Кіріспе

Радиометр атмосфералық ядролық жарылыстарды анықтау үшін
Бхангметр – барлау және навигациялық спутниктерге орнатылатын, бейнелеу мүмкіндігі жоқ радиометр, ол атмосфералық ядролық жарылыстарды анықтауға және ядролық қарудың қуатын анықтауға арналған. Олар кейбір бронетехникалық жауынгерлік машиналарға, әсіресе ЯОХ барлау машиналарын (Ядролық, Биологиялық, Химиялық) орнатылып, тактикалық ядролық жарылыстарды анықтауға, локализациялауға және талдауға көмектеседі. Бұл мақсатта олар стандартты радиациялық сенсорлармен қатар қысым және дыбыс сенсорларымен де жиі қолданылады. Кейбір ядролық бекіністер мен әскери объектілер сейсмикалық оқиғаларды тіркеу құрылғыларымен қатар осындай сенсорлармен жабдықталуы мүмкін. Бхангметрді Лос-Аламос Ұлттық зертханасында Герман Хоерлин басқарған команда жасаған.

Тарих

Бхангметр 1948 жылы «Сандстоун» операциясының ядролық сынақ жарылыстарын өлшеу үшін ойлап табылды және тұжырымдаманың алғашқы үлгісі жасалды. Кейіннен EG&G компаниясы прототиптік және өндірістік құралдарды құрастырды, ал «бхангметр» атауын 1950 жылы Фредерик Рейнс енгізді. Бұл сынақтар бүкіл ел бойынша Солтүстік Америкадағы «Бомба туралы ескерту жүйесімен» (1961-1967) бхангметрлерді кеңінен орнатуға негіз салды. АҚШ президенті Джон Ф. Кеннеди және КСРО Коммунистік партиясының бірінші хатшысы Никита Хрущев 1963 жылдың 5 тамызында атмосферада немесе ғарыш кеңістігінде ядролық сынақтарға тыйым салуды бақылау үшін әр тарап өздерінің техникалық құралдарын пайдалана алатындығы туралы шартпен жартылай сынақтарға тыйым салу туралы келісімге қол қойды. Бхангметрлер алғаш рет 1961 жылы өзгертілген АҚШ KC 135A ұшағына орнатылды, ол КСРО-ның «Царь-бомба» сынағын бақылап отырды. Vela спутниктері – АҚШ Әуе күштері мен Атом энергиясы жөніндегