынан кейін (ол Жапон империясының қуыршақ мемлекеті болған) өз еркімен тақтан бас тарды. 1948 жылғы 5 маусымда Халонг шығанағы келісімдері (Accords de la baie d’Along) Франция одағы және Индокитай федерациясы шеңберінде Франциямен байланысты Тонкин (Солтүстік Вьетнам) және Анам (Орталық Вьетнам) үкіметтерін алмастыратын бірыңғай Вьетнам үкіметін құруға жол берді. Алайда, Кохинхина (Оңтүстік Вьетнам) ерекше мәртебеге ие болды, ол колония және дербес республика ретінде танылды. Оның Вьетнамның қалған бөлігімен қайта бірігуі үшін жергілікті жиналыстың, содан кейін француз Ұлттық жиналысының мақұлдауы қажет болды. Өтпелі кезеңде Вьетнамның Уақытша Орталық Үкіметі жарияланды: Нгуен Ван Сюань, сол кезге дейін Оңтүстік Вьетнамның Уақытша Үкіметінің басшысы (Кохинхина 1947 жылдан бері осылай аталатын) оның президенті болды, ал Бао Дай толыққанды қайта бірігуді күтіп отырды. Алайда, Вьетнам Демократиялық Республикасы Вьетнамның тәуелсіздігін жариялаған және 1945 жылғы 2 қыркүйектен бастап Вьетнамның дерлік барлық аумағын бақылап келген. Бұдан өзге, ДВР 1946 жылы Вьетнамның Ұлттық жиналысына сайлау өткізді, онда Вьетнам сайлаушыларының 89% (солтүстік және оңтүстік) қатысты. 1946 жылы Вьетнам Демократиялық Республикасы Вьетнамның конституциялық өкілі ресми түрде танылды. Халонг шығанағы келісімдерінің нәтижесінде көптеген мәселелер, референдумды есептемегенде, 1946 жылғы 6 наурызда коммунист Хо Ши Миннің Демократиялық Вьетнам Республикасы мен Индокитайдағы Францияның Жоғарғы комиссары, адмирал Тьерри д’Арженлие, Феликс Гуиннің Франция Жұмысшыларының Халықаралық ұйымының (SFIO) француз бөлімі басқарған Уақытша Француз Республикасының өкілі қол қойған Индокитай тәуелсіздігі туралы конвенцияның күшіне енуіне әкелді. Сондықтан кейбір тараптар Вьетнам мемлекетін Француздық Төртінші Республиканың қуыршақ мемлекеті деп санайды.

Француз одағы (1949-1954 жж.)

1949 жылы 20 мамырда француз Ұлттық ассамблеясы Кохинхинаны Вьетнамның қалған бөлігімен біріктіруді бекітті. Бұл шешім 4 маусымда күшіне енді, ал Вьетнам мемлекеті 2 шілдеде ресми түрде жарияланды. 1949 жылдан 1954 жылға дейін Кохинхинамен қайта біріккеннен кейін Вьетнам мемлекеті француз одағының құрамындағы серіктес мемлекет ретінде Франциядан ішінара тәуелсіздік алды. Бао Дай Бірінші Индокитай соғысы кезінде Вьетнам Ұлттық армиясы мен Вьетминь арасындағы күрес арқылы Вьетнамның заңды үкіметі ретіндегі өкімділігі үшін коммунистік көшбасшы Хо Ши Минге қарсы күресті. Вьетнам мемлекеті Францияның Төртінші Республикасы мен АҚШ-тан (1950–1954 жылдары) қолдау алды, ал Хо Ши Минге Қытай Халық Республикасы (1950 жылдан бастап) және аз дәрежеде Совет Одағы қолдау көрсетті. Француздық қолдауға қарамастан, 1952 жылы Вьетнам аумағының шамамен 60 пайызы Вьетминьнің бақылауында болды.

Бөлу (1954-1955 жж.)

1954 жылғы Женева конференциясынан кейін, және Француз одағынан шығып толық тәуелсіздік алғаннан соң, Вьетнам мемлекетінің территориясы 17-ші параллельдің оңтүстігіндегі Вьетнам жерімен шектелді және осылайша ол Республика Вьетнамы ретінде кеңінен танылды. Коммунистік күштер 1954 жылдың 10 қазанында Ханой қаласына енді. 1954 жылдан 1955 жылға дейін француз-американдық "Азаттыққа жол" операциясы барысында, негізінен римдік католиктер болған, антикоммунистік Солтүстік Вьетнам халқының іріктеп, жартылай ерікті түрде көші-қоны жасауы жүзеге асты.

Вьетнамның Уақытша орталық үкіметі (1948-1949)

1948 жылғы 27 мамырда Кочин-Қытай Республикасының президенті Нгуен Ван Сюань, Кочин-Қытай және Вьетнам үкіметтерінің бірігуі нәтижесінде Вьетнамның Уақытша Орталық үкіметінің (Thủ tướng lâm thời) президенті болды, бұл жағдай кейде "Вьетнамға дейінгі" кезең деп аталады.

Вьетнам мемлекеті (194955)

1949 жылы 14 маусымда Бао Дай Вьетнам мемлекетінің мемлекет басшысы (Quốc trưởng) болып тағайындалды; ол қысқа мерзімге премьер-министр міндетін атқарды (Kiêm nhiệm Thủ tướng). 1955 жылы 26 қазанда Вьетнам Республикасы жарияланды және Нго Динь Дием республиканың тұңғыш президенті болды.