Кіріспе

Соғыс кемелерінің броньдеу схемасы (1920-1940 жылдар)

Торпеда белдеуі 1920-1940 жылдар аралығындағы кейбір соғыс кемелерінің броньдеу схемасының бір бөлігі болды. Ол кеме су сызығын қиып өтетін, тар белдеу бойымен екі жаққа созылған, жеңіл брондалған бөлімшелерден тұратын. Теория бойынша, бұл белдеу торпедалардан немесе су сызығының астына тиген теңіз артиллериясының снарядтарынан болатын жарылыстарды жұта алатын және осылайша кеменің ішкі зақымдануын азайтатын еді. Торпеда белдеулері Жақ қорғау жүйелері (SPS) немесе Торпедадан қорғану жүйесі (TDS) деп те аталады.

Негізгі мәлімет: белдіктің жеткіліксіздігі

20-ғасырдың басындағы бронекейлі кемелер (дредноутты линкорлар, бронекруизерлер және кейіннен жеңіл және ауыр крейсерлер) өздерінің негізгі қорғаныш бронясын су сызығынан жоғары орналастырды – «негізгі белдеу» деп аталатын, қабырғаны тікелей бағыттағы оқтан тесілуден қорғауға арналған. Белдеудің астындағы бронь көбінесе жалпы салмақты азайту үшін жұқарады. Бірақ, бұл кеменің су сызығынан төмен торпедалар мен үлкен калибрлі снарядтардан зардап шегу қаупін арттырады. Белдеуді төменге түсіру тиімсіз, себебі бұл кеменің суыруын және тұнғыштығын арттырып, жылдамдығы мен теңізге лайықтылығын төмендетеді.

Торпедодан қорғау жүйелері

Басқа шешім қажет болды. Алғашқыда торпедалық торлар қолданылып көрілді. Бұл кемелердің бортынан біршама қашықтықта орнатылған, торпедаларды ұстап алуға немесе жарытуға арналған ауыр металл торлар еді. Олар көбінесе тиімсіз болып шықты, себебі оларды тек кемелер тоқтағанда ғана қолдануға болады, су сызығының астындағы снарядтарға қарсы күшсіз еді және миналарға да тиімсіз болды. Кейбір кемелерге су астындағы бронямен жабдықталды. Бұл торпедалардың кемеге енуін тоқтатты, бірақ су астындағы жарылыстан туындаған соққы қару-жарақтарға және сезімтал механизмдерге зақым келтіріп, кеменің конструкциясын күшті күйзеліске ұшыратуы мүмкін еді. 1908 жылдан бастап неміс императорлық теңіз флоты бронекруизерлерде және бір мезгілдегі линкорларда торпедалық бөлімшелерді енгізді. Бірінші дүниежүзілік соғыс барысында мұны жасаған жалғыз флот осы флот болды.

Торпедоға қарсы тұнбалар

Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы тиімді торпеда қорғаныс жүйесін (ТДС) құру қажеттілігін күшейтті, сондықтан Британдық Әскери-теңіз құрылысы директоры торпедаға қарсы бортылық қорғанысты (балканы) енгізді. Алғашқыда ескі кемелерге қосылған бұл құрылыс, жаңадан салынатын кемелерге де орнатыла бастады. 1915 жылы британдықтар, ал 1917 жылы американдықтар торпедаға қарсы бортылық қорғанысты енгізді. Кейінгі капиталдық кемелердің көпшілігінде кеменің броньдық белдеуімен қоршалған аймағында сыртқы қабырғаның ішінде кемінде бір торпедалық бөлімше болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін салынған көптеген соғыс кемелері күрделі және жақсартылған бүйірлік қорғаныс жүйелерімен жабдықталды, бұл неміс соғыс кемесі Тирпицтің қимасынан көрініп тұрады.

Торпеда белбеулері

1922 жылға дейін, Вашингтон теңіз келісімі кемелердің салмағын шектегеннен кейін және британдықтардың енгізгенімен, ғана нақты қабатты торпедалық белдеу пайда болды. Екі «Нельсон» кемесі сумен толтырылған белдеуді қолданды, ол тоннаж шектерінде есептен шығарылды, себебі су рұқсат етілген сусымалықты есептеуге кірмейтін. Келесі 20 жыл ішінде әртүрлі елдер TDS-тің көптеген инновациялық дизайндарын сынап көрді. Соғыс кемесі су астында торпедалармен ғана емес, сонымен қатар нысанаға өте жақын жерге мұхитқа құлайтын ауыр теңіз артиллериясының снарядтарынан да зардап шегуі мүмкін. Мұндай снарядтар, әдетте бронебойғыш снарядтар (АП снарядтары) болып табылады, судың қысқа бөлігінен өтіп, су сызығының астындағы белгілі бір қашықтықтағы соғыс кемесіне тие алады. 1914 жылы әдеттегі АП снарядтары сыртқы қаптамада тесік жасап, торпеда сияқты бұзушы күшпен жарылатыны күтілді. Алайда, 1940 жылдары АП снарядтарының технологиясы дамып, жарылыстан бұрын тереңдеу енуге мүмкіндік беретін кешіктірілген қозғалтқыштар енгізілді. Мұндай АП снарядтары әдетте кеме корпусын бұзу кезінде торпедаға қарағанда кішірек тесік жасайды, бірақ корпустағы белдеуден тыс жерде жарылу машина бөлімдеріне және қосымша журналдарға сынықтармен зақым келтіруі мүмкін, бұл өз кезегінде су өткізбейтін тұтастықты бұзады және судың прогрессивті жиналуына әкеледі. Қорғауды арттыру үшін, торпедалық белдеу мен корпус арасына әуе кеңістігі қосылуы мүмкін, бұл соғыс кемесінің суда қалқып тұруын арттырады.

Бүгін

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін торпеда белдеулері, олар қорғаған көптеген ірі әскери кемелер сияқты, ұшақтардың кеңінен қолданылуымен ескірді, ал кейіннен – әсіресе 60-шы жылдардың соңында және 70-ші жылдары – кемеге қарсы зымырандардың пайда болуымен және кеме корпусының түбінен жарылып, оны бұзуға арналған "ақылды", терең суға батып кететін жаңа буын торпедалар (мысалы, Mark 48) пайда болды.