Бұлғария және Румыния арасындағы тарихи Добруджа аймағы

Добруджа – Болгария мен Румыния арасында бөлінген тарихи аймақ. Дунай және Қара теңіз аралығында орналасқан, географиясы, қалалары туралы ақпарат.

23 мин оқу

100%

Дереккөз: Dobruja — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Болгария мен Румынияның ортақ тарихи аймағы Добруджа немесе Добруджа ( /US/'/d//oʊ//b//r//ʊ//dʒ//ə/; Добруджа немесе Добруджа; Доброгея, немесе; Добрука) – Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы географиялық және тарихи аймақ, ол 19 ғасырдан бері Болгария және Румыния территориялары арасында бөлінген. Ол Дунайдың төменгі ағысы мен Қара теңіздің арасында орналасқан, оған Дунай дельтасы, Румыния жағалауы және Болгария жағалауының ең солтүстік бөлігі кіреді. Добруджа аймағы Солтүстік Добруджадан – Румынияның бөлігінен және Оңтүстік Добруджадан – Болгарияның бөлігінен тұрады. Румынияның Доброгея аймағы Констанца және Тулча округтерінен құралған, олардың жалпы ауданы және, халқы 850 000-ға жуық. Оның ірі қалалары – Констанца, Тулча, Медгидия және Мангалия. Доброгея Румынияның елтаңбасында дельфиндермен бейнеленген. Болгарияның Добруджа аймағы Добрич және Силистра облыстарына, Разград облысының Конево, Раинино, Тертер және Мадрево ауылдарына, сондай-ақ Варна облысының Генерал Кантарджиево ауылына бөлінген. Аймақтың жалпы ауданы , халқы шамамен 250 000 адамды құрайды. Басты қалалары – екі облыстың әкімшілік орталықтары Добрич және Силистра.

География

Дунай дельтасын қоспағанда, солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан батпақты аймақ, Добруджа төбелі, орташа биіктігі шамамен 200–300 метрді құрайды. Ең биік нүктесі – Мачин тауларындағы Țuțuiatu (Greci) шыңы, оның биіктігі 467 м. Добруджа платосы Добруджаның румын бөлігінің көп бөлігін жабады. Людогорье платосы Болгарияда орналасқан. Разельм көлі – Солтүстік Добруджадағы маңызды көлдердің бірі. Добруджа қоңыржай континенттік климат аймағында жатыр; жергілікті климатты солтүстік-батыстан және солтүстік-шығыстан келетін мұхит ауасының және Шығыс Еуропа жазығынан келетін континенттік ауаның әсері анықтайды. Добруджаның салыстырмалы түрде тегіс жер бедері мен орналасуы көктем, жаз және күз айларында солтүстік-батыстан ылғалды, жылы ауаның, ал қыста солтүстік және солтүстік-шығыс полярлық ауаның келуіне жағдай жасайды. Қара теңіз де аймақтың климатына әсер етеді, әсіресе жағалаудан 40–60 шақырым қашықтықта. Жылдық орташа температура ішкі аймақтарда және Дунай бойында 11 °C, жағалауда 11,8 °C, ал платоның жоғары бөліктерінде 10 °C-тан төмен. Оңтүстік Добруджаның жағалау аймағы Болгарияның ең құрғақ бөлігі болып табылады, жылдық жауын-шашын мөлшері 450 миллиметрді құрайды. Добруджа желді аймақ, бұрын жел тегірмендерімен белгілі болған. Күннің шамамен 85–90% -ында жел соғады, ол көбінесе солтүстік немесе солтүстік-шығыстан соғады. Желдің орташа жылдамдығы Болгариядағы орташа жылдамдықтан екі есе жоғары. Жауын-шашынның аз болуы және теңізге жақындығына байланысты Добруджадағы өзендер әдетте қысқа және суы аз. Аймақта тұзды сулы, жағалауы терең емес көлдер бар.

Этимология

Ғалымдар арасындағы ең көп таралған пікір – Добруджа атауының шығу тегі 14 ғасырғы болгар билеушісі, деспот Добротицаның есімінің түрік тіліндегі нұсқасында жатыр. Түріктердің өз елдеріне ерте замандағы билеушілерінің есімдерін беруі кең таралған (мысалы, жақын орналасқан Молдавия түріктерде Богдан Ифлак деп аталған, Богдан I-нің есімімен). Басқа этимологиялық түсіндірмелер де қарастырылған, бірақ ешқайсысы кең қолдау таппады. Абдолоним Убичини бұл атаудың славян тіліндегі "добро" ("жақсы") сөзінен туындаған "жақсы жерлер" деген мағынаны білдіреді деп санды, және бұл пікірді 19 ғасырдың бірнеше ғалымдары қабылдады. Бұл түсіндірме 19 ғасырда Добруджаның құрғақ, шөлейтті аймақ ретінде сипатталуымен қайшы келеді; бұл солтүстік Добруджадағы Дунай дельтасының солтүстік далаларға қарағанда жақсырақ екенін санаған рутендердің көзқарасын көрсетеді деп түсіндірілді. И. А. Назаретень славян сөзін татар тіліндегі "буджак" ("бұрыш") сөзімен біріктіріп, "жақсы бұрыш" этимологиясын ұсынды. Каниц бұл атауды болгар тіліндегі "добрице" ("тасты және өнімсіз жер") сөзімен байланыстырды. Георге И. Брэтиану атаудың түрік тіліндегі "Борджан" немесе "Бруджар" сөздерінен шыққандығын, олар түрік прото-болгарларын білдіргенін айтты; бұл терминді араб жазушылары да қолданған. Атаудың ең ерте кездескен қолданылуының бірі 15 ғасырға жататын түрік оғыз тайпаларының шежіресінде кездеседі, онда ол "Добруджа éli" деп көрсетілген. "Éli" деген иелік жалғауы бұл жердің Добротицаға ("دوبرجه" түпнұсқа Осман түрік тілінде) тиесілі екенін көрсетеді. Соңғы буынның түсіп қалуы түрік әлемінде сирек емес, мұндай эволюция Айдын атында да байқалады, бастапқыда "Айдын éli" деп аталған. Тағы бір ерте қолданылуы – 16 ғасырға жататын Лаоник Халкондилдің "Тарихтарының" латын тіліне аудармасында, онда "Добротицаның елі" (Δοβροτίκεω χώρα) грек сөзіне сәйкес "Dobroditia" термині қолданылған. 17 ғасырда аймаққа қатысты көптеген жазбалар пайда болды, шетелдік авторлар "Dobrucia", "Dobrutcha", "Dobrus", "Dobruccia", "Dobroudja", "Dobrudscha" және басқа да нұсқаларды қолданды. Бастапқыда бұл атау тек оңтүстік аймақтың даласын, солтүстіктегі Бабадаг маңындағы ормандық алқаптар мен оңтүстіктегі Силистра-Добрич-Балчик аралығын ғана білдірген. Көп ұзамай бұл термин солтүстік бөлігі мен Дунай дельтасын да қамтыды. 19 ғасырда кейбір авторлар бұл атауды тек Дунайдың ең оңтүстік саласы (Святой Георгий) солтүстікте және Карасұ аңғары (қазіргі Дунай-Қара теңіз каналы) оңтүстікте орналасқан аумақтарды ғана білдіру үшін қолданды.

