Кіріспе

Бургас қаласы (Бургас), Солтүстік Фракия аймағындағы Болгарияның Қара теңіз жағалауындағы екінші ірі қала және София, Пловдив және Варнадан кейінгі Болгариядағы төртінші ірі қала. Қаланың халқы 203 000 адамды құрайды, ал қалалық аймақта 277 922 адам тұрады. Бургас облысының орталығы болып табылады және маңызды өнеркәсіптік, көлік, мәдени және туристік орталыққа айналған. Қала Бургас көлдерімен қоршалған және Қара теңіздің батыс бөлігінде, үлкен Бургас шығанағында орналасқан. LUKOIL Neftochim Burgas Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы ең ірі мұнай өңдеу зауыты және ірі өнеркәсіптік кәсіпорын болып есептеледі. Бургас порты Болгариядағы ең ірі порт, ал Бургас әуежайы елдегі екінші маңызды әуежай. Бургас – Болгарияның балық аулау және балық өңдеу саласының орталығы.

Топография

Бургас осы атпен аталатын шығанақтың батыс жағында және Бургас жазығының шығыс бөлігінде, Жоғарғы Фракия жазығының шығысында орналасқан. Бургас Софиядан, Пловдивтен, Варнадан және Стамбулдан шамалы қашықтықта жатыр. Батыс, оңтүстік және солтүстік жағынан қала Бургас, Атанасовское және Мандренское көлдерімен қоршалған, онда жүздеген түрлі құстар мекендейді. Қала арқылы 8-ші панъевропалық дәлізі, Е87 және Е773 еуропалық бағыттары, сондай-ақ ең ұзын ұлттық тас жол I/6 өтеді. Әулие Анастасия аралы қаланың құрамына кіреді.

Климат

Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Бургастың ылғалды субтропиктік климаты бар (Köppen: Cfa). Бургаста жаз мезгілі мамырдың ортасынан қыркүйектің соңына дейін шамамен бес айға созылады. Жоғары маусымдағы орташа температура жазғы теңіз температурасы күн шығар кезде шамамен және таңға қарай шамамен дейін көтеріледі, орташа есеппен. Қыстар елдің ішкі аймақтарымен салыстырғанда жұмсақ болады, түнде орташа температура және одан төмен болады. Желтоқсан, қаңтар, ақпан айларында қар жаууы мүмкін, наурыз айында сирек кездеседі, бірақ ол жылдам еріп кетеді. Ең жоғары температура 2007 жылдың маусым айында шамамен тіркелді, ал ең төменгі температура 1942 жылдың қаңтарында шамамен тіркелді.

Флора мен фауна

Бұргас ылғалды жерлері биологиялық әртүрлілік үшін маңыздылығымен және адамдар пайдаланатын өнімдердің қоры ретінде кеңінен танымал. Бұргас көлі – Болгарияның ең ірі көлі және қаланың орталығында орналасқан. Бұл көшпенді құстар үшін маңызды аймақ. Көл аумағында 250-ден астам құс түрі мекендейді, олардың 61 түрі Болгарияда қорғауға алынған, ал 9 түрі – бүкіл әлем бойынша. Бұл құс бақылаушыларын қызықтырады. Көлде сонымен қатар маңызды балықтар мен омыртқасыз жануарлар да кездеседі. Бұл жерде Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қызыл тізіміне енген жануарлардың бірнеше түрі тіркелген – 5 омыртқасыз, 4 балық, 4 қосмекенді, 3 жорғалап жүретін, 5 құс және 3 сүтқоректі. Еуропадағы екінші ірі құс көші-қоны жолы – Виа Понтиканың бойында орналасқан бұл аймақ, көптеген су құстары, жыртқыш құстар мен ұсақ құстар үшін маңызды тоқтау және жиналу орны болып табылады. Көші-қон және қыстау кезеңінде жыл сайын мұнда 20 000-нан астам (көбінесе 100 000-ға дейін) су құсы жиналады. Атанасов көлі – Қара теңіз аймағындағы тұзды сулы екі көлдің бірі және ылғалды жерлердің сирек және ерекше мысалдарына ие. Бұл биологиялық әртүрліліктің ыстық нүктесі болып табылады, мұнда өсімдіктер мен жануарлардың көптеген түрлері Қызыл тізімге енгізілген. Бұл көшпенді құстар үшін танымал тоқтау орны, мұнда шамамен 60 000 жыртқыш құс және 240 000 ақсақал, пеликан және журақтың өтетіні және жиі көптеп қону үшін тоқтауы байқалады. Дәл осы жерде үлкен ақ пеликанның (Pelecanus onocrotalus), далматин пеликанының (Pelecanus crispus), батыс батпақ бүркітінің (Circus aeruginosus) және қызыл аяқты сұңқарының (Falco vespertinus) Еуропадағы ең көп саны көшіп өтетіні тіркелген.

