Кіріспе

Бұл бетте медиа хабарларында әскери ұшақтардың қамаудан тыс тасымалдау практикасында, яғни тұтқындарды бір елден екінші елге заңсыз ауыстыруда қолданылған деген күдік тудырған бірнеше ұшақтар сипатталған.

N313P

Н313P – Чикаго Трибьюнының 2007 жылғы 6 ақпандағы санында жарияланған Боинг-737 ұшағының тіркеу белгісі. Бұл ұшақ 2003 жылғы 21 қыркүйекте Ташкенттен Кабулға, Ауғанстанға ұшып, содан кейін Польшадағы Шчытно-Симани халықаралық әуежайына түнгі сағат 9-да қонған. Трибьюн газетінің авторы Том Ханлидің 14-бетінде айтылғандай, ұшақ 57 минут жерде тұрғаннан кейін Румыниядағы Бухарест қаласындағы Банеаса әуежайына ұшып кеткен. Марти есебінде бұл әуежай «ұсталғандарды тасымалдау немесе түсіру орталығының барлық белгілерін көрсетеді» делінген. Содан кейін 737 ұшағы Марокконың Рабат қаласына және Гуантанамо шығанағына ұшқан, деп хабарлайды Марти есебі. 2004 жылы бұл ұшақ LIFG жетекшісі Абдель Хаким Белхаж бен оның әйелі Фатима Бушарды Ливияға жеткізу үшін пайдаланылған. «Екі ұшақтың [Боинг-737, N313P және Гальфстрим V, N379P] тіркелген иелері ЦРУ-ға қарасты фирмалар болып көрінеді. Трибьюн газетінің иелерімен байланысу әрекеттері көрінбейтін адамдардың мекенжайларын көрсетті немесе авиацияға қызығушылықтары туралы әңгімелегісі келмейтін заң фирмаларына соқты. Екі ұшақ та Трибьюн, басқа да БАҚ және ЕО тергеушілері құжаттаған ұстап беру деректеріне қатысты», - деп жазды Chicago Tribune газеті 14-бетінде.

Көркем әдебиеттердегі кейіпкері

N379P Данияның "Борген" телесериалының "Hundrede dage" эпизодында пайда болады, онда Туледегі ұшу-қону алаңына жасалған экстрадициялық рейстердің ашыққа шығуы Дания премьер-министріне қандай қиындықтар тудырғаны көрсетіледі. Бұған қоса, Джейсон Трасктің 2011 жылғы "Мен Мұхаммед емеспін" романында (Red Wheelbarrow Books) ерекше экстрадиция үшін пайдаланылатын Gulfstream V ұшағы суреттелген.

N596GA

N596GA – бұл Gulfstream V ұшағының тіркеу белгісі, ол ЦРУ-дың ерекше тапсыру бағдарламасы үшін көлік құралы ретінде баспа баспасөзде де айтылған. 2008 жылғы жазушы Дейв Уиллистің мақаласына сәйкес, ұшақ 1999 жылы АҚШ Әуе күштерімен C-37A, сериялық нөмірі 99-0405 ретінде тапсырыс берілді және N596GA ретінде құрастырылды, бірақ 2001 жылдың 20 қыркүйегінде, 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін тоғыз күн өткен соң, әскери тіркеуден азаматтық тіркеуге қайта өтті. Ол Делавэр штатының Нью-Кэстл округіндегі Гринвилл қаласындағы «National Aircraft Leasing» компаниясына тіркелген және АҚШ Маршалдар қызметі басқаратын «Әділеттік жүйесіндегі тұтқындар мен шетелдіктерді тасымалдау жүйесі» (JPATS) пайдаланған деп саналады. JPATS тұтқындарды және АҚШ азаматы емес қылмыскерлерді тасымалдауға жауапты, сонымен қатар өз ұшақ паркінен басқа, жиі басқа ұшақтарды да жалға алады. Сондай-ақ N596GA террористерге қарсы ЦРУ-дың ерекше тапсыру бағдарламасында қолданылған деген мәлімдемелер бар.

N85VM

N85VM - бұл Gulfstream IV ұшағының тіркеу нөмірі, газеттерде АҚШ Қорғаныс министрлігі немесе ЦРУ-ның тұтқындарды тасымалдау үшін пайдаланылған болуы мүмкін деген болжамдар бар. Журналистер алған ұшақ бортының жазбалары, 2003 жылдың 18 ақпанында ұшақ Каирде болғанын көрсетеді, сол күні итальяндықтардан ұрланып Каирге жеткен египеттік дін қызметкері Әбу Омар да келген. Кейіннен американдық және итальяндық барлау қызметкерлері Әбу Омарды ұрлауға қатысқаны үшін айыпталды. Каирге жасаған сапарынан өзге, 2002 жылдың маусымынан 2005 жылдың қаңтарына дейін бұл ұшақ Гуантанамо шығанағына 51 рет, ал Дулес халықаралық әуежайы мен Эндрюс әуе күштері базасына 82 рет ұшқан. Сонымен қатар, ол Германиядағы Рамштейн және Рейн-Майндегі АҚШ әуе базаларына, Ауғанстанға, Мароккоға, Дубайға, Иорданияға, Италияға, Жапонияға, Швейцарияға, Әзірбайжанға және Чехияға да барған.