The most widespread opinion among scholars is that the origin of the term Dobruja is to be found in the Turkish rendition of the name of a 14th‑century Bulgarian ruler, despot Dobrotitsa. It was common for the Turks to name countries after one of their early rulers (for example, nearby Moldavia was known as Bogdan Iflak by the Turks, named after Bogdan I). Other etymologies have been considered, but never gained widespread acceptance. Abdolonyme Ubicini believed the name meant "good lands", derived from Slavic dobro ("good"), an opinion that was adopted by several 19th‑century scholars. This derivation appears to contrast with the usual 19th‑century description of Dobruja as a dry barren land; it has been explained as expressing the point of view of Ruthenes, who considered the Danube delta in the northern Dobruja as a significant improvement over the steppes to the North. I. A. Nazarettean combines the Slavic word with the Tatar budjak ("corner"), thus proposing the etymology "good corner". A version matching contemporaneous descriptions was suggested by Kanitz, who associated the name with the Bulgarian dobrice ("rocky and unproductive terrain"). According to Gheorghe I. Brătianu, the name is a Slavic derivation from the Turkic word Bordjan or Brudjars, which referred to the Turkic Proto Bulgarians; this term was also used by Arabic writers. One of the earliest documented uses of the name can be found in the Turkish Oghuz name narrative, dated to the 15th century, where it appears as Dobruja éli. The possessive suffix el i indicated that the land was considered as belonging to Dobrotitsa ("دوبرجه" in the original Ottoman Turkish). The loss of the final particle is not unusual in the Turkish world, a similar evolution being observed in the name of Aydın, originally Aydın éli. Another early use is in the 16th‑century Latin translation of Laonicus Chalcondyles' Histories, where the term Dobroditia is used for the original Greek "Dobrotitsa's country" (Δοβροτίκεω χώρα). In the 17th century, the region was referred to in more accounts, with renditions such as Dobrucia, Dobrutcha, Dobrus, Dobruccia, Dobroudja, Dobrudscha, and others being used by foreign authors. Initially, the name meant just the steppe of the southern region, between the forests around Babadag in the north and the Silistra–Dobrich–Balchik line in the south. Eventually, the term was extended to include the northern part and the Danube Delta. In the 19th century, some authors used the name to refer just to the territory between the southernmost branch of the Danube (St. George) in the north and the Karasu Valley (nowadays the Danube Black Sea Canal) in the south.

Тарихқа дейінгі дәуір

Добруджа аймағы орта және жоғарғы палеолиттен бері адамдармен мекенделген, мұны Бабадаг, Слава Руса және Энисала қалаларындағы қалдықтар көрсетеді. Палеолит дәуіріндегі адамдар кремнийден құралдар жасап, жеміс-жидек, балық және аң аулап жеген. Осы кезеңде от ашылды, ал оның соңында – садақ-жебе және ағаш кесіп жасалған қайық ойлап табылды. Гура Доброгей үңгірі сияқты үңгірлерде де құралдар табылған. Неолитте бұл аумақты Хамангия мәдениетінің (Добруджа жағалауындағы бір ауылдың атымен аталған), Боян мәдениетінің және Караново V мәдениетінің өкілдері мекендеген. Б.з.д. V мыңжылдықтың соңында, Эгей және Жерорта теңізі тайпалары мен мәдениеттерінің ықпалымен, аймақта Гумельница мәдениеті пайда болды. Энеолитте Қара теңіздің солтүстігінен көшіп келген Құрған мәдениетінің халқы бұрынғы тұрғындармен араласып, Чернавода I мәдениетін құрды. Құрған II мәдениетінің ықпалымен Чернавода II мәдениеті пайда болды. Чернавода I және Езеро мәдениеттерінің бірігуі нәтижесінде Чернавода III мәдениеті қалыптасты. Бұл аймақ б.з.д. 14 ғасырынан бері Жерорта теңізі аймағымен сауда байланыстарында болған, мұны Медгидияда табылған микендік қылыш дәлелдейді, бірақ мұндай қарудың шығу тегі/өндірушісіне қатысты нақты мәліметтердің жетіспеуі ескерілуі керек.

Ежелгі тарих

Ерте темір дәуірінде (б.з.д. 8–6 ғасырлар) жергілікті гет тайпаларының тракиялықтардан ерекшеленуі күшейді. VIII ғасырдың екінші жартысында Халмирис шығанағының (қазіргі Синое көлі) жағалауында жергілікті тұрғындар мен гректер арасындағы сауда қатынастарының алғашқы белгілері пайда болды. Б.з.д. 657/656 жылдары Милеттен келген грек отаршылары Histria қаласын құрды. Б.з.д. VII және VI ғасырларда Добруджа жағалауында тағы да грек колониялары пайда болды (Каллатис, Томис, Дионисополь, Партенополь, Афродизиас, Эуменья және т.б.). Б.з.д. V ғасырда бұл колониялар Делиан лигасының ықпалына түсті, сол кезде олигархия демократияға ауысты. Б.з.д. VI ғасырда алғашқы скифтер аймаққа келе бастады. Милеттің Хекатейос (б.з.д. 540–470) қазіргі Добруджа аумағында Кробиздер мен Теризилер тайпалары және Оргаме (Аргам) қаласы туралы айтқан. Б.з.д. 514/512 жылдары Персия патшасы Дарий I Дунайдың солтүстігінде тұратын скифтерге қарсы жорығы барысында аймақтағы геттерді бағындырды. Б.з.д. 430 жылы Ситалк басқарған Одрисия патшалығы Дунай сағасына дейін билігін кеңейтті. Б.з.д. 429 жылы аймақтың геттері Македониядағы Одрисия жорығына қатысты. Б.з.д. IV ғасырда скифтер Добруджаны бақылауына алды. Б.з.д. 341–339 жылдары олардың патшаларының бірі Атеас Histria қаласына қарсы соғысты, оған жергілікті гет билеушісі (Histrianorum rex) қолдау көрсетті. Б.з.д. 339 жылы патша Атеас Македония патшасы Филипп II-нің қолынан жеңілді, ол кейін Добруджаны бағындырды. Б.з.д. 313 жылы және тағы да 310–309 жылдары Антигон I Монофтальм қолдаған Каллатис бастаған грек колониялары Македония билігіне қарсы көтерілді. Көтерілістерді Фракияның диадохи Лысимах бастырып таратты, ол б.з.д. 300 жылы Дунайдың солтүстігіндегі геттер билеушісі Дромихаетке қарсы әскери жорыққа да шықты. Б.з.д. III ғасырда Добруджа жағалауындағы колониялар солтүстік Добруджаны да билеген Zalmodegikos және Moskon базилейлеріне салық төледі. Сол ғасырда аймақтың солтүстігінде кельттер қоныстанды. Б.з.д. 260 жылы Византия Томисті басып алу үшін Каллатис пен Histria қалаларымен соғыста жеңілді. Б.з.д. III ғасырдың соңы мен б.з.д. II ғасырдың басында Бастарна тайпасы Дунай дельтасы аймағына қоныстанды. Б.з.д. 200 жыл шамасында фракиялық патша Золтес провинцияға бірнеше рет шабуыл жасады, бірақ грек колонияларын қорғаған Ремакстан жеңілді. Ежелгі грек ғалымдары, мысалы Геродот, бұл аймақты Скифияның оңтүстік-батысқа қарай созылған бөлігі деп есептеген. Бұл дәстүр б.з.д. II ғасырдағы Histria қаласында жасалған бір жарлықта да сақталған, онда грек қаласын қоршаған аймақ Скифия деп аталған. Алайда, Μικρά Σκυθία (Mikra Skythia) топонимі, әдетте Кіші Скифия деп аударылатын, кейінірек Добруджа деп аталған аймақтың атауы болған сияқты. "Кіші Скифия" (Mikra Skythia) атауының ең ерте кездесуі Страбонның Географиясында (б.з. I ғасыры) кездеседі. Гректер осылайша оны Дунай дельтасының солтүстігіндегі Үлкен Скифиядан ажыратқан. Б.з.д. 100 жыл шамасында Понт патшасы Митридат VI Добруджадағы грек қалаларына билігін жүргізді. Алайда, б.з.д. 72–71 жылдары Үшінші Митридат соғысы кезінде бұл қалаларды Македонияның римдік проконсулы Маркус Теренций Варро Лукуллдың әскерлері басып алды. Грек колониялары мен Рим Республикасы арасында келісім шарты жасалды, бірақ 62–61 жылдары колониялар көтеріліс жасады. Гай Антоний Гибрида араласты, бірақ Геттер мен Бастарналар Histria маңында оны жеңді. Б.з.д. 55 жылдан кейін Буребиста патша басқарған Дакия патшалығы Добруджаны және жағалаудағы барлық грек колонияларын жаулап алды. Олардың билігі б.з.д. 44 жылы аяқталды.

During the early Iron Age (8th–6th centuries BC), there was increased differentiation of the local Getic tribes from the Thracian mass. In the second part of the 8th century BC, the first signs of commercial relations between the indigenous population and the Greeks appeared on the shore of the Halmyris Gulf (now the Sinoe Lake). In 657/656 BC ancient Greek colonists from Miletus founded a colony in the region: Histria. In the 7th and 6th centuries BC, more Greek colonies were founded on the Dobrujan coast (Callatis, Tomis, Dionysopolis, Parthenopolis, Aphrodisias, Eumenia etc.). In the 5th century BC these colonies were under the influence of the Delian League, passing in this period from oligarchy to democracy. In the 6th century BC, the first Scythian groups began to enter the region. Two Getic tribes, the Crobyzi and Terizi, and the town of Orgame (Argamum) were mentioned on the territory of present Dobruja by Hekataios of Miletus (540–470 BC). In 514/512 BC King Darius I of Persia subdued the Getae living in the region during his expedition against Scythians living north of the Danube. At about 430 BC, the Odrysian kingdom under Sitalkes extended its rule to the mouths of the Danube. In 429 BC, Getae from the region participated in an Odrysian campaign in Macedonia. In the 4th century BC, the Scythians brought Dobruja under their sway. In 341–339 BC, one of their kings, Atheas, fought against Histria, which was supported by a Histrianorum rex (probably a local Getic ruler). In 339 BC, King Atheas was defeated by the Macedonians under King Philip II, who afterwards extended his rule over Dobruja. In 313 BC and again in 310–309 BC, the Greek colonies led by Callatis, supported by Antigonus I Monophthalmus, revolted against Macedonian rule. The revolts were suppressed by Lysimachus, the diadochus of Thrace, who also began a military expedition against Dromichaetes, the ruler of the Getae north of the Danube, in 300 BC. In the 3rd century BC, colonies on the Dobrujan coast paid tribute to the basilei Zalmodegikos and Moskon, who probably also ruled northern Dobruja. In the same century, Celts settled in the north of the region. In 260 BC, Byzantion lost the war with Callatis and Histria for the control of Tomis. At the end of the 3rd century BC and the beginning of the 2nd century BC, the Bastarnae settled in the area of the Danube Delta. Around 200 BC, the Thracian king Zoltes invaded the province several times, but was defeated by Rhemaxos, who became the protector of the Greek colonies. Early Greek scholars such as Herodotus appear to have regarded the region as the south western extension of Scythia – a practice also followed in a 2nd century BC inscription, recording a decree made in Histria, which refers to the region surrounding the Greek city as Scythia. However, the toponym Μικρά Σκυθία (Mikra Skythia), usually translated as Scythia Minor or Lesser Scythia appears to have become the name for the specific region later known as Dobruja. The earliest known usage of the name "Scythia Minor" (Mikra Skythia) is found in Strabo's early Geography (1st century AD). The Greeks thus apparently distinguished it from Scythia Major, which lay north of the Danube delta. Around 100 BC King Mithridates VI of Pontus extended his authority over the Greek cities in Dobruja. However, in 72–71 BC, during the Third Mithridatic War, these cities were occupied by the forces of Marcus Terentius Varro Lucullus, the Roman proconsul of Macedonia. A foedus was signed between the Greek colonies and the Roman Republic, but in 62–61 BC the colonies revolted. Gaius Antonius Hybrida intervened, but was defeated by Getae and Bastarnae near Histria. After 55 BC the Dacian Kingdom under King Burebista conquered Dobruja and all the Greek colonies on the coast. Their rule ended in 44 BC.

Рим билігі

28/29 ж.б.д. оңтүстік Добружадан шыққан геттік билеушісі Ролес, Македония проконсулы Маркус Лициний Крассқа Бастарнаға қарсы әрекетінде қолдау көрсетті. Октавианның рим халқының досы және одақтасы деп жариялаған Ролес, Крассқа Дапикс (орталық Добружада) және Зиракс (аймақтың солтүстігінде) мемлекеттерін бағындыруға көмектесті. Добружа Одрисия патшалығының құрамына енді, ал жағалаудағы грек қалалары Македония губернаторының тікелей басқаруына көшті. 12 және 15 ж.б.д. геттік әскерлер Эгисс және Троэсмис қалаларын қысқа мерзімге басып алды, бірақ Одрисия патшасы Роеметальк I оларды рим армиясының көмегімен жеңді. 15 ж.б.д. Моэзия рим провинциясы құрылды, бірақ Добружа Рипа Тракия деген атпен Одрисия патшалығының құрамында қалды. Жағалаудағы грек қалалары префектураны (praefectura orae maritimae) құрады. 46 ж.б.д. Фракия рим провинциясына айналды, ал қазіргі Добружа аумақтары Моэзия провинциясына қосылды. Гето-дактар біздің заманымыздың I ғасырында, әсіресе 62 және 70 жылдары аймаққа бірнеше рет шабуыл жасады. Осы кезеңде римдік Дунай флотының (classis Flavia Moesica) базасы Новиодунумға көшірілді. Префектура 86 ж.б.д. Моэзияға қосылды. Сол жылы Домициан Моэзияны бөліп, Добружаны шығыс бөлігіне, Моэзия Инфериорына қосты. 101-102 ж.б.д. қысында Дакия патшасы Децебал, дактар, карпийлер, сарматтар және бурс коалициясын Моэзия Инфериорына қарсы шабуылға бастап келді. Император Траянның басқаруымен рим легиондары Янтра өзенінде шабуылдаушы әскерді жеңді. (Содан кейін жеңісті еске алу үшін Никополис ад Иструм қаласы негізделді.) Сонымен қатар, басқыншылар Добружаның оңтүстік бөлігіндегі қазіргі Адамклиси ауылының жанында жеңілді. Соңғы жеңіс 109 жылы осы жерде салынған ескерткіш және Тропеум қаласын негіздеу арқылы еске алынды. 105 жылдан кейін XI Клаудия және V Македоника легиондары Дуросторум мен Троэсмиске, тиісінше, көшірілді. 118 жылы Адриан сарматтардың көтерілісін басу үшін аймаққа араласты. 170 жылы Костобоки Добружаға басып кіріп, Либида, Ульметум және Тропеум қалаларына шабуыл жасады. Аймақ, әдетте, үшінші ғасырдың дағдарысына дейін тұрақты және гүлденген, бұл қорғаныстың әлсіреуіне және көптеген варварлық шабуылдарға әкелді. 248 жылы Аргейтус және Гунтерик басқаруымен готтар, карпийлер, тайфалилер, бастарналар және хасдингилер коалициясы Добружаны қиратты. Траян Децийдің тұсында провинция патша Книва басқаруымен готтардың шабуылынан қатты зардап шекті. 258, 263 және 267 жылдары варварлар шабуылдары жалғасты. 269 жылы одақтас готтар, герулилер, бастарналар және сарматтар флоты жағалаудағы қалаларға, соның ішінде Томиске шабуыл жасады. 272 жылы Аурелиан Дунайдан солтүстікке орналасқан карпийлерді жеңіп, олардың бір бөлігін Карсиумға жақын жерге қоныстандырды. Осы император рим империясындағы дағдарысты тоқтатып, провинцияны қайта құруға көмектесті. Диоклетианның тұсында Добружа Тракия диоцезінің құрамындағы жеке провинция ретінде, Скития деп аталып, әкімшілік тұрғысынан ұйымдастырылды. Оның астанасы Томис болды. Диоклетиан II Геркулия легионын Троэсмиске, ал I Иовия легионын Новиодунумға көшірді. 331-332 жылдары Константин Ұлы провинцияға шабуыл жасаған готтарды жеңді. Бірақ Добружа 384-386 жылдары остготтардың шабуылынан қайтадан қирады. Рим императорлары Лициний, Юлиан және Валент тұсында аймақтағы қалалар жөнделді немесе қайта салынды.

In 28/29 BC Rholes, a Getic ruler from Southern Dobruja, supported the proconsul of Macedonia, Marcus Licinius Crassus, in his action against the Bastarnae. Declared friend and ally of the Roman people by Octavian, Rholes helped Crassus in conquering the states of Dapyx (in central Dobruja) and Zyraxes (in the north of the region). Dobruja became part of the client kingdom of the Odrysians, while the Greek cities on the coast came under direct rule of the governor of Macedonia. In 12 AD and 15 AD, Getic armies succeeded in conquering the cities of Aegyssus and Troesmis for a short time, but Odrysian king Rhoemetalces I defeated them with the help of the Roman army. In 15 AD the Roman province of Moesia was created, but Dobruja, under the name Ripa Thraciae, remained part of the Odrysian kingdom. The Greek cities on the coast formed a praefectura orae maritimae. In 46 AD Thracia became a Roman province and the territories of present Dobruja were absorbed into the province of Moesia. The Geto–Dacians invaded the region several times in the 1st century AD, especially between 62 and 70. In the same period, the base of the Roman Danube fleet (classis Flavia Moesica) was moved to Noviodunum. The praefectura was annexed to Moesia in 86 AD. In the same year Domitian divided Moesia, Dobruja being included in the eastern part, Moesia Inferior. In the winter of 101–102 the Dacian king Decebalus led a coalition of Dacians, Carpians, Sarmatians and Burs in an attack against Moesia Inferior. The invading army was defeated by the Roman legions under Emperor Trajan on the Yantra river. (Later Nicopolis ad Istrum was founded there to commemorate the victory.) The invaders were also defeated near the modern village of Adamclisi, in the southern part of Dobruja. The latter victory was commemorated by the a monument, built in 109 at the site, and the founding of the city of Tropaeum. After 105, Legio XI Claudia and Legio V Macedonica were moved to Dobruja, at Durostorum and Troesmis, respectively. In 118 Hadrian intervened in the region to calm a Sarmatian rebellion. In 170 Costoboci invaded Dobruja, attacking Libida, Ulmetum and Tropaeum. The province was generally stable and prosperous until the crisis of the Third Century, which led to the weakening of defences and numerous barbarian invasions. In 248 a coalition of Goths, Carpians, Taifali, Bastarnae and Hasdingi, led by Argaithus and Guntheric, devastated Dobruja. During the reign of Trajan Decius the province suffered greatly from the attack of Goths under King Cniva. Barbarian attacks followed in 258, 263 and 267. In 269 a fleet of allied Goths, Heruli, Bastarnae and Sarmatians attacked the cities on the coast, including Tomis. In 272 Aurelian defeated the Carpians north of the Danube and settled a part of them near Carsium. The same emperor put an end to the crisis in the Roman Empire, thus helping the reconstruction of the province. During the reign of Diocletian, Dobruja was organized administratively as a separate province, called Scythia, part of the Diocese of Thracia. Its capital city was Tomis. Diocletian transferred Legio II Herculia to Troesmis and Legio I Iovia to Noviodunum. In 331–332 Constantine the Great defeated the Goths who attacked the province. But Dobruja was devastated again by Ostrogoths in 384–386. Under the Roman emperors Licinius, Julian the Apostate, and Valens, the cities of the region were repaired or rebuilt.

Византиялық билік

Рим империясы бөлінгеннен кейін Добруджа Шығыс Рим империясына қосылды. 513 және 520 жылдар аралығында аймақ Анастасий I-ге қарсы көтеріліске қатысты. Оның басшысы Виталиан, Оңтүстік Добруджадағы Зальдападан шыққан, Калиакра маңында византиялық генерал Гипатийді жеңді. Юстин I билігі кезінде анттар мен славяндар аймаққа басып кірді, бірақ Герман Юстинус оларды жеңді. 529 жылы гепидтердің қолбасшысы Мундус болгарлар мен анттардың жаңа шабуылын тойтарды. Құтригурлар мен аварлар аймаққа бірнеше рет шабуыл жасады, 561–562 жылдары Баян I басшылығымен аварлар Дунайдың оңтүстігіне федераты ретінде қоныстанды. Маврикий Тиберийдің тұсында славяндар Добруджаны қиратты, Доростолон, Зальдапа және Тропеум қалаларын жойды. 591/593 жылдары византиялық генерал Приск шабуылдарды тоқтатуға тырысты, провинцияның солтүстігінде Ардагаст басқаратын славяндарға шабуыл жасап, жеңді. 602 жылы Балқанда Фока басқарған византия армиясының бүлігі кезінде көптеген славяндар Дунайды кешіп, Дунайдың оңтүстігіне қоныстанды. Добруджа византиялық бақылауда қалды және Константин IV билігі кезінде Скифия темасы ретінде қайта ұйымдастырылды.

Византияның қайта оралуы және кейінгі көші-қон

Византия императоры Никефор II Фоканың қаржылық қолдауымен Киев князі Святослав I византиялықтарға болгарлармен соғыста көмектесуге келісті. Святослав болгарларды (Борис II басқарған) жеңіп, бүкіл солтүстік Болгарияны басып алды. 968 жылы Добруджаны басып алып, Киев Русінің астанасын аймақтың солтүстігіндегі Переяславецке көшірді. Святослав Балқандағы басып алған жерлерін византиялықтарға беруден бас тартты, соның салдарынан тараптар арасында қарым-қатынас нашарлады. Сөйтіп, Иоанн I Цимисхий басқарған византиялықтар 971 жылы Добруджаны қайта басып алып, оны "Батыс Месопотамиясы" (Μεσοποταμια της Δυσεον) тақырыбына қосты. Кейбір тарихшылардың пікірінше, 976 немесе 986 жылдары Добруджаның оңтүстік бөлігі Самуил басқарған Болгария мемлекетінің құрамына енді. Солтүстік бөлігі византиялық билікте қалды және автономды клима ретінде қайта ұйымдастырылды. Басқа тарихшылар Солтүстік Добруджаны да болгарлар басып алды деп санайды. 1000 жылы Теодорокан басқарған византиялық әскер бүкіл Добруджаны қайта басып алып, аймақты Доростолон стратегиясы деп ұйымдастырды, ал 1020 жылдан кейін Паристрион (Παραδουνάβον) деп атады. Солтүстіктен атты шабуылдардың алдын алу үшін византиялықтар 10-11 ғасырларда Қара теңізден Дунайға дейін үш қамал салды. Болгария археологтары мен тарихшыларының айтуынша, бұл бекіністер одан да ертерек салынған болуы мүмкін және Бірінші Болгария империясы хазарлардың шабуылдарына жауап ретінде салған. 10 ғасырдан бастап византиялықтар Добруджаға қоныстанған печенегтердің шағын топтарын қабылдады. 1036 жылдың көктемінде печенегтердің шабуылы аймақтың үлкен бөлігін қиратты, Капидава мен Дервенттегі бекіністерді бұзып, Диногеция елді мекенін өртеп жіберді. 1046 жылы византиялықтар Кеген басқарған печенегтерді Паристриондағы фодерати ретінде қабылдады. Печенегтер бұл аймақты 1059 жылға дейін биледі, содан кейін Исаак I Комнен Добруджаны қайта басып алды. 1064 жылы оғыз түркілерінің басып кіруі аймаққа әсер етті. 1072-1074 жылдары Паристрионның жаңа стратегі болған Нестор Дристрада болғанда, печенег билеушісі Татристің көтеріліс ұйымдастырып жатқанын анықтады. 1091 жылы Алексиадада үш тәуелсіз, мүмкін печенег билеушілері туралы айтылған: Дристра аймағындағы Татос (Τατοῦ) немесе Халис (χαλῆ) (вероятно, Татриспен бір адам), Вицина аймағындағы Сестхлав (Σεσθλάβου) және Саца (Σατζά). 1094 жылы кумандар Добруджаға көшіп келіп, Осман империясы пайда болғанға дейін аймақта ықпалды болды.

With financial encouragement from the Byzantine emperor, Nikephoros II Phocas, Sviatoslav I of Kiev agreed to assist the Byzantines in their war with the Bulgarians. Sviatoslav defeated the Bulgarians (led by Boris II) and proceeded to occupy the whole of northern Bulgaria. He occupied Dobruja in 968 and moved the capital of Kievan Rus' to Pereyaslavets, in the north of the region. Sviatoslav refused to turn his Balkan conquests over to the Byzantines, and the parties fell out as a result. So the Byzantines under John I Tzimisces reconquered Dobruja in 971 and included it in the theme 'Mesopotamia of the West' (Μεσοποταμια της Δυσεον). According to some historians, soon after 976 or in 986, the southern part of Dobruja was included in the Bulgarian state then ruled by Samuel. The northern part remained under Byzantine rule, being reorganised in an autonomous klimata. Other historians are of the view that Northern Dobruja was reconquered by Bulgarians as well. In 1000, a Byzantine army commanded by Theodorokanos reconquered the whole of Dobruja, organizing the region as the Strategia of Dorostolon and, after 1020, as Paristrion (Paradounavon). To prevent mounted attacks from the north, the Byzantines constructed three ramparts from the Black Sea down to the Danube, in the 10th–11th centuries. According to Bulgarian archaeologists and historians, these fortifications may have been built much earlier and were erected by the First Bulgarian Empire in response to the threat of Khazars' raids. From the 10th century, Byzantines accepted small groups of Pechenegs settling in Dobruja. In the spring of 1036, an invasion of the Pecheneg devastated large parts of the region, destroying the forts at Capidava and Dervent, and burning the settlement of Dinogeţia. In 1046 the Byzantines accepted the Pecheneg under Kegen settling in Paristrion as foederati. The Pecheneg dominated the region until 1059, when Isaac I Komnenos reconquered Dobruja. In 1064, an invasion by the Oghuz Turks affected the region. During 1072 to 1074, when Nestor (the new strategos of Paristrion) was in Dristra, he found that the Pecheneg ruler, Tatrys, was leading a rebellion. In 1091, three autonomous, probably Pecheneg, rulers were mentioned in the Alexiad: Tatos (Τατοῦ) or Chalis (χαλῆ), in the area of Dristra (probably the same person as Tatrys), and Sesthlav (Σεσθλάβου) and Satza (Σατζά) in the area of Vicina. The Cumans moved into Dobruja in 1094 and were influential in the region until the advent of the Ottoman Empire.

Екінші Болгария империясы мен монғол билігі

1187 жылы Византиялықтар Добружаны қайта құрылған Болгария империясына жоғалтты. 1241 жылы Кадан бастаған алғашқы татар топтары Добруджаға шапқындап кірді, бұл аймақта бір ғасырлық алабұдының бастауы болды. 1263–64 жылдары Византия императоры VIII Михаил Палеолог, Анатолиядан келген Селжук түркілерінің тобымен бірге, осы аймаққа қоныстануға Сұлтан Қайқаус II-ге рұқсат берді. Бұл топтың рухани жетекшісі түрік мистикасы Сары Салтук болды. Оның Бабадақтағы (оның құрметіне аталған) мазары бүгінгі күнге дейін мұсылмандардың қасиетті саяхат ететін орны болып табылады. 13 ғасырға жататын араб жылнамаларында Доброгея «Шақжи» деп, ал Влахтар «ал Авалак» және «улақут» деп аталады. 1265 жылы Болгария императоры Константин Тих Асен 20 000 татарды жалдап, Дунайды кесіп, Византия Фракиясына шабуыл жасады. Қайтып келе жатқанда татарлар Селжук түркілерінің көп бөлігін, оның ішінде олардың басшысы Сары Салтұқты Қыпшақ (Кумания) жеріне қоныстандыруға мәжбүр болды. 13 ғасырдың екінші жартысында Түркі-моңғол Алтын Орда Добруджаны үздіксіз шапқындап, тонады. Болгария билігінің көптеген шабуылдарға тойтарыс бере алмауы, 1277–1280 жылдары Ивайло бастаған Шығыс Болгариядағы көтерілістің басты себебіне айналды. Ивайлоның әскері татарларды жеңіп, оларды Болгария аумағынан кетуге мәжбүр етті; содан кейін Константин Тихтың әскерін де жеңіп, Ивайло Болгария императоры болып жарияланды. Татарлармен соғыс жалғасты. 1278 жылы Добруджаға татарлардың тағы бір шабуылынан кейін Ивайло Силистраның мықты бекінісіне шегінуге мәжбүр болды, онда ол үш айлық қоршауға төтеп берді. 1280 жылы шаруа императорының күшейіп бара жатқан ықпалынан қорқып, Болгария ақсүйектері төңкеріс ұйымдастырды. Ивайлоға өзінің жауы – татар Ноғай ханының қасына қашуға тура келді, ол кейіннен оны өлтірді. 1300 жылы Алтын Орданың жаңа ханы Тоқта Бессарабияны император Теодор Светославқа өткізді.

