Кіріспе

Кездейсоқ айнымалы қызығушылық тудыратын мінез-құлықты тоқтату уақыты – музыкалық құбылыс. Ықтималдықтар теориясында, әсіресе стохастикалық процестерді зерттеуде, тоқтату уақыты (Марков уақыты, Марков сәті, таңдаулы тоқтату уақыты немесе таңдаулы уақыт деп те аталады) – бұл "кездейсоқ уақыттың" ерекше түрі: берілген стохастикалық процесс қызығушылық тудыратын белгілі бір мінез-құлықты көрсететін уақыт ретінде қарастырылатын кездейсоқ айнымалы. Тоқтату уақыты көбінесе тоқтату ережесімен анықталады, ол қазіргі жағдай мен өткен оқиғаларға сүйене отырып, процесті жалғастыру немесе тоқтату туралы шешім қабылдау механизмі болып табылады және көбінесе белгілі бір уақытта тоқтату туралы шешімге әкеледі. Тоқтату уақыттары шешім қабылдау теориясында қолданылады, ал таңдаулы тоқтату теоремасы осы контексте маңызды нәтиже болып табылады. Чанг өзінің кітабында (1982) айтқандай, тоқтату уақыттары математикалық дәлелдемелерде "уақыт континуумын бағындыру" үшін жиі қолданылады.

Ескертпелер

Кейбір авторлар нақты түрде жағдайда бола алатын жағдайларды жоққа шығарады, ал басқа авторлар -тің жабылуында кез келген мәнді қабылдауға рұқсат етеді.

Тоқтату уақытының түрлері

Тоқтату уақыттары, уақыт индексі I = [0,∞) жинағымен, олардың қашан болатынын болжау мүмкіндігіне байланысты бірнеше түрге бөлінеді. Тоқтату уақыты τ, егер ол τ > 0 кез келген кезде τn < τ шартын қанағаттандыратын тоқтату уақыттарының өсу тізбегінің лимітіне тең болса, болжамды болады. Тn тізбегі τ-ны жариялайды, ал болжамды тоқтату уақыттары кейде жарияланатын уақыттар деп аталады. Болжамды тоқтату уақыттарының мысалдары – үздіксіз және бейімделген процестердің дербес уақыттары. Егер τ – үздіксіз және нақты мәнді процесс X-тің қандай да бір a мәніне тең болатын алғашқы уақыты болса, онда ол τn тізбегімен жарияланады, мұнда τn – X-тің a-дан 1/n қашықтықта болатын алғашқы уақыты. Қолжетімді тоқтату уақыттары – бұл болжамды уақыттар тізбегімен жабылатын уақыттар. Яғни, тоқтату уақыты τ қолжетімді болады, егер P(τ = τn кейбір n үшін) = 1 болса, мұндағы τn – болжамды уақыттар. Тоқтату уақыты τ, егер оны тоқтату уақыттарының өсу тізбегімен ешқашан жариялау мүмкін болмаса, толыққанды қолжетімсіз болады. Балама түрінде, кез келген болжамды σ уақыты үшін P(τ = σ < ∞) = 0. Толыққанды қолжетімсіз тоқтату уақыттарының мысалдары – Пуассон процестерінің секіру уақыттарын қамтиды. Кез келген тоқтату уақыты τ бірегей түрде қолжетімді және толыққанды қолжетімсіз уақытқа жіктеледі. Яғни, σ < ∞ болған кезде τ = σ, υ < ∞ болған кезде τ = υ және σ = υ = ∞ болған кезде τ = ∞ болатын бірегей қолжетімді тоқтату уақыты σ және толыққанды қолжетімсіз уақыт υ бар. Бұл жіктеу нәтижесінің тұжырымында тоқтату уақыттарының дерлік жарамды шекті болуы міндетті емес екенін және олар ∞-ға тең болуы мүмкін екенін ескеріңіз.

Клиникалық сынақтарды тоқтату ережелері

Медицинадағы клиникалық сынақтар көбінесе сынақтардың соңғы мақсаттарына қол жеткізгенін анықтау үшін аралық талдау жүргізеді. Дегенмен, аралық талдау жалған оң нәтижелер қаупін тудырады, сондықтан аралық талдаудың саны мен уақытын анықтау үшін тоқтату шекаралары қолданылады (бұл жалған оң нәтижелер деңгейін көрсететін альфа жұмсауы деп те аталады). R аралық сынақтың әрқайсысында, егер ықтималдық қолданылған әдіске байланысты белгіленген p шегінен төмен болса, сынақ тоқтатылады. Тізбекті талдау қараңыз.