Кіріспе

Филип Хосе Фармердің 1971 жылғы романы "Тамаша өзен кемесі" - американдық жазушы Филип Хосе Фармердің ғылыми фантастикалық романы, "Өзен әлемі" сериясының екінші кітабы. Романның қысқартылған нұсқасы If журналында "Құлаған жұлдыз" (шілде және тамыз 1967) және "Тамаша өзен кемесі" (маусым және тамыз 1971) түрінде жарияланды.

Шолу

Капитан сэр Ричард Фрэнсис Бёртонның "Өзен әлемі" романындағы "Сіздің шашыраған денелеріңізге" атты алғашқы туындысындағы ерліктерінен бастау алып, "Тамаша өзен кемесі" Самуэль Клеменстің металлға кедей "Өзен әлемінде" өзен кемесін салудың жолын табуға жасаған тырашаларын баяндайды. Осы барыста ол 10 ғасырлық викингке қарсы тұрады, басқа адам тектес түрдің өкілімен достық қарым-қатынас орнатады және король Джон Лакландпен күмәнді одақ құрады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Адамзат Өзен әлеміне қайта тірілгеннен кейін жиырма жыл өткен соң, Сэм Клеменс Эрик Блудакс басқарған викинг қайығының экипажымен бірге саяхаттап келеді. Эрик Блудакс металдан жасалған балғасымен ерекшеленеді. Металға кедей Риверверлендте, тіпті бірнеше унция металл табылса, ол қазына саналады, сондықтан мұндай жағдай сирек кездеседі. Клеменс пен Блудакс осы металлдың көзін табу үшін одақтасты. Клеменске саяхатында Джо Миллер деп атаған алып доисториялық гоминид ілесіп жүреді. Миллер өте мейірімді және тілі бұғаналы болғанымен, өте үлкен болғандықтан қорқынышты жауынгер, ол Клеменсті Блудакс экипажынан қорғайды. Клеменстің осы ізденісіне оның жер бетіндегі әйелі Ливимен қайта қосылу ниеті де себеп болады. Басқалар білмейтіндей, Клеменс Х деп атаған құпия бір тұлғамен байланысқа шыққан. Х өзінің қайта тірілуге жауапты болғандардың бірі екенін мәлімдеді, бірақ олардың мақсаттарымен келіспеді. Ол Клеменстің металлдан жасалған өзен қайығын құруды қалағанын білді және авторға осы арманын орындау үшін қажетті металл өзеннің жоғары ағысында табылатынына сендірді. Х-тің нәтижесінде никель-темір метеориті Клеменске жақын Риверверлендке құлады. Клеменс пен оның экипажы аймақтағы барлық адамды өлтіретін су тасқынынан аман қалды. Өкінішке орай, Клеменс Ливидің денесі палубаға шағылысқанда, оның қайтыс болғанын біледі. Ол сол жерде болған, бірақ енді ол одан мыңдаған шақырым қашықтықта қайта тіріледі. Су тасқынынан кейін аймақтағы барлық тірі қалғандар таңғажайып тұманнан ұйықтап, оянғанда аңғардың бастапқы таза күйіне келгенін көреді. Клеменс метеорда металл бар екенін түсінеді және экипаж оны іздеуге шығады. Біраз уақыттан кейін оларға Бірінші дүниежүзілік соғыста көзге түскен, әйгілі Қызыл баронның інісі, неміс авиаторы Лотар фон Рихтхофен қосылады. Лотар Клеменстің сенімді одақтасы және Блудаксқа қарсы қосымша күш болады. Экипаж метеор құлаған жерге жеткенде, жаңадан құрылған патшалықты құраған қайта тірілгендердің жаңа тобын табады. Экипаж жетекшілерді жылдам өлтіріп, аймақты өздеріне қаратып алады. Олар метеориттен металл қазып ала бастайды. Алайда, Клеменс Блудаксқа сенбейді және оның серіктес жетекшісін өлтіреді. Жер астынан металл қазылып алынған сайын, аймақтың технологиялық деңгейі көтеріле бастайды, соның ішінде отты қарудың қайтадан пайда болуына әкеледі. Метеорит никель мен темірге бай болғанымен, Клеменске заманауи заттар жасау үшін басқа материалдар да қажет. Осы ресурстарды алу үшін ол металды көршілес патшалықтарға саудалауға мәжбүр. Көптеген патшалықтар оның патшалығына қызғанады және Клеменс өз кенінің тартып алынуынан қорқу үшін үнемі сақ болады. Бұл жерде Англия королі Джон Лакланд басқарған көрші патшалық ерекше алаңдаушылық тудырады. Ақырында Джон король және басқа патшалық Клеменстің жерін басып алу үшін күш біріктіреді. Алайда, Клеменс Джон корольмен олардың жерлерін біріктіру туралы келісімге келеді. Джон бір кездегі одақтасына опасыздық жасайды және Клеменспен бірге Пароландо мемлекетін құрады. Клеменс қайық құрылысы басталғанда, әйелі Сирано де Бержерактың қосылған күйінде келгенде, қатты тойтарыс алады. Осы жылдар ішінде Ливи Сираноның сүйіктісіне айналды. Әлемдегі ең шебер семсершілердің бірі ретінде танымал француз, металл патшалығы туралы естігеннен кейін, лайықты семсер алу үшін сол жерге саяхаттауға құмар болды. Бұл жағдайдан көңілі қалмаса да, Клеменс тез арада Сираноға жылынады және француз Клеменстің ішкі шеңберінің мүшесіне айналады. Кейіннен кейіпкерлер Айға, Марсқа, Ганимедке сапар шеккенін және Юпитердің айналасында айналғанын мәлімдеген американдық астронавт Файрбрассты кездестіреді. Пароландо үшін дипломатиялық мәселелер жалғасуда, әсіресе жақын маңдағы "Soul City" патшалығымен, қара ұлтшылдар құрған патшалықпен. Өзінің ресурстары үшін үнемі өсіп келе жатқан төлемдерді талап ететін Soul City ақырында Пароландоға шабуыл жасап, Джон Лакленд агенттері бөгетке динамит салып, жауды өзенге шайып жіберу үшін су толқынын жібергенше, елді жаулап алды. Алайда, қайық түсірілімінен бұрын Клеменс Джон корольдің опасыздық жасап, кемені ұрлап алғанын біледі. Кеме кетіп бара жатқанда, Клеменс одан да үлкен және жақсы кемені салуға және Джон корольден кек алуға ант етеді.

Қабылдау

Лестер дель Рей романды "маңызды көркем шығарма" деп тапты. Фармер өзінің жеке құштарлығын соңғы шегіне дейін іске асыруда.