Кіріспе
Жылдам торпедалық қайықтың түрі
Моторлы торпедалық қайық – әсіресе 20 ғасырдың ортасында жасалған жылдам торпедалық қайық. Атаудағы "мотор" сөзі бастапқыда олардың бензинді қозғалтқыштарды, әдетте, авиациялық қозғалтқыштарды немесе олардың туындыларын пайдалануына қатысты, бұл оларды сол дәуірдің басқа теңіз кемелерінен, соның ішінде басқа торпедалық қайықтардан, бу турбиналарын немесе бу поршеньді қозғалтқыштарын қолданғаннан ерекшелендірді. Кейіннен дизельдік торпедалық қайықтар пайда болды, олар да ішкі жану қозғалтқыштары болғандықтан "моторлы торпедалық қайықтар" деп аталды. Басқа да әскери-теңіз күштері ұқсас бензиндік кемелерді жасаса да, "МТБ" деп қысқартылатын "моторлы торпедалық қайық" атауы көбінесе Ұлыбритания Корольдік теңіз флоты (RN) және Канада Корольдік теңіз флотының қайықтарына қатысты қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ теңіз күштері бірнеше V 12 қозғалтқышты PT қайықтарының кластарын құрды, олардың корпустық жіктелу белгісі "PT" "патруль, торпеда" дегенді білдірді, бірақ олар моторлы торпедалық қайықтар эскадрильяларына біріктірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс дизельдік торпедалық қайықтары Kriegsmarine-де S-boote (Schnellboote, "жылдам қайықтар") деп, ал одақтастар "E-қайықтар" деп атады. Бұл үлкен кемелер (жалпы ұзындығы 100 футтан астам) сол кезде моторлы торпедалық қайықтар ретінде танылмады, бірақ кейінірек кейбіреулер оларды олармен бірге қарастырды. Бұл кезеңдегі итальяндық МТБ Motoscafo Armato Silurante ("MAS қайықтары", торпедамен қаруланған моторлы қайықтар) деп аталды. Француз МТБ-лары vedettes lance torpilles ("торпеда атуға арналған жылдам қайықтар") деп аталды. Кеңес МТБ-лары торпедные катеры (torpyedniye katyery; "торпеда кескіштері", көбінесе TKA деп қысқартылады) деп аталды. Румын МТБ-лары vedete torpiloare ("торпедалық жылдам қайықтар") деп аталды. Қазіргі заманғы теңіз күштерінде моторлы торпедалық қайықтың рөлін жылдам шабуылдаушы кемелер атқарады.
Тарих
Торпедалық қайықтар әртүрлі жылдамдықтарда, түнде жұмыс істеу, жай жылдамдықта шабуыл жасау және қарсыластың кемелеріне торпедаларын іске қосу үшін жеткілікті жақынға маневр жасау сияқты міндеттерді орындау үшін жасалған. Қорғаныссыз болғандықтан, бұл қайықтар үлкен кемелердің оқ атуынан қашу үшін жоғары жылдамдықта жасырынып, шапшаңдыққа сүйенді. Корольдік теңіз флоты 20-ғасырдың басында, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін, өте кішкентай, епті және жоғары жылдамдықты бензинмен жұмыс істейтін торпедалық қайықтарды әзірлеуді бастады. «Жағалаулық моторлы қайықтар» деп аталған бұл қайықтар шамамен тек Италия теңіз флотының MAS қайықтары да оларға қосылды, олардың суыру қабілеті болды. MAS 15 – 1918 жылы Аустрия-Венгрияның «Szent István» соғыс кемесін батқан жалғыз моторлы торпедалық қайық болып тарихта қалды. Екінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбритания түрлі моторлы кемелер (ML), моторлы торпедалық қайықтар (MTB), моторлы канонерлік қайықтар (MGB) және моторлы суастына қарсы қайықтар (MASB) қолданды, олар «Жағалау күштері» тарапынан басқарылды. Екінші дүниежүзілік соғыста басқа міндеттерді орындаған, ұқсас көлемдегі қайық – RAF әуе-теңіз құтқару операциялары үшін қолданылған BPB 63 фут (19 м) жоғары жылдамдықты қайық болды. Дизельді MTB 1954 жылы Корольдік теңіз флотының және жылдам күзеттік қайықтарымен бірге қызметке кірді. Корольдік теңіз флотындағы соңғы MTB 1958 жылғы екі қайық болды, оларға қабілеттілік берілді.
Сипаттамалар
Көптеген қайықтар МТБ деп белгіленді. Әр түрлі конструкциялар қабылданып, салынды. Мысалы, 1930 жылы 17 метрлік (55 футтық) түрі көрсетілді.
Британдық моторлы қайық 60 фут МТБ
Олар Британдық Power Boat Company Type Two 63 футтік HSL (жоғары жылдамдықты ұшыру) негізінде салынған, бастапқыда Корольдік әуе күштері үшін әуеден теңізге құтқару операцияларына арналған, бірақ ұзындығы 60 футқа (18 м) дейін қысқартылды. Олар екі торпеда тасымалдай алатын және максималды жылдамдыққа жете алатын болды. Корольдік теңіз күштері 1936 жылы алғашқы (барлығы 18-ден) оларды тапсырыс берді. Олар MTB нөмірлері 1-ден 12-ге және 14-тен 19-ға дейін қызметке енгізілді. Соғыстың басында олар әртүрлі нөмірлермен боялып, баспасөзге таратылған фотосуреттер Корольдік теңіз күштерінің іс жүзінде болғаннан көп екенін көрсетуге мүмкіндік берді. Бір фотосурет американдық Popular Science журналына 23 нөмірін көрсетіп жіберілді.