Добруджа автономиялық облысы

1325 жылы Экуменикалық патриарх Мефодийді Варна және Карвона митрополиті етіп тағайындады. Осы күнден кейін Балик Оңтүстік Добруджадағы жергілікті билеуші ретінде еске алынады. 1346 жылы ол Иоанн V Палеологты Иоанн VI Кантакузенмен Византия тағы үшін болған дау-жанжалында қолдады. Ол ұлы Добротица/Добротичи және ағасы Теодор бастаған әскер корпусын Иоанн Палеологтың анасы Савой Аннасына көмекке жіберді. Батылдығы үшін Добротица стратег атағын алып, мегадукс Апокаукостың қызына үйленді. Екі талапкердің келісімге келгеннен кейін Добруджа мемлекеті мен Византия империясы арасында Мидия порты үшін аумақтық дау туды. 1347 жылы Иоанн V Палеологтың өтінішімен Айдын бегі Эмир Бахуддин Умур Баликке қарсы теңіз жорығын бастап, Добруджаның теңіз порттарын қиратты. Балик пен Теодор шайқаста қаза тапты, ал Добротица жаңа билеуші болды. 1352 және 1359 жылдар аралығында Солтүстік Добруджада Алтын Орда билігінің күйреуінен кейін жаңа мемлекет пайда болды. Оны татар князі Деметрий басқарды, ол Дунайдың сағасын қорғаушы ретінде танылды. 1357 жылы Добротица Варна, Козеакос (Обзор маңы) және Эмона бекіністерін қоса алғанда, үлкен аумақты билеген деспот ретінде еске алынады. 1366 жылы Иоанн V Палеолог әскери қолдау іздеу үшін Рим мен Будаға сапарлады. Оралғанда, Тарново патшасы Иван Александр оны Видинде тұтқынға алды, өйткені жаңа одақтар оның мемлекетіне қарсы бағытталған деп санады. Савойлық Амадей VI басшылығымен, Венеция және Генуя республикаларының қолдауымен Византия императорын босату мақсатында антиосмандық крест жорығы ұйымдастырылды. Добротица крестшілермен ынтымақтастық танытып, одақтастар Қара теңіздегі бірнеше болгар бекіністерін бағындырғаннан кейін Иван Александр Иоаннды босатып, бейбіт келісімге келді. Добротицаның осы қақтығыстағы рөлі оған көптеген саяси артықшылықтар сыйлады: оның қызы Иоанн V-тің ұлы Михаилға үйленді, ал оның княздығы болгарлар жоғалтқан кейбір бекіністерге (Анхиалос және Месембрия) бақылауын кеңейтті. 1368 жылы князь Деметрий қайтыс болғаннан кейін Добротица Пангилия және Дунайдың оң жағалауындағы басқа қалалардың билеушісі ретінде мойындалды. 1369 жылы Валахияның Владислав I-мен бірлесіп, Добротица князь Страцимирге Видин тағын қайтарып алуға көмектесті. 1370-1375 жылдар аралығында Венециямен одақтасқан Добриция Генуяның Қара теңіздегі билігіне қарсы күресті. 1376 жылы ол күйеу баласы Михаилды Трапезунд императоры етіп тағайындауға тырысты, бірақ бұл жолы сәтті болмады. Добротица Иоанн V Палеологты оның ұлы Андроник IV Палеологқа қарсы қолдады. 1379 жылы Добруджа флоты Генуя флотымен шайқасып, Константинопольді қоршауға қатысты. 1386 жылы Добротица қайтыс болды, оның орнына Иванко келді. Сол жылы ол Мурад I-мен бейбіт келісімге келді, ал 1387 жылы Генуямен сауда шартына қол қойды. Иванко 1388 жылы Осман империясының бас уәзірі Чандарли Али-пашаның Тарново және Дристраға жасаған жорығы кезінде қаза тапты. Бұл жорық Добруджаның көптеген бекіністерін түрік билігіне бағындырды.

In 1325, the Ecumenical Patriarch nominated Methodius as Metropolitan of Varna and Carvona. After this date, Balik/Balica is mentioned as a local ruler in Southern Dobruja. In 1346, he supported John V Palaeologus in his dispute for the Byzantine throne with John VI Cantacuzenus. He sent an army corps under his son Dobrotitsa/Dobrotici and his brother, Theodore, to help the mother of John Palaeologus, Anna of Savoy. For his bravery, Dobrotitsa received the title of strategos and married the daughter of megadux Apokaukos. After the reconciliation of the two pretenders, a territorial dispute broke out between the Dobrujan polity and the Byzantine Empire for the port of Midia. In 1347, at John V Palaeologus' request, Emir Bahud din Umur, Bey of Aydın, led a naval expedition against Balik, destroying Dobruja's seaports. Balik and Theodore died during the confrontation, and Dobrotitsa became the new ruler. Between 1352 and 1359, with the collapse of Golden Horde rule in Northern Dobruja, a new state appeared. It was controlled by Tatar prince Demetrius, who claimed to be the protector of the river mouths of the Danube. In 1357 Dobrotitsa was mentioned as a despot ruling over a large territory, including the fortresses of Varna, Kozeakos (near Obzor), and Emona. In 1366, John V Palaeologus visited Rome and Buda, trying to gather military support for his campaigns. On his return, he was captured at Vidin by Ivan Alexander, Tsar of Tarnovo, who believed that the new alliances were directed against his realm. An anti Ottoman crusade under Amadeus VI of Savoy, supported by the republics of Venice and Genoa, was diverted to free the Byzantine emperor. Dobrotitsa collaborated with the crusaders, and after the allies conquered several Bulgarian forts on the Black Sea, Ivan Alexander freed John and negotiated a peace agreement. Dobrotitsa's role in this conflict brought him numerous political advantages: his daughter married one of John V's sons, Michael, and his principality extended its control over some of the forts lost by the Bulgarians (Anchialos and Mesembria). In 1368, after the death of prince Demetrius, Dobrotitsa was recognised as ruler by Pangalia and other cities on the right bank of the Danube. In 1369, together with Vladislav I of Wallachia, Dobrotitsa helped Prince Stratsimir to win back the throne of Vidin. Between 1370 and 1375, allied with Venice, Dobritsia challenged Genoese power in the Black Sea. In 1376, he tried to impose his son in law, Michael, as Emperor of Trebizond, but was unsuccessful. Dobrotitsa supported John V Palaeologus against his son Andronicus IV Palaeologus. In 1379, the Dobrujan fleet participated in the blockade of Constantinople, fighting with the Genoese fleet. In 1386, Dobrotitsa died and was succeeded by Ivanko. That same year he accepted a peace agreement with Murad I and in 1387 signed a commercial treaty with Genoa. Ivanko was killed in 1388 during the expedition of Ottoman Grand Vizier Çandarli Ali Pasha against Tarnovo and Dristra. The expedition brought most of the Dobrujan forts under Turkish rule.

Осман билігі

1420 жылы Осман империясы аймақты басып алғаннан кейін, 19 ғасырдың соңына дейін Осман империясының билігінде болды. Алғашқыда ол Румелия әйалатының бір бөлігі болған Силистра санжағына қарасты udj (шекаралық провинция) ретінде құрылды. Кейіннен, Мурад II немесе Сулейман I тұсында Силистра санжағы және айналасындағы жерлер жеке әйалат ретінде ұйымдастырылды. 1555 жылы түрік тағына талапкер "жалған" (düzme) Мұстафа бастаған көтеріліс Румелиядағы Осман әкімшілігіне қарсы басталды және тез Добруджаға тарады, бірақ Нигболу бейлербегі оны басып тастады. 1603 және 1612 жылдары аймақ казактардың шабуылдарынан зардап шекті, олар Исакиді өртеп, Кустенджеде тонау жасады.

XVIII-XIX ғасырдағы орыс-түрік соғыстары

Ресей империясы Добруджаны орыс-түрік соғыстары барысында бірнеше рет басып алды – 1771–1774, 1790–1791, 1809–1810, 1829 және 1853 жылдары. Ең қатыгез шабуыл 1829 жылы болды, оның салдарынан көптеген ауылдар мен қалалар халқынан айырылды. 1829 жылғы Адрианополь шарты Дунай дельтасын Ресей империясына өткізді. Бірақ, Ресей 1856 жылы Қырым соғысынан кейін оны Осман империясына қайтаруға мәжбүр болды. 1864 жылы Добруджа Дунай вилайетінің құрамына енді.

