Кіріспе
Готфрид Генрих Штёлцель (1690-1749) – барокко дәуірінің неміс композиторы.
Gottfried Heinrich Stölzel (13 January 1690 – 27 November 1749) was a German composer of the Baroque era.
Өмірбаян
Стелзель 1690 жылдың 13 қаңтарында Саксониядағы Грунштедтельде дүниеге келген. Оның әкесі Грунштедтельдегі органшы болғандықтан, оған алғашқы музыкалық білім берді. Он үш жасында оны Шнебергке оқуға жіберді, онда ол Иоганн Кухнаудың бұрынғы шәкірті кантор Кристиан Умлауффттан музыканы, соның ішінде бас партиясын үйренді. Бірнеше жылдан кейін ол Герадағы гимназияға қабылданды, онда ол соттың шіркеуінің директоры Эммануэль Кегельдің басшылығымен музыкамен айналысты. Кейбір ұстаздары музыкаға қарама-қайшылық танытып, оның назарын одан аудартуға тырысты: поэзия мен ораториямен айналысудан басқа, Стелзель музыкаға деген қызығушылығын дамыта берді. 1707 жылы Лейпцигте теологияны зерттей бастады. Қала музыкалық тұрғыдан көптеген мүмкіндіктер ұсынды: оның операсы бұдан аз уақыт бұрын қайта ашылған болатын, оны Стелзель жиі барып тұратын. Ол 1705 жылы Лейпцигтен кеткен Георг Филипп Телеманның орнын басып, сол кездегі Нейкирхенің музыка директоры және Collegium Musicum дирижері Мельхиор Хоффманмен танысты. Хоффманның басшылығымен өнерін жетілдірген Стелзель оның көшірмешісі ретінде де жұмыс істеді және композиция жасай бастады: бастапқыда Хоффман бұл композицияларды өзінің туындысы ретінде орындады, ал Стелзель біртіндеп олардың авторы ретінде танылды. 1713 жылдың соңында ол Италияға сапар шегіп, Венецияда Иоганн Давид Хайнихен мен Антонио Вивальди, Флоренцияда Франческо Гаспарини және Римде Доменико Скарлатти мен Антонио Бонончини сияқты композиторлармен кездесті. Бір жылдан астам уақыттан кейін қайтып оралғаннан кейін ол Инсбрукте біраз уақыт өткізді және Линц арқылы Прагаға сапар шекті, онда ол үш жылға жуық жұмыс істеді (1715–1717). Прагада Стелзель тағы үш операны, бірнеше ораторияны, мессаларды және көптеген аспаптық шығармаларды көрсетті. Стелзель қысқа уақытқа Байройтте (1717–18) және Герада (1719) сарай капельмейстері болды. Оның «Диомед» операсының премьерасы 1718 жылы Байройтте өтті. Стелзель 1719 жылдың 25 мамырында Кристиана Доротея Кнауерге үйленді. Олардың тоғыз ұлы мен бір қызы болды. Үш ұлы жас кезінде қайтыс болды. Стелзель музыка туралы бірнеше теориялық еңбектер жазды, бірақ олардың тек біреуі ғана оның өмірінде жарық көрді: канонның құрамына арналған трактат, оның 400 данасы 1725 жылы басылды. 1720 жылы ханзада Гюнтер І Сондерсхаузенде әкесінің орнын басты. Ол да әкесінің капельмейстерлік орнын таңдағанына өкініш білдірді. Ол Стелзельден сарайдағы шіркеуге музыка беруін сұрады. Алайда, Стелзель бұл өтінішті 1730 жылға дейін орындамады, ол кезде Фрейслих Данцигке кетіп барады (ол жерде ол 1731 жылы тағайындалды). Гюнтер 1740 жылы қайтыс болғанға дейін Стелзель Сондерсхаузен сарайының музыкасын жасады, оған шіркеу кантаталарының төрт циклі, басқа да діни музыка және серенаталар сияқты әлемдік музыка кірді. 1739 жылы Стелзель Лоренц Кристоф Мизлердің Мизлер музыка қоғамының мүшесі болды. Осы қоғамның мүшесі ретінде ол кантата құрастырды және 20-ғасырда Abhandlung vom Recitativ деп жарияланған речитатив туралы трактат жазды. Өмірінің соңғы екі жылында Стелзель денсаулығы нашарлап, ақыл-ойы әлсіз болды («im Haupte schwach»). Ол 1749 жылдың 27 қарашасында 60 жасқа толмаған кезінде Готтада қайтыс болды. Мизлер Стелзельдің некрологын өзінің төртінші томында, Музыкалық ғылымдар қоғамының органында үштің екіншісі ретінде (оның ішінде Иоганн Себастьян Бахтың үшіншісі болды) басып шығарды. Сонымен қатар, Стелзель кантаталарды әлемдік мәтіндерге негіздеді. Оның қазіргі уақытта сақталған композициялары арасында 1725 жылғы Брокестің құмарлығы, кантаталардан жасалған екі Рождестволық оратория және неміс тілінде төрт бөлімді хор, кыллы және бассо континуо үшін құралған лютерандық месса (Deutsche Messe) бар. Онда аспаптар бар төрт концерти гросси, көптеген симфониялар және гобое д'аморе үшін концерт кіреді. Ол сондай-ақ орган мен клавесин үшін де жазды. Оның бес операсы – «Диомед» (1718), «Нарцисс», «Валерия», «Артемизия» және «Орион» сақталмаған. Стелзельдің 18 оркестрлік сюитасы (бірде-біреуі сақталмаған), сондай-ақ 90 серенатасы (аспа музыкасы ретінде орындалатын вокалды шығармалар) жазғаны белгілі. Стелзельдің ешқашан жазылмаған шығармаларының жартысы жоғалып кетті. Готтада мыңдаған шығармалар болған болса керек, онда тек он екі қолжазба сақталған. Сондэрсхаузен сарайының мұрағатында оның көптеген қолжазбалары сақталған. Олар 1870 жылы органның артындағы қораптан табылған.
Қабылдау
Штёлцел өмірінде зор құрметке ие болды. Ол қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай оның бірқатар шығармалары орындалды, ал Фридрих Вильгельм Марпург оны 18-шы ғасырдың көрнекті композиторларының тізімінде Бахтан аздап жоғары бағалады. 20-шы ғасырдың екінші жартысынан бастап композитор туралы музыкатану зерттеулері және оның туындыларының жазбалары көбейді.