Кіріспе
Оңтүстік Вьетнамның президенті (1967–1975) Нгуен Ван Тхьеу (5 сәуір 1923 – 29 қыркүйек 2001) – Оңтүстік Вьетнамның әскери шенеунігі және саясаткері, 1967 жылдан 1975 жылға дейін Оңтүстік Вьетнам президенті болды. Ол Вьетнам Республикасы Қарулы Күштерінің (ВРҚК) генералы, 1965 жылы әскери хунтаның басшысы, ал 1967 жылы бұрмаланған сайлауда жеңіске жеткеннен кейін президент атанды. Сайгонға шабуыл жасауға бірнеше күн қалғанда ол отставкаға келіп, елден кетуге мәжбүр болды және Солтүстік Вьетнам жеңіске жеткенге дейін Тайпейге көшті. Вьетнамның оңтүстік-орталық жағалауындағы Фан Ранг қаласында дүниеге келген Тхьеу 1945 жылы коммунистердің үстемдігі астындағы Хо Ши Миннің Вьет Минь қозғалысына қосылды, бірақ бір жылдан кейін одан шығып, француздық қолдауы бар Вьетнам мемлекетінің Вьетнам Ұлттық Армиясына (ВҰА) қосылды. Ол қатар жүріп өсіп, 1954 жылы туған ауылынан коммунистерді қууға батальонды басқарды. Францияның шығуынан кейін ВҰА ВРҚК-ға айналды, ал Тхьеу төрт жыл бойы Вьетнам Ұлттық Әскери Академиясының басшысы болды, содан кейін дивизия командирі және полковник болды. 1960 жылдың қарашасында ол президент Нго Динь Дьемге қарсы жасалған төңкеріс әрекетін басуға көмектесті. Осы кезеңде ол католицизмге көшті және үкіметтің құпия Кан Лао партиясына қосылды. Дьем өзінің дінтастастарына артықшылық береді деп есептелді, ал Тхьеу саяси билікке жету үшін дін аударған көптеген адамдардың бірі деп айыпталды. Осыған қарамастан, Тхьеу 1963 жылдың қарашасында буддистік дағдарыс кезінде Нго Динь Дьемге қарсы төңкеріске қатысуға келісті, соның нәтижесінде Джа Лонг сарайына шабуыл жасалды. Дьем тұтқындалып, өлім жазасына кесілді, ал Тхьеу генерал атанды. Дьемнің өлімінен кейін бірнеше қысқа мерзімді хунталар құрылды, себебі төңкерістер жиі орын алды. Тхьеу сақтық танытып, хунта қатарында өрледі, ал оның айналасындағы офицерлер бір-бірін жеңіп, ықпалынан шығарды. 1965 жылы Оңтүстік Вьетнамда тұрақтылық орнады, ол мемлекет басшысы болды, ал әуе маршалы Нгуен Као Ки премьер-министр болды, бірақ екеуі де бәсекелес болды. 1967 жылы сайлау арқылы билікке көшу жоспарланды. Әскери күрес аяқталғаннан кейін Тхьеу президенттікке кандидат болды, ал Ки оның вице-президенті болды – екеуі де билікке таласты. Екеуінің бірлесіп жұмыс істеуі үшін әріптес офицерлер Кидің бақылауындағы әскери органмен келісімге келді, ол жасырын түрде саясатты анықтайтын болды. Басшылықтағы шиеленіс байқалды, соның нәтижесінде Тхьеу жеңіске жетіп, Кидің жақтастарын маңызды әскери және үкіметтік лауазымдардан шеттетті. Содан кейін Тхьеу 1971 жылғы сайлауға қатысу құқығын шектеу туралы заң қабылдады, барлық қарсыластарды тізімнен шығарды, ал қалғандары сайлаудың жалған екені анық болғандықтан үміткерліктен бас тартты. Тхьеу дауыс берудің 100% -ын жеңіп алды, сайлау қарсылығызсыз өтті, ал Ки саясаттан зейнетке шықты. Өкіметтік кезеңінде Тхьеу сыбайлас жемқорлыққа көз жұмып, оған ықпал еткені және ВРҚК бөлімшелерін басқаруға құзыретті офицерлер емес, адал адамдарды тағайындағаны айыпталды. 1971 жылғы Лам Сон 719 операциясы және коммунистердің Пасха шабуылы кезінде елдің солтүстігіндегі I корпус оның сенімді адамы Хоанг Сюань Ламның басшылығында болды, оның нашар басқаруы Тиуді Нго Куанг Чыңмен ауыстыруға мәжбүр етті. Париж бейбіт келісімдеріне қол қойылғаннан кейін – оған Тхьеу қарсы болды – және АҚШ-тың шығуынан кейін Оңтүстік Вьетнам коммунистерге қарсы тағы екі жыл бойы қарсылық көрсетті, содан кейін коммунистер жеңіске жетті, Солтүстік Вьетнам армиясы Оңтүстікке басып кірді. Тхьеу Чыңға қарсы бұйрық берді, оған тұрып күресуге немесе кері шегінуге және бірігуге бұйрық берді, бұл елдің оңтүстігінде жаппай үрейге және құлдырауға әкелді. Бұл коммунистерге үлкен серпін берді, бір ай ішінде олар Сайгонға жақындады, бұл Тхьеуді отставкаға келуге және елден кетуге мәжбүр етті. Ақырында ол Бостон, Массачусетс маңына қоныстанды, бұқаралық ақпарат құралдарымен сөйлеспеуді жөн көрді. Ол 2001 жылы қайтыс болды. Тхьеу диктаторлыққа бейім, Нго Динь Дьемге ұқсас деп сипатталды.
Nguyễn Văn Thiệu (; 5 April 1923 – 29 September 2001) was a South Vietnamese military officer and politician who was the president of South Vietnam from 1967 to 1975. He was a general in the Republic of Vietnam Armed Forces (RVNAF), became head of a military junta in 1965, and then president after winning a rigged election in 1967. He established rule over South Vietnam until he resigned and left the nation and relocated to Taipei a few days before the fall of Saigon and the ultimate North Vietnamese victory. Born in Phan Rang in the south central coast of Vietnam, Thieu joined the communist dominated Việt Minh of Hồ Chí Minh in 1945 but quit after a year and joined the Vietnamese National Army (VNA) of the French backed State of Vietnam. He gradually rose up the ranks and, in 1954, led a battalion in expelling the communists from his native village. Following the withdrawal of France, the VNA became the ARVN and Thiệu was the head of the Vietnamese National Military Academy for four years before becoming a division commander and colonel. In November 1960, he helped put down a coup attempt against President Ngô Đình Diệm. During this time, he also converted to Catholicism and joined the regime's secret Cần Lao Party; Diệm was thought to give preferential treatment to his co religionists and Thiệu was accused of being one of many who converted for political advancement. Despite this, Thiệu agreed to join the coup against Ngô Đình Diệm in November 1963 in the midst of the Buddhist crisis, leading the siege on Gia Long Palace. Diệm was captured and executed and Thiệu made a general. Following Diệm's death, there were several short lived juntas as coups occurred frequently. Thiệu gradually moved up the ranks of the junta by adopting a cautious approach while other officers around him defeated and sidelined one another. In 1965, stability came to South Vietnam when he became the figurehead head of state, while Air Marshal Nguyễn Cao Kỳ became prime minister, although the men were rivals. In 1967, a transition to elected government was scheduled; and, after a power struggle within the military, Thiệu ran for the presidency with Kỳ as his running mate—both men had wanted the top job. To allow the two to work together, their fellow officers had agreed to have a military body controlled by Kỳ shape policy behind the scenes. Leadership tensions became evident, and Thiệu prevailed, sidelining Kỳ supporters from key military and cabinet posts. Thiệu then passed legislation to restrict candidacy eligibility for the 1971 election, banning almost all would be opponents, while the rest withdrew as it was obvious that the poll would be a sham; Thiệu won 100% of the vote and the election was uncontested, while Kỳ retired from politics. During his rule, Thiệu was accused of turning a blind eye to and indulging in corruption, and appointing loyalists rather than competent officers to lead ARVN units. During the 1971 Operation Lam Sơn 719 and the communists' Easter Offensive, the I Corps in the north of the country was under the command of his confidant, Hoàng Xuân Lãm, whose incompetence led to heavy defeats until Thiệu finally replaced him with Ngô Quang Trưởng. After the signing of the Paris Peace Accords—which Thiệu opposed—and the US withdrawal, South Vietnam resisted the communists for another two years until the communists' final push for victory, which saw the South openly invaded by the entire North Vietnamese army. Thiệu gave contradictory orders to Trưởng to stand and fight or withdraw and consolidate, leading to mass panic and collapse in the south of the country. This allowed the communists to generate much momentum and within a month they were close to Saigon, prompting Thiệu to resign and leave the country. He eventually settled near Boston, Massachusetts, preferring not to talk to the media. He died in 2001. Thiệu has been described as dictatorial, similar to Ngô Đình Diệm.
Алғашқы жылдар
Вьетнамның оңтүстік-орталық жағалауындағы Фан Ранг қаласында дүниеге келген Тхю, егіншілік пен балық аулау арқылы күнкөріс көретін шағын, жақсы жағдайдағы жер иесінің ұлы болды. Тхю бес баланың ең кішісі еді. Кейбір мәліметтерге сәйкес, Тхю 1924 жылғы қарашада туған, бірақ 1923 жылғы 5 сәуірді туған күні ретінде қабылдады, себебі бұл күн ырысқа толы деп есептелді. Оның ағалары оны Франция басқаратын элиталық мектептерге оқуға жіберу үшін ақша жинады, ал Франция сол кезде Вьетнамды отарлап биледі. 1954 жылға қарай ол майор болды және Вьетминь бөлімшесіне шабуыл жасаған батальонды басқарды, осының нәтижесінде коммунистер Фан Рангтан шығып кетуге мәжбүр болды.
1960 жылы Диемге қарсы төңкерісті тоқтатудағы рөлі
1960 жылы 11 қарашада полковниктер Вуонг Ван Донг пен Нгуен Чан Тхи президент Нго Динь Диемге қарсы төңкеріс жасауға тырысты, бірақ сарайды қоршағаннан кейін шабуылды тоқтатып, билікті бөлісу туралы келісімді келіссөздер арқылы шешуге бел буды. Дием реформалар жасайтынына жалған уәде берді, бұл оның жақтастарына көмекке уақыт беруге мүмкіндік берді. Төңкерісшілер сондай-ақ, астанаға кіретін жолдарды толығымен жаба алмады, сол арқылы жақтастардың күшін толықтыруына кедері келтірмеді. Тхю Диемді құтқару үшін Сайгонның солтүстігіндегі Бьен Хоа қаласынан 7-дивизиясының жаяу әскерін жіберді. Реформалар туралы жалған уәделер таратылып жатқанда, Трэн Тхен Хиемнің әскері сарайға жақындады. Күш тепе-теңдігі өзгерген кезде, төңкерісшілердің бір бөлігі жақтарын ауыстырды. Қысқа, бірақ қанағатсыз шайқаста шамамен 400 адам қаза тапты, төңкеріс әрекеті күйреп қалды. 1961 жылы 21 қазанда Тхю Вьетнамның орталық бөлігіндегі бұрынғы императорлық астана Хуэде орналасқан 1-дивизияның қолбасшысы болып тағайындалды. Ол 1962 жылдың 8 желтоқсанына дейін, генерал Дьо Као Три билікті алғанға дейін осы лауазымда қалды. Он екі күннен кейін Тхю Бьен Хоада орналасқан 5-дивизияның қолбасшысы болып тағайындалды, ал 7-дивизия Мы Тхоға көшірілді. Ұзақ үнсіздіктен кейін, сағат 3:00-ден кейін оқ жауын қайта басталды, ал сағат 5:00-ден кейін Тхю қоршаудың соңғы кезеңін бастауға бұйрық берді. Сағат 6:37-де сарай түсті. Ол төңкерісшілер билікті басып алғаннан кейін генерал атағын алды. Төңкеріс жетекшісі және хунта мүшесі Дыонг Ван Минь Диемді өлтіруге бұйрық бергені үшін айыпталды, бірақ кінәлілік мәселесі талқыланды. Тхю жауапкершіліктен бас тарды және Миннің қарсылық білдірмеген мәлімдемесін жариялады: "Нго Динь Диемнің өліміне толық жауапкершілікті Дыонг Ван Минь мойнына алуы керек". Тхю президент болғанға дейін Дием туралы әңгіме табу болып қалды. Оның үкіметі алғаш рет 1971 жылы Диемнің қайтысының сегізінші жылдығында Диемге арналған қоғамдық еске алу рәсімдерін бекітті, бұл мұндай іс-шараларға рұқсат етілген үшінші жыл болды. Бірінші ханым Мадам Тхю Сайгондағы Нотр-Дам соборында Диемге арналған реквиемде жылап отырғаны көрілді.
Орталық таулы аймақтың тасталуы
11 наурызға дейін Тиу АҚШ-тан 300 миллион долларлық қосымша көмек пакетін алуға ешқандай үміт жоқ екенін түсінді. Осыған байланысты ол генералдар Куанг пен Виен қатысқан отырыс шақырды. Тиу картада өзі ең маңызды деп санайтын аймақтарды – III және IV корпустардың барлық тактикалық аймақтарын белгіледі. Фу оған жетудің жалғыз жолы – таулы аймаққа қайта шабуыл жасағанға дейін, бірнеше көпірлері қираған, нашар күйдегі 7B облысаралық тас жолмен жағалауға қарай шегіну екенін шешті. Жүздеген мың әскери қызметкерлер мен азаматтардың ірі масштабты шегінуі қауіпті болар еді. Бірақ ол нашар жоспарланған, көптеген жоғары шенді офицерлер хабардар етілмеген, ал кейбір бөлімдер артта қалды немесе үйсінсіз шегінді. Бұл жағдай үш күндік кешігумен одан да ушықты, конвой бұзылған көпірге тап болды және оны қайта құруға мәжбүр болды. Коммунистер желіп алды, конвойды қоршап алып, шабуыл жасады. Сан жағынан басым коммунистердің бомбалауы мен ракеталық шабуылынан ауыр шығынға ұшырады, олар әскерилер мен шаруаларды бірдей атты. Көпірлердегі кешігу коммунистерге оңай жеңіс сыйлады, ал 27 наурызда конвой Туй Хоаға жеткен кезде, ARVN бағалауынша, 60 000 әскердің бар болғаны 20 000-ы тірі қалды. II корпус тек 25% күшке дейін азайғандықтан, Буон Ма Тхуотты қайта басып алу жоспарланған операциясы ешқашан іске аспады.
Тьоның құлдырауы
Алайда, Тхюдің бірнеше рет бұрылуынан кейін солтүстік I корпуста нашар құлдырау болды. Бұл Тхюға көп сын-пікірлер келтірген биік жерлердің құлдырауына себеп болды. Төрт рейнджерлік топ пен броньды бригада, Нго Куан Трэньнің қолбасшылығымен, ол елдің ең үздік генералы болып саналады. Наурыздың ортасына дейін Солтүстік Вьетнам тек автожолдарды кесіп тастауға тырысты, бірақ оның бес дивизиясы мен 27 полкі болды. 13 наурыздағы кездесуде Трэнь және III корпустың жаңа қолбасшысы генерал-лейтенант Нгуен Вань Тоан Тхюға баяндама жасады. Оңтүстік Вьетнамның екінші ірі қаласы, сонда Хуэден бас тартады. Жақын маңда мұнай кен орындары бар деп ойлаған. Тхю сонымен қатар I корпусты ашық қалдырып, әуеде және теңізде жүретіндерді алып тастауға шешім қабылдады. Ескі императорлық астана Хуэ екі дивизияны жоғалтуына қарамастан, тасталмауға тиіс еді. Осы аралықта әскерді кері қайтару дайындықтары мен Солтүстік Вьетнамның қысымының күшеюі азаматтық тұрғындардың қашуына себеп болды, олар тас жолды жауып, әскерді кері қайтаруға кедергі келтірді. Трэнь өз күшін жоспарланғандай үш анклавқа қайтаруға рұқсат сұрады; Тхю оған "қазіргі кез келген күшпен, соның ішінде теңіз дивизиясымен, кез келген аумақты ұстап тұруға" бұйрық берді. Трэнь Солтүстік Вьетнамның шабуылға басталуына Дань Наньға оралды. Тхю сол түстен кейін бүкіл ел бойынша радио хабарларын таратты, ол Хуэді "барлық құнға" ұстайтынын жариялады, бұл бұрынғы бұйрыққа қайшы келеді. Сол күні кешке Трэнь Хуэді қорғау үшін Mỹ Chánh өзеніндегі жаңа қорғаныс желісіне шегінуді бұйырды, осылайша Кванг Три провинциясының барлығын берді. Ол өзінің күштері Хуэді ұстай алатынына сенімді болды, бірақ кейін Тхюдің "бұл үш анклавты бір уақытта қорғауға қабілетсіз болғандықтан, I корпус командирі өз күштерін тек Да Наньның қорғанысына қайта орналастыруға еркін" деп бұйырған кешкі хабарламасынан таң қалды. Кванг-Три мен Хуэ тұрғындары жүздеген мыңдаған адам үйлерін тастап, Да Нанганга қарай барған қалың қалыңдыққа қосыла бастады. Бірнеше күн ішінде І корпус бақылаудан тыс болды. Оңтүстік вьетнамдықтар басқа қалалық анклавтардан Да Наньгке көшіп кетуге тырысты, бірақ 1-дивизияның командирі бригадир генерал Нгуен Ван Дием, Тхюдің тастап кетуіне ашуланып, өз адамдарына "Бізге сатқындық жасалды, қазір "әркім өзі үшін", Да Наньгте көреміз" деп айтты. Коммунистік артиллерияның соққысына ұшыраған құрлықтағы шеру. Анархия мен тонау Да Наньгты қоршап алғандықтан, қаланың қорғанысы мүмкін емес болғандықтан, Трэнь теңіз арқылы эвакуациялауға рұқсат сұрады, бірақ Тхю, таңғалған, шешім қабылдаудан бас тартты. Сайгонмен байланысы коммунистердің бомбалауынан бұзылғанда, Трэнь те теңіз күшін кері қайтаруға бұйырды, өйткені Тхю екі жағынан да шешім қабылдамады. Да Наньның қолдауы мен басшылығы болмағандықтан, эвакуация қымбатқа түсіп, коммунистер қалаға артиллериямен шабуыл жасап, ондаған мың адамды өлтірді. Көптеген адамдар қайықтарда орын іздеп, батып кетті; логистикалық қолдаусыз, жіберілген кемелер миллиондаған эвакуацияланғандарға тым аз болды. Тек 16000-ға жуық сарбаз шығарылды, ал Дань Наньгке жиналған екі миллионға жуық бейбіт тұрғындардың 50 000-нан астамы эвакуацияланды. 100 ұшақпен бірге. Да Наньның құлауы кезінде ешқандай майдан соғысы жүргізілген жоқ. Жағалаудағы қалалар бірінен соң бірі тез құлап, екі аптаның ішінде елдің жартысы құлап кетті. Туған қаласы Фан Ранг құлаған кезде, артқа шегінген ARVN әскерлері Тхьюға деген жеккөрушілігін оның отбасысының ата-бабаларының ғибадатханалары мен қабірлерін қирату арқылы көрсетті.
As anarchy and looting enveloped Đà Nẵng, with a defense of the city becoming impossible, Trưởng requested permission to evacuate by sea, but Thiệu, baffled, refused to make a decision. When his communications with Saigon were sundered by communist shelling, Trưởng ordered a naval withdrawal, as Thiệu was not making a decision either way. With no support or leadership from Đà Nẵng, the evacuation turned into a costly debacle, as the communists pounded the city with artillery, killing tens of thousands. Many drowned while jostling for room on the boats; with no logistical support, those vessels sent were far too few for the millions of would be evacuees. Only around 16,000 soldiers were pulled out, and of the almost two million civilians that packed Đà Nẵng, little more than 50,000 were evacuated. along with around 100 fighter jets. During the fall of Đà Nẵng, no pitched battles had been fought. In quick succession, the few remaining cities along the coastline "fell like a row of porcelain vases sliding off a shelf" and half the country had fallen in two weeks. When his hometown of Phan Rang fell, retreating ARVN troops showed their disgust at Thiệu by demolishing his family's ancestral shrines and graves.
Коммунистер қақ жаяды , Тхю отставкаға кетеді .
