Кіріспе

Нью-Джерси штатындағы өнер мұражайы, АҚШ. Ньюарк өнер мұражайы, бұрын Ньюарк мұражайы деп аталған, Ньюарк қаласында, Эссекс округінде, Нью-Джерси штатының ең ірі мұражайы болып табылады. Онда американдық өнер, сәндік өнер, заманауи өнер және Азия өнерінің (оның ішінде тибет өнерінің үлкен коллекциясы), Африка, Америка және ежелгі әлем өнерінің маңызды коллекциялары сақталған. Американдық өнердің кең жинағында Хирам Пауэрс, Томас Коул, Джон Сингер Саргент, Альберт Биерштадт, Фредерик Черч, Чайлд Хассам, Мэри Кассат, Эдвард Хоппер, Джорджия О’Кифф, Джозеф Стелла, Тони Смит және Фрэнк Стелланың туындылары бар. Ньюарк өнер мұражайының көркем коллекцияларынан өзге, ол табиғаттануға да арналған. Мұражайда Дрейфус планетарийі мен Виктория ғылым залы бар, онда мұражайдың 70 000 даналық табиғи ғылымдар коллекциясынан таңдалып алынған экспонаттар қойылған. Мұражайдың артында орналасқан Элис Рэнсом Дрейфустың ескерткіш бағында заманауи мүсіндердің көптеген туындылары бар және ол қоғамдық іс-шаралар, концерттер мен қойылымдар өткізілетін орын. Бақта 1784 жылғы ескі тас мектеп үйі мен Ньюарк өрттен қорғау мұражайы да орналасқан. Мұражайға 1909 жылы кітапханашы және реформатор Джон Коттон Дана негіз салды. Уставында белгіленгендей, оның мақсаты «Ньюарк қаласында өнер, ғылым, тарих және технология салаларындағы заттарды қабылдап, көрмеге қою және өнер мен ғылымды зерттеуді ынталандыру үшін мұражай құру» болды. Мұражайдың бастауы – жапондық гравюралар, жібек және фарфор коллекциясы, оны Ньюарк қаласындағы фармацевт жинаған. Бастапқыда Ньюарк қалалық кітапханасының төртінші қабатында орналасқан мұражай 1920 жылдары Вашингтон паркіне Луис Бамбергердің сыйлығынан кейін жеке құрылысқа көшірілді. Оны Джарвис Хант жобалаған, ол сонымен қатар Бамбергердің Ньюарктегі бас кеңсесін де жобалаған. Содан бері мұражай бірнеше рет кеңейтілді, оңтүстікке қарай бұрынғы YMCA ғимаратына, солтүстікке қарай 1885 жылғы Баллантайн үйіне, төрт жылдық 23 миллион долларлық жөндеу жұмыстарынан кейін. 1990 жылы мұражай батысқа қарай кеңейтіліп, сатып алынған ғимаратқа қосылды. Сол кезде мұражайдың көп бөлігі, жаңа қосымшасымен бірге, Майкл Грейвс тарапынан қайта жобаланды. Мұражайда 2010 жылдың тамызына дейін жиырма жыл бойы шағын жануарлар бағы болды. Климатқа сезімтал өнер туындыларын сақтау үшін мұражай 1997 жылы температура мен ылғалдың өзгеруін азайту мақсатында көпшілікке кіруді тоқтатты. Алайда, 2018 жылдың ақпан айында ауқымды жөндеу жұмыстарынан және мүгедектерге арналған пандус салынуынан кейін, алдыңғы есіктер қайта ашылды. 2019 жылдың 6 қарашасында мұражай өз атын «Ньюарк өнер мұражайы» деп өзгертті, мұражайдың өнер коллекциясына баса назар аудару мақсатында, ол елде 12-орында саналады. Ньюарк қара фильмдер фестивалі Мұражаймен бірлесіп құрылды және бұрын әр жазда Мұражай аумағында өткізілетін. Мұражай күн сайын сағат 11:00-ден 17:00-ге дейін жұмыс істейді.

Тибет жинақтары

Мұражайдың тибет өнері галереялары әлемдегі ең үздік галереялардың қатарында саналады. Бұл жинақ ХХ ғасырдың басында христиан миссионерлерінен сатып алынған. Тибет галереясында Далай-ламаның қасиет еткен буддалық құрбандық алаңы бар. 1910 жылы Тибетке миссионер болып барған Альберт Л. Шелтон, өзінің тибет өнерінің жинағын Ньюарк мұражайының қамқоршысы Эдвард Н. Крейнге уақытша көрмеге беруге келісті. 1911 жылы өткен бұл көрме – әлемдегі тибет өнеріне арналған алғашқы көрме болды. Алайда, Крейн сол жылы қайтыс болды. Оның әйелі мен бауыры Шелтоннан жинақты сатып алып, оны Крейннің естелігі үшін музейге сыйға тартты. Музей 1913 және 1920 жылдар аралығында Шелтонға жинағына қосымша артефакттар әкелуді тапсырды. 1935 жылға дейін тибет өнерінің артефакттары басқа да өнер жинақтарындағы сияқты, тиісті сипаттамалармен бірге жеке-жеке көрсетілді. Бұл формат Лондондағы Виктория және Альберт мұражайы мен Британ мұражайы сияқты тибет өнері жинақтарын сақтайтын басқа мұражайлардағы практикаға ұқсас болды. 1935 жылы Ньюарк мұражайы өз жинағына лайықты орын беру үшін уақытша құрбандық алаңын жасады. Алаң қонақтар тарапынан жақсы қабылданып, оны тұрақты етіп қою туралы шешім қабылданды. Кейін тибет монахтары мен басқа да құрметті тұлғалар музейге келіп, алаңды қасиетті етті. Музей 1940 жылдарға дейін жинағын кеңейте берді, нәтижесінде 5000-нан астам экспонат жиналды, олардың ішінде суреттер, мүсіндер, ритуалдық заттар, құнды тоқымалар және сәндік өнер туындылары бар. 1980 жылдардың ортасында музейдегі «Тибет – тірі дәстүр» жобасы сегіз тұрақты галереяны ашу үшін жаңарту және кеңейтуді қамтыды. Алғашқы құрбандық алаңы 1988 жылдың қаңтарында Қадірлі Ганден Три Ринпоче тарапынан қасиеттен алынып, жаңа алаңның ішіне орналастырылды. Жаңа алаң 1989 және 1990 жылдар аралығында Тибет суретшісі Фунтсок Дорже жасады. Жаңа алаң 1990 жылы 14-ші Далай-лама тарапынан қасиет етілді. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, музейде 5500-ден астам тибет өнері артефакттары сақталып, ол Батыс жарты шардағы ең ірі және ерекше жинақ болып табылады.

Баллантин үйі

Баллантайн үйі – архитектор Джордж Эдвард Харни жобалаған, Виктория дәуірінен сақталған және қайта жаңартылған үй. Бұл үйде Джон Холм Баллантайн, оның әйелі Жаннет және олардың балалары – Джон, Роберт, Элис және Перси тұрған. Баллантайн мырза Ньюарк қаласының Ironbound ауданында сыра қайнату зауытын иеленген және басқарған. Үйдің бастапқыда жиырма жеті бөлмесі және үш қабаты болған. 1937 жылы Ньюарк мұражайы бұл үйді сатып алып, оны сәндік өнердің мол жинағын көрсетуге арналған галерея ретінде қайта жаңартуға кірісті.