Болгария мен Византия орта ғасырлары

Орта ғасырларда бұл аймақта маңызды елді мекендер болды: Скафида, Порос, Русокастрон (Русокастро шайқасы), Акваэ Калидей деп аталатын моншалар, Византия, Болгария және Осман императорлары пайдаланған; бүгінгі Бургас қаласы орналасқан жерде Пиргос деп аталатын шағын бекініс салынды, ол, әдетте, қарауыл мұнарасы ретінде қолданылған болуы мүмкін. Византия империясы тұсында ол Қара теңіз жағалауындағы маңызды қалаға айналды. Болгария билеушісі Крум Қара теңізден (Горно-Езерово маңынан) Марица өзеніне дейінгі Еркесия деп аталатын ұзын шекара қабырғасын салдырды. 1206 жылы Фландрияның латын императоры Генрих (Төртінші крест жорығын қараңыз) сол кезде Термополис деп аталған Акваэ Калиделерді қиратты. Моншалар кейін византиялықтар мен болгарлар тарапынан қайта жаңартылды. Порос 1270 жылғы Константинополь патриархатының құжатында еске алынған. 1304 жылы Порос маңында Скафида шайқасы болды, онда болгар патшасы Тодор Светослав византиялықтарды жеңіп, Оңтүстік Қара теңіз жағалауын бағындырды. 14 ғасырдың басында аймақ Каталондық компаниясы тарапынан тоналып, талқандалды. 13 ғасырда византиялық ақын Мануэль Филес өзінің шығармаларында Бургасты Бургас деп атады. Қала алғашқыда Румелия облысында, содан кейін Силистра облысында және 1878 жылы азат етілгенге дейін Эдирне облысында орналасқан. 17 және 18 ғасырларда Бургас астық үшін маңызды порқа айналды және өзінің астық өлшемі – Бургас киліне ие болды. Қала Бургас қазасының аймақтық сауда және әкімшілік орталығы болды. 1865 жылы Бургас порты Трапезундтан кейін Қара теңіздегі Осман империясының екінші маңызды порты болды. Осы кезде Бургас Оңтүстік Болгарияның Қара теңіз жағалауындағы маңызды орталық еді.

