Кіріспе

Неміс барокко композиторы (1681–1767) Георг Филипп Телеманн (24 наурыз 1681 [ескі стиль бойынша 14 наурыз 1681] – 25 маусым 1767) – неміс барокко композиторы және көп аспапты орындайтын музыкант. Ол тарихтағы ең шығармашыл композиторлардың бірі, оның сақталған туындыларының саны бойынша. Телеманн замандастарымен сол кездегі жетекші неміс композиторларының бірі деп есептелді, оны досы Иоганн Себастьян Бахпен салыстырды, Бах Телеманнды ұлы Карл Филипп Эммануэльдің куәгері және оның құрметіне ат қойды, сондай-ақ жеке танысқан Георг Фридерик Гендельмен де теңестірді. Ол музыканы өздігінен үйренді, бірақ отбасының қарсылығына қарамастан композитор болды. Магдебург, Зеллерфельд және Хилдесхайм қалаларында оқығаннан кейін Телеманн Лейпциг университетіне заңгер болу үшін түсті, бірақ ақырында музыкалық мансапты таңдады. 1721 жылы Гамбургке қоныс аударғанға дейін Лейпциг, Сорау, Эйзенах және Франкфурт қалаларында маңызды лауазымдарда жұмыс істеді, онда ол қаланың бес негізгі шіркеуінің музыкалық директоры болды. Телеманнның мансабы дамығанмен, жеке өмірі қиындықтарға толы болды: оның бірінші әйелі некеден кейін екі жыл ішінде қайтыс болды, ал екінші әйелі басқа біреумен қарым-қатынасқа түсіп, оны тастап кеткенше үлкен ойын қарызын жинады. Өзінің міндеттерінің бір бөлігі ретінде ол басшылығымен органшыларды оқыту үшін көптеген музыкалық шығармалар жазды. Олардың ішінде 48 хорал прелюдиясы және 20 кішкентай фуга (модальды фугалар) бар, олар 500 гимнге арналған хорал гармонияларын қосады. Оның музыкасында француз, итальян және неміс ұлттық стильдері үйлесім тапқан, ал кейде ол тіпті поляк халық музыкасының да ықпалына түсті. Ол барлық жаңа музыкалық тенденциялардың алдында болды, ал оның музыкасы кеш барокко мен ерте классикалық стильдер арасындағы маңызды байланыс ретінде саналады. Гамбургтегі Телеманн мұражайы оның өмірі мен шығармашылығына арналған.

Гамбург (1721 1767)

Телеманн 1721 жылы Гамбургтегі Йоханнеум Латын мектебінің канторы және бес ірі шіркеудің музыка директоры қызметіне шақыруды қабылдады. Одан әрі, Телеман өмірінің соңына дейін Гамбургте тұрды. Осы кезеңдегі вокалдық шедевр – 1728 жылғы «Луканың азаптары», оның толыққанды жетілген вокалдық стилінің көрнекті мысалы. Оның алғашқы жылдары отбасылық мәселелермен қиындыққа тап болды: әйелінің адалсыздығы және оның қарыздары, олар Телеманның жылдық табысынан асып кетті. Композиторды банкроттықтан достарының көмегі және 1725-1740 жылдар аралығында Телеман жариялаған көптеген сәтті музыка мен поэзия туындылары құтқарды. 1736 жылға қарай, қаржылық келіспеушіліктерге байланысты күйеу мен әйел бірге тұрмайтын болды. Телеман жұмысының көптеген міндеттерін орындаумен белсенді болса да, 1740 жылдары, 60 жасқа келгенде, өнімділігі төмендеді. Ол теориялық зерттеулермен айналысты, сондай-ақ бағбандалық және экзотикалық өсімдіктер өсіру сияқты хоббилерге уақыт бөлді, бұл сол кезде Гамбургте кең таралған әуесқойлық еді және Гендель де осымен айналысты. 1750 жылдардағы көптеген музыкалық шығармалар бұрынғы туындылардан алынған сияқты. Телеманның үлкен ұлы Андреас 1755 жылы қайтыс болды, ал Андреастың ұлы Георг Михаэль Телеман қартайған композитор тәрбиеледі. Соңғы жылдары денсаулық мәселелерімен және көру қабілетінің нашарлауымен күрескен Телеман 1760 жылдарға дейін шығармалар жазуын жалғастырды. Ол 1767 жылдың 25 маусымында кешке «кеуде ауруы» деп жазылғаннан қайтыс болды. Гамбургтегі лауазымына оның құдасы, Иоганн Себастьян Бахтың екінші ұлы Карл Филипп Эммануэль Бах тағайындалды.

Мұрасы мен ықпалы

Телеман – барлық уақыттағы ең өнімді композиторлардың бірі болды: оның жан-жақты шығармашылығы 3000-нан астам туындыны қамтиды, олардың жартысы жоғалып кеткен, ал көпшілігі 18 ғасырдан бері орындалмаған. 1708 жылдан 1750 жылға дейін Телеман 1043 қасиетті кантата, 600 увертюралық сюита және сол дәуірдегі ешбір композитор қолданбаған аспаптар үйлесіміне арналған концерттер түрлерін жазды. Мысалы, 1911 жылы «Британ энциклопедиясында» Телеман туралы мақала болмады, ал оның сирек аталған жерлерінің бірінде «Гендель мен Бахпен салыстырғанда Телеман сияқты екінші дәрежелі композиторлардың нашар туындылары» деп айтылған. Мұндай бағалаулардың айқын мысалдарын Бахты зерттеушілер Филипп Спитта мен Альберт Швейцер келтірді, олар Телеманның кантаталарын сынап, кейін Бах жазды деп ойлаған, бірақ шындығында Телеманның туындыларын жоғары бағалады.