1878 жылғы орыс-түрік соғысы және оның салдары

1878 жылғы соғыстан кейін Сан-Стефано шарты Добруджаны Ресейге және жаңа құрылған Болгария княздығына бөлді. Ресейдің иелігіндегі солтүстік бөлігі Румынияға берілді, ал Ресей Оңтүстік Бессарабиядағы территорияларды алып, Дунайдың сағасына тікелей қол жеткізді. Халық құрамына солтүстік-шығыстағы болгар этникалық анклавы (Бабадаг маңында) және аймаққа шашырап кеткен мұсылман көпшілігі (көбінесе түріктер мен татарлар) кірді. Оңтүстік бөлігі сол жылы Берлин шарты бойынша Болгарияның иелігінде қалды. Француз елшісінің кеңесімен, Мангалия портынан (картада қызғылт сары түспен көрсетілген) ішкі аймаққа созылған жер учаскесі Румынияға берілді, себебі оның оңтүстік-батыс бұрышында этникалық румындар шоғырланған. Силистра қаласы, аймақтың оңтүстік-батыс шетінде орналасқан, көптеген болгар тұрғандықтан Болгарияның құрамында қалды. Кейін Румыния да қаланы басып алуға тырысты, бірақ 1879 жылы жаңа халықаралық комиссия Румынияға Силистраға қарап тұрған Араб Табия бекінісін ғана басып алуға рұқсат берді, ал қаланың өзін емес. 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысының басында Добруджа халқының көп бөлігі этникалық татарлар мен түріктерден, ал аз бөлігі румындар мен болгарлардан тұрды. Соғыс кезінде мұсылман халқының көп бөлігі Болгария мен Түркияға эвакуацияланды. 1878 жылдан кейін Румыния үкіметі басқа аймақтардан румындарды Солтүстік Добруджаға қоныстануға шақырды және соғыс салдарынан қоныс аударған мұсылман халқының кейбіреулерін қайта қабылдады. Болгар тарихшыларының мәліметінше, 1878 жылдан кейін румын шіркеулері барлық жергілікті шіркеулерді бақылауына алды, Тюльча мен Констанца қалаларындағы екі шіркеу ғана болгар славян тіліндегі діни қызметтерін сақтап қалды. 1879-1900 жылдар аралығында болгарлар Солтүстік Добруджада 15 жаңа шіркеу салды. 1880 жылдан кейін Фриули мен Венетодан келген итальяндықтар Солтүстік Добруджадағы Гречи, Каталой және Мачин қалаларына қоныстанды. Олардың көпшілігі Мачин тауларындағы гранит кеніштерінде жұмыс істесе, ал кейбіреулері фермерлікпен айналысты. Болгар билігі Оңтүстік Добруджа аумағына этникалық болгарларды қоныстануға ынталандырды.

After the 1878 war, the Treaty of San Stefano awarded Dobruja to Russia and the newly established Principality of Bulgaria. The northern portion, held by Russia, was ceded to Romania in exchange for Russia obtaining territories in Southern Bessarabia, thereby securing direct access to the mouths of the Danube. The population included a Bulgarian ethnic enclave in the northeast (around Babadag), as well as an important Muslim majority (mostly Turks and Tatars) scattered around the region. The southern portion, held by Bulgaria, was reduced the same year by the Treaty of Berlin. At the advice of the French envoy, a strip of land extended inland from the port of Mangalia (shown orange on the map) was ceded to Romania, since its southwestern corner contained a compact area of ethnic Romanians. The town of Silistra, located at the area's most southwestern point, remained Bulgarian due to its large Bulgarian population. Romania subsequently tried to occupy the town as well, but in 1879 a new international commission allowed Romania to occupy only the fort Arab Tabia, which overlooked Silistra, but not the town itself. At the beginning of the Russo Turkish War of 1877–1878, most of Dobruja's population was composed of ethnic Tatars, and Turks, with minorities of Romanians, and Bulgarians. During the war, a large part of the Muslim population was evacuated to Bulgaria and Turkey. After 1878, the Romanian government encouraged Romanians from other regions to settle in Northern Dobruja and accepted the return of some Muslim population displaced by the war. According to Bulgarian historians, after 1878 the Romanian church authorities took control over all local churches, with the exception of two in the towns of Tulcea and Constanţa, which managed to retain use of their Bulgarian Slavonic liturgy. Between 1879 and 1900, Bulgarians built 15 new churches in Northern Dobruja. After 1880, Italians from Friuli and Veneto settled in Greci, Cataloi and Măcin in Northern Dobruja. Most of them worked in the granite quarries in the Măcin Mountains, while some became farmers. The Bulgarian authorities encouraged the settling of ethnic Bulgarians in the territory of Southern Dobruja.

Балқан соғыстары мен Бірінші дүниежүзілік соғыс

1913 жылдың мамыр айында Ұлы державалар Санкт-Петербург конференциясында Силистраны және оның айналасындағы 3 шақырымдық аймақты Румынияға берді. 1913 жылдың тамызында Екінші Балқан соғысынан кейін Болгария Оңтүстік Добруджаны (Кадрилатер) Румынияға жоғалтты (1913 жылғы Бухарест шартыңызды қараңыз). Румынияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа Франция және Ресей жағында қатысуымен Орталық державалар Добруджаның барлық бөлігін басып алды және 1918 жылғы Бухарест шартында Кадрилатерді, сондай-ақ Солтүстік Добруджаның оңтүстік бөлігін Болгарияға берді. Бұл жағдай қысқа мерзімді болды. Соғыс аяқталғанда одақтас державалар жеңіске жеткен соң, Румыния 1919 жылғы Нойли шарты арқылы жоғалтқан аумақтарын қайтарып алды. 1926-1938 жылдар аралығында Болгария, Македония және Грекиядан шамамен 30 000 ароман көшіріліп, Оңтүстік Добруджаға қоныстандырылды. Сонымен қатар, кейбір меглено румындары да осы аймаққа көшіп келді. 1923 жылы болгар ұлтшылдары Ішкі Добруджа революциялық ұйымын (IDRO) құрды. 1940 жылға дейін Оңтүстік Добруджада түрлі формада әрекет еткен IDRO жасақтары аймақтағы кең таралған қарақшылыққа және румын әкімшілігіне қарсы күресті. Осылайша, румын билігі IDRO-ны «террористік ұйым» деп есептесе, этникалық болгарлар оны азаттық қозғалысы деп қарады. 1925 жылы болгар революциялық комитеттерінің бір бөлігі Добруджа революциялық ұйымын (ДРО) құрды, ол кейін Румыния Коммунистік партиясына бағынды. IDRO-дан өзгеше, ол аймақты Болгария мемлекетіне қосу үшін күрессе, ДРО Добруджаның тәуелсіздігін және оның Балқан Федеративтік Республикасының құрамына енуін қалады. ДРО өз мақсаттарына жету үшін қолданған құралдары да көбінесе бейбіт болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және оның салдары

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Болгария 1940 жылдың қыркүйегінде Остік державалар қолдаған Крайова шарты арқылы Оңтүстік Добруджаны қайта иеленді, румын тарапы Балчик және басқа қалалар Румынияда қалуы керек деп талап еткеніне қарамастан. Шартының бір бөлігі ретінде, румын тұрғындары (ароманиялық және меглено-румындық босқындар, Румынияның басқа аймақтарынан келген қоныс аударушылар және бұл аймақтағы румындар) қайта иеленген аумақтан шығарылып, солтүстіктегі болгар азшылығы халық алмасу арқылы Болгарияға көшірілді. 1947 жылғы Париж бейбіт келісімдері 1940 жылғы шекараны нығайтты. 1948 жылы және 1961-1962 жылдары Болгария Силистра аймағында шекараны түзетуді ұсынды, бұл негізінен осы қаланың су көзін қамтитын румын территориясын беруді қарастырды. Румыния территориялық өзгерістерді қамтамайтын қарсы ұсыныс жасады, бірақ ақырында түзетулер болған жоқ. Румынияда 14 қараша Добруджа күні ретінде тойланады.

Осман дәуірі

Осман билігі кезінде аймаққа түрік, араб, мұсылман ромдары және Қырым татарлары қоныстанды, әсіресе 1512 және 1514 жылдар аралығында. Ресейдің Петр I және Екатерина II тұсында липовандықтар Дунай дельтасы аймағына көшіп келді. Орыс-түрік соғысы (1768–1774 жж.) салдарынан 1770 және 1784 жылдар аралығында Добруджа аймағына шамамен 200 000 татар көшіп келді. Ал христиандардың үлкен тобы (көбінесе гректер мен славяндар) 1778 жылы татарлардың жақында ғана жоғалтқан Азов аймағына көшті. 1775 жылы Запорожье Сіші жойылғаннан кейін түрік билігі казактарды Разим көлінің солтүстігіне қоныстандырды (сол жерде олар Дунай Сішін құрды). Олар 1828 жылы Добруджадан кетуге мәжбүр болды. XIX ғасырдың екінші жартысында Дунай дельтасына Австрия империясынан русиндер де қоныстанды. Қырым соғысынан кейін көптеген татарлар Крымнан күштеп шығарылып, сол кездегі Османдық Добруджаға көшіп келді және негізінен аймақтың орталық бөлігіндегі Қарасу аңғарында және Баба Дағ маңында қоныстанды. 1864 жылы орыс басқыншылығынан және Кавказдағы геноцидтен қашқан черкестер Бабадаг маңындағы орманды аймаққа қоныстанды, онда олар қауымдастық құрды. Бессарабиядан келген немістер де Добруджада 1840–1892 жылдар аралығында отарлар құрды. Болгар тарихшысы Любомир Милетичтің сөзіне сәйкес, 1900 жылы Добруджада тұратын болгарлардың көпшілігі XIX ғасырдағы қоныс аударғандар немесе олардың ұрпақтары болған. 1850 жылы ғалым Иоан Ионеску де ла Брэд Осман үкіметінің тапсырысымен Добруджа туралы зерттеуде болгарлардың "соңғы жиырма жылдың ішінде" осы аймаққа келгенін жазды. Оның зерттеуіне сәйкес, аймақта 2285 болгар отбасы (8194 христиан отбасының ішінде) болды, олардың 1194-і Солтүстік Добруджада. Любомир Милетич сол жылы Солтүстік Добруджадағы болгар отбасыларының санын 2097 деп есептейді. Болгар экзархатының статистикасы бойынша, 1877 жылға дейін Солтүстік Добруджада 12 364 христиан отбасының ішінде 9324 болгар отбасысы болған. 1877–1878 жылдары Болгариядағы Уақытша Ресей үкіметінің басшысы, орыс князі Владимир Черкасскийдің айтуынша, Добруджадағы болгар халқы румындардан көп болған. 1878 жылы Добруджаның орыс губернаторы Белосерковичтің статистикасы бойынша, аймақтың солтүстік жартысында 4750 болгар "отбасы басшысы" (14 612 христиан отбасы басшысының ішінде) болған. Алайда, Солтүстік Добруджадағы этникалық гректер мен румындардың көпшілігі 1829 жылы құрылған Талсаның грек архиепископтығының билігінде қалды.

During Ottoman rule, groups of Turk, Arab, Muslim Romani people and Crimean Tatars settled in the region, the latter, especially between 1512 and 1514. During the reign of Peter I of Russia and Catherine the Great, Lipovans immigrated to the region of the Danube Delta. On account of the Russo Turkish War (1768–1774), one of the greatest migration events of the region occurred where an estimated 200,000 Tatars emigrated to the Dobruja region between 1770 and 1784. Whereas, a large group of Christians (likely Greeks and Slavs) moved the other direction into the Tatar's recently loss region of Azov in 1778. After the destruction of Zaporozhian Sich in 1775, Cossacks were settled in the area north of Lake Razim by the Turkish authorities (where they founded the Danubian Sich). They were forced to leave Dobruja in 1828. In the second part of the nineteenth century, Ruthenians from the Austrian Empire also settled in the Danube Delta. After the Crimean War, a large number of Tatars were forcibly driven away from Crimea, immigrating to then Ottoman Dobruja and settling mainly in the Karasu Valley in the centre of the region and around Bābā Dāgh. In 1864, Circassians fleeing from the Russian invasion and genocide of the Caucasus were settled in the wooded region near Babadag, forming a community there. Germans from Bessarabia also founded colonies in Dobruja between 1840 and 1892. According to Bulgarian historian Lyubomir Miletich, most Bulgarians living in Dobruja in 1900 were nineteenth century settlers or their descendants. In 1850, the scholar Ion Ionescu de la Brad, wrote in a study on Dobruja, ordered by the Ottoman government, that Bulgarians came to the region "in the last twenty years or so". According to his study, there were 2,285 Bulgarian families (out of 8,194 Christian families) in the region, 1,194 of them in Northern Dobruja. Lyubomir Miletich puts the number of Bulgarian families in Northern Dobruja in the same year at 2,097. According to the statistics of the Bulgarian Exarchate, before 1877 there were 9,324 Bulgarian families out of a total 12,364 Christian families in the Northern Dobruja. According to Russian knyaz Vladimir Cherkassky, chief of the Provisional Russian government in Bulgaria in 1877–1878, the Bulgarian population in Dobruja was larger than the Romanian one. In 1878, the statistics of the Russian governor of Dobruja, Bieloserkovitsch, showed a number of 4,750 Bulgarian "family chiefs" (out of 14,612 Christian family chiefs) in the northern half of the region. However, the ethnic Greeks and most Romanians in Northern Dobruja remained under the authority of the Greek Archdiocese of Tulça (founded in 1829).

20 ғасыр

1913 жылы Добруджа толығымен Румынияның құрамына енді, бұл 1913 жылғы Бухарест шартының нәтижесінде болды, ол Екінші Балқан соғысын аяқтады. Румыния Болгариядан Оңтүстік Добруджаны алды, бұл аумақта 300 000 адам тұрды, оның ішінде румындардың үлесі 6 000 адамды (2%) құрады. 1913 жылы румындар бақылаған Солтүстік Добруджаның халқы 380 430 адамды құрады, оның ішінде 216 425 (56,8%) румын болды. Осылайша, Добруджа 1913 жылы Румыниямен біріктірілген кезде, аймақтағы 680 000 тұрғынның 222 000-нан астамы румындарды құрады, бұл халықтың шамамен 33% болды. 1930 жылға қарай Добруджадағы румын халқының саны 44,2%-ға дейін өсті.

Аумағы, халқы және қалалары

Добружаның бүкіл аймағының ауданы шамамен және халқы шамамен 1,2 миллион адамды құрайды, оның бұрынғысының үштен екі бөлігінен астам және соңғысының үштен бірінен астам Румыния бөлігінде орналасқан. Ұлты Добружа Румын Добружа Болгар Добружа Саны Пайыздық көрсеткіші Саны Пайыздық көрсеткіші Саны Пайыздық көрсеткіші Барлығы 1,180,560 100.00% 897,165 100.00% 283,395 100.00% Румын 752,197 63.72% 751,250 83.74% 947 0.33% Болгар 192,756 16.33% 58 0.01% 192,698 68% Түрік 95,463 8.09% 22,500 2.51% 72,963 25.75% Татар 20,528 1.74% 19,720 2.20% 808 0.29% Рома 24,140 2.04% 11,977 1.33% 12,163 4.29% Орыс 14,608 1.24% 13,910 1.55% 698 0.25% Украин 1,250 0.11% 1,177 0.13% 73 0.03% Грек 1,467 0.12% 1,447 0.16% 20 0.01%

Негізгі қалалар: Румыниядағы Констанца, Тулча, Меджидия және Мангалия, ал Болгариядағы Добрич және Силистра.