Азат болғаннан 1945 жылға дейін

Бұл 1885 жылы Болгария княздығына қосылғанға дейін Шығыс Румелиядағы департамент орталығы болды. 19 ғасырдың соңынан бастап Бургас маңызды экономикалық және өнеркәсіптік орталыққа айналды. Қаланың алғашқы даму жоспары 1891 жылы қабылданды, қаланың жоспарлауы мен сыртқы келбеті өзгерді, әсіресе жаңадан салынған қоғамдық ғимараттардың арқасында. 1888 жылы қалалық кітапхана құрылды, 1891 жылы теңіз саябағы салынды және 1897 жылы әйгілі Кирилл мен Мефодий ағайындыларының соборы тұрғызылды. 1895 жылы Георгий Иванов Бургаста алғашқы баспахананы ашты, ал 1897 жылы Кристо Вельчевтің баспаханасы ашылды, ол 1900 жылы Вельчеви ағайындыларының баспаханасы болып қайта аталды. 1890 жылдың 27 мамырында Пловдивке теміржол қатынасы ашылды, ал 1903 жылы терең су порты іске қосылды – бұл қаланың қарқынды өсуіне және индустриялануына ықпал етті. Осы кезеңде 151 зауыт құрылды. Олардың ішінде Аврам Чаловскийдің қант фабрикасы, Иван Чадипетровтың Ұлы болгар диірмендері және Камбана мұнай мен сабын зауыты бар. 1924 жылы Бургаста құрылған Deweko (қазір HemusMark AD) Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы алғашқы қарындаш фабрикасы болды және 1937 жылы Болгария монархиясының ресми жеткізушісі атанды. 1925 жылы Бургаста механика және технологияларға мамандандырылған жоғары мектеп ашылды. Келесі жылы үлкен жабық базар құрылды. 1934 жылы Бургаста 34 260 адам тұрды.

Коммунизм

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1944 жылдың 9 қыркүйегінде Қызыл Армия әскерлері қаланы және көп ұзамай бүкіл елді басып алды. Келесі халық соттарында, әсіресе, бай отбасылары бар интеллигенция өкілдері мен адвокаттар алқасының мүшелері сотталды. Халық соттарының екі палатасы Бургаста Бургас сауда-өнеркәсіп палатасының бұрынғы ғимаратында (қазір Бургас облысының әкімі резиденциясы) отырды. 1945 жылы коммунистер билікті алғаннан кейін неміс және итальян мектебі мен Халық университеті жабылды, 160-тан астам фабрика мен кәсіпорын (ірі компаниялар, мысалы, «Ұлы Болгар Диірмендері», «Верига», «Плюг», «Даб» және т.б.), дүкендер, моншалар және басқа жеке меншіктер мемлекеттік меншікке алынды. Ұлттықтандыру және жаңа билеушілердің басқарудағы әлсіздігі компанияларды азық-түлікпен қамтамасыз етудің күйреуіне және қаладағы күнделікті тұтыну тауарларының тапшылығына әкелді. Келесі жылдары Бургас қаласының орталық бөлігі, көптеген басқа болгар қалаларынан айырмашылығы, коммунистік типтегі қала құрылысынан көп зардап көрмеді және 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы архитектураның көп бөлігін сақтап қалды. Біртіндеп бірнеше мұнай және химиялық компаниялар салынды. 2 маусым қозғалысының террористері – Тилл Мейер, Габриэль Роллник, Гудрун Штюрмер және Анжелика Годер 1978 жылдың 21 маусымында Бургаста Батыс Германияның қызметкерлерімен ұсталды, содан кейін Федеративтік Республикаға жеткізілді.

1990 жылдан кейін

Бүгінде жергілікті порт Болгариядағы ең ірі порт болып табылады және аймақтық экономикаға маңызды үлес қосады. Бургас сонымен қатар жыл сайынғы ұлттық көрмелер мен халықаралық фестивальдарды қабылдайды, ал 6000-нан астам студенттің белсенді қатысуы қаланың тартымдылығын арттырады. Тарихи қоғам Беглик Таш және Девелтұмда ашық аспан астындағы мұражайларды күтіп ұстайды. Бургаста Беларусь, Чехия, Эстония, Грузия, Грекия, Румыния, Ресей, Сьерра-Леоне, Түркия және Украина сияқты бірнеше елдің Бас консулдықтары орналасқан. 2023 жылы Болгария 2011 жылы "Лукойл" компаниясына берген Розенец мұнай терминалын басқару құқығын қайтарып алды.

2012 жылы автобусқа жасалған бомбалау

2012 жылдың 18 шілдесінде Бургас әуежайында Израиль туристерін тасымалдайтын жолаушылар автобусына қамығушы шабуыл жасалды. Автобуста Тель-Авивтен ұшақпен келгеннен кейін әуежайдан қонақүйлеріне бет алған қырық екі израильдік, олардың көп бөлігі жастар еді. Салдарынан Болгариялық автобус жүргізушісі мен бес израильдік қаза тапты.

Экономика

Бургас маңызды өнеркәсіптік орталық. Ең танымал өнеркәсіптік кәсіпорын – ЛУКОЙЛ Нефтохим Бургас, қазір Болгарияға тиесілі және басқарылатын ең ірі мұнай өңдеу зауыты, сондай-ақ Балқан аймағындағы ең ірі өндіріс орны. Қала Софиямен бірге Болгарияның болашақ Еуропалық көлік желісін (TEN-T) және 8-ші ПанЕуропалық көлік дәлізін дамытуға ықпал ететін маңызды элементтердің бірі болып табылады, бұл теміржол және автомобильдік инфрақұрылымды салуды, сонымен қатар Бургас портын және Бургас әуежайын жаңғыртуды қамтиды.

Бургас еркін университеті

Бургас еркін университеті (БФУ) 1991 жылғы 18 қыркүйекте Ұлы Ұлттық Ассамблеяның заңымен құрылған және елдегі алғашқы мемлекеттік емес университеттердің бірі. Университет Ұлттық бағалау және аккредиттеу агенттігімен аккредиттелген және ISO 9001:2008 халықаралық сапа стандарты бойынша сертификатталған. БФУ – студенттеріне қамқорлық көрсететін, олардың кәсіби өркендеуіне көмектесетін, маңызды академиялық жетістіктерге қол жеткізген және халықаралық деңгейде танылған заманауи және инновациялық университет. БФУ Еуропалық университеттер қауымдастығының (EUA) мүшесі. Ол Еуропа, Америка, Азия және Африканың 36 университетімен және ұйымдарымен ынтымақтастық туралы келісімдерге қол қойды. Еуропадағы 24 университетпен студенттер мен оқытушылар алмасу бағдарламаларын іске асырады. Еуропалық кредиттерді аудару және жинақтау жүйесіне (ECTS) қатысады. БФУ 100-ден астам университеттер мен ұйымдармен бірлескен халықаралық жобалар бойынша жұмыс істейді, ЮНЕСКО-ның UNITWIN/ЮНЕСКО кафедралар бағдарламасы бойынша серіктес және ЮНЕСКО-ның Бейбітшілік мәдениеті мен адам құқықтары кафедрасын ұйымдастыратын мекеме. Бургас еркін университеті Халықаралық стандарттау ұйымының (ISO) сапа стандарттарына сәйкес сертификатталған. 2005 жылы ISO 9001:2000, ал 2010 жылы ISO 9001:2008 бойынша сертификатталды. Университеттің барлық негізгі қызметі, сондай-ақ бакалавриат, магистратура және докторантура білім беру бағдарламалары, біліктілік беру, ғылыми-зерттеу және халықаралық қатынастар салалары сертификатталған.

Сауда мектебі

Коммерциялық мектеп экономика, қаржы, басқару және есептің білім беру салаларында мамандандырылған кәсіптік колледж. 1905 жылдың 1 қазанында құрылған, ол Болгариядағы екінші ең көне бизнес мектебі болып табылады.

Құрметтер

Антарктиданың Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Бургас түбегі Бургас қаласының құрметіне аталған. Ocean Fisheries – Burgas компаниясының кемелері 1970 жылдан 1990 жылдардың басына дейін Оңтүстік Джорджия, Кергелен, Оңтүстік Оркни аралдары, Оңтүстік Шетланд аралдары және Антарктида түбегінің суларында қызмет етті. Болгар балықшылары, Кеңес Одағы, Польша және Шығыс Германия балықшыларымен бірге, қазіргі Антарктида балық аулау өнеркәсібінің негізін қалаушылар болды.