Осы уақытқа дейін Солтүстік Вьетнамның саяси бюросы соңғы шабуыл үшін 1976 жылға дейін күтудің қажеті жоқ деп санады және олар екі ай ішінде, муссондық маусым басталғанға дейін жеңіске жетуге тырысты. 1975 жылы 7 сәуірде Ле Дюк То Лок Нинге жақын орналасқан генерал Ван Тьен Дунгтың штабына келіп, соңғы шайқастарды бақылады. Генерал Дунг үш бағытты шабуылға дайындады, ол Бьен-Хоаға қарай бет алғанға дейін Лунг-Хан провинциясының астанасы Сюань-Луктағы маңызды тас жол қиылысын және "Сайгонға кіретін қақпаны" басып алады. 8 сәуірде Сюань Лұкта және оның айналасында басталған бір апталық ұрыс бүкіл шабуылдың ең маңызды кезеңі болды. Оңтүстік Вьетнам соғыс үшін 25 000 сарбазды, қалған әскерлерінің үштен бірін жұмсады. Батыл қорғаныс жүргізгеннен кейін 18-дивизия 6:1 сандық артықшылықпен жеңілді, ал коммунистер Сайгонды қоршады. 10 сәуірде АҚШ президенті Джеральд Форд Конгресске барып, Оңтүстік Вьетнамға 722 миллион АҚШ доллары көлемінде қосымша әскери көмек пакетін, сонымен қатар 250 миллион АҚШ долларын экономикалық және босқындарға көмек көрсетуді сұрады, бірақ Конгресс оған ықылас танытпады. 17 сәуірде талқылау аяқталды – Тиуге енді әскери қаржыландыру болмайтын еді. 21 сәуірде 1975 жылы Тиу, қатты саяси қысымға ұшырап, өзінің ең жақын отандық одақтастарының сенімін жоғалтқаннан кейін президенттік лауазымынан кетті. Телевизия арқылы жасаған қоштасу сөзінде, ол көздерінен жас шығып, алғаш рет Орталық жота мен солтүстік аймақтарды эвакуациялауға бұйрық бергенін мойындады. Ол жағдайды ескере отырып, бұл қажеттілік болғанын мәлімдеді, бірақ генералдарды кінәлады. Ол шатасқан және дәйбессіз сөйлеген сөзінде: "Америка сөзін орындамады. Бүгінгі күні американнің сөзіне сенуге бола ма?", "Америка бізге азаттық үшін күресуге көмектесуге уәде берген еді, және осы күресте Америка 50 000 жас жігітін жоғалтты" деді. Тиу американдық қаржыландыруды қысқартуды, оны қарапайым түрде тастап кетумен теңестірді, "Кереметтермен соғыс жасамайсыз, сізге жоғары мораль мен батылдық қажет. Бірақ сіз батыл болсаңыз да, жай ғана тұрып, жауды шағып алмайсыз. Біз Ресей мен Қытаймен соғысып жатырмыз. Біз АҚШ-тан көмек алу үшін базарда балық сату сияқты келісімдер жасап жатырмыз, және мен сіздің [Оңтүстік Вьетнамдық сарбаздар мен азаматтардың] өміріне қауіп төнгенде бірнеше миллион доллар үшін осы келісімдерді жалғастыра алмаймын". Алайда коммунистік толқынды тоқтату мүмкін болмады. Олар тоғыз күн ішінде АРВН-нің қалған бөлігін басып алды және 1975 жылы 30 сәуірде Сайгонды басып алды, соғыс аяқталды. Тиу өзімен бірге 15 тонна жүк алып кетті. Тиу бастапқыда Тайваньда, Оңтүстік Вьетнамның Тайваньдағы елшісі Нгуен Ван Кьеудің үйінде тұрды, кейін Тайбэйдің орталығындағы Тяньмуде жалға алынған үйге көшті. New York Times газетінің хабарлауынша, Тиу бұл кезде елден қуылғандықтан депрессияға ұшырады. Тайваньда қысқа уақыт болғаннан кейін ол Лондонға қоныс аударды, өйткені оның ұлы Этон колледжінде оқып, Темзадағы Кингстон қаласында тұратын. Тиудің көпшілік алдында көрінбеуіне себеп, Оңтүстік Вьетнамдықтардың оны сәтсіздікке ұшыратқан деп санайтынынан қорқуы болды. Әскери тарихшы Льюис Сорли Тиудың "Линдон Джонсонға қарағанда адал және ізгі адам болғанын және олардың жағдайларындағы айырмашылықтарды ескере отырып, өз елінің тиімді президенті болғанын" айтады. Ол 2001 жылы 29 қыркүйекте 78 жасында Бостондағы Бет Израил Диаконесс медициналық орталығында қайтыс болды. Ол өзінің Фоксбороу үйінде инсульттан құлап, тыныс алу аппаратына қосылды. Олардың екі ұлы мен бір қызы болды.