Британдық моторлы қайық 72 фут МТБ
1941 жылы MGB ретінде тапсырыс берілді; олар 1942 жылдан бастап екі 18 дюймдік торпедалық түтік пен 6 фунттық зеңбірек қосылып MTB (412 418, 430 432 және 534 500) болып түрлендірілді. Түрлендірілгеннен кейін 10 тоннаға салмақ қосса да, олар 39 түйін жылдамдыққа ие болды.
Vosper 45 фут MTB
Жеке бастамамен салынған 45 футтық МТБ-лар (моторлы торпедолық катерлер) үлкен Воспер үлгісінің кішілендірілген нұсқалары болатын және оларды үлкен кемелермен тасымалдау жоспарланған. MTB 104-тен 107-ге дейін саналған бұл катерлер Әскери-теңіз министрлігіне қабылданды, бірақ теңізде нашар жүзіп, жауынгерлік операцияларда қолданылмады.
Vosper 70 фут MTB
Патшалық теңіз күштері үшін Vosper түрлі ұзындықтағы қайықтар шығарғанмен, "70 футтық" қайық 1940 жылдан бастап өндірілді. Жоба 31-40, 57-66, 73-98, 222-245 және 347-362 МТБ түрлерінде өзгерістермен шығарылды. Үш Packard V1 12 теңіз қозғалтқышын пайдаланып, олар шамамен екі торпеда түтігін, көпірдің артындағы "қоржында" екі пулемет пен екі пулеметті тасымалдай алды. Сонымен қатар, олар төрт тереңдік бомбасын да тасымалдай алатын. "Vosper 70" басқа елдердің теңіз күштерінде де қолданылды, мысалы, Румыния 1939 жылы үш кеме сатып алды, ал NMS Viscolul – осы сыныптың бас кемесі болды.
Торникрофт 75 фут МТБ
Алғашқы екеуі (МТБ 24, 25) 1938 жылы тапсырыс берілген үлгінің 74 футтық прототиптері еді. Үш "Изотти Франскини" қозғалтқышымен жабдықталған олар 37 түйін жылдамдыққа жете алатын. Кейінірек салынған MTB 49-56 катерлері төрт "Торникрофт RY12" қозғалтқышымен жабдықталған, бірақ операциялар үшін тым жай болды.
J S White 75 фут MTB
Воспердің жобаларын негізге алды, Уайт субконтракт бойынша құрылыс жүргізіп келді. Құрылысы аяқталғаннан кейін S5 және S10 ретінде Польша Әскери-теңіз күштеріне тапсырылды. Екі 18 дюймдік торпеда, алдыңғы бөлігінде 6 фунттық зеңбірек, артқы бөлігінде екі 20 мм Оерликон және екі .303 калибрлі екі оқшаңдағыш машинадан тұратын қару-жарақ жиынтығымен жабдықталған.
Fairmile D MTB
Fairmile D – Билл Холт жобалаған және Fairmile Marine компаниясы Корольдік теңіз күштері үшін жасаған, өте үлкен британдық MTB болды. "Ит қайықтары" деп аталған олар, неміс E қайықтарының бұрынғы британдық жағалау кемелерінен басымдығымен күресу үшін жасалған. Алдыңғы MTB немесе моторлы пулемет қайықтарына (MGB) қарағанда үлкен Fairmile D, төрт Packard 12 цилиндрлі, 1250 ат күші бар, турбонаддувпен жабдықталған бензиндік қозғалтқыштармен жүргізілді және толық жүктемеде 29 түйін (54 км/сағ; 33 миль/сағ) жылдамдыққа жете алды. Қайықта 100 октанды отынның 5200 галлоны болды, бұл максималды үздіксіз жылдамдықпен 506 теңіз шақырымын жүзуге мүмкіндік берді. Қару-жарақтар міндетіне қарай өзгерді, бірақ төрт 18 дюймдік немесе екі 21 дюймдік торпеда, 6 фунттық және 2 фунттық зеңбіректер, Oerlikon, бірнеше пулеметтер және тереңдік бомбалары болуы мүмкін.
Соғыстан кейінгі қолданысы
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Корольдік теңіз күштерінің бірнеше кемесі бөлшектелді және үй қайықтары ретінде пайдалану үшін сатылды. Оларға MGB және MTB кемелері де кірді. Олардың көпшілігі Чичестер каналында (MTB 71, қазір қайта қалпына келтіріліп, Госпорттағы Корольдік теңіз мұражайында қойылған), Лэнгстоун шығанағында, Литтлхэмптон қаласында, Хейлинг аралында және Вуттон сағасында орналастырылды, бірақ қазір олардың көпшілігі осы жерлерден жоғалып кеткен. Shoreham by Sea (Батыс Сассекс), Кобден Бридж (Саутгемптон) және Bembridge (Уайт аралы) қалаларында тағы да көп MTB үй қайықтарын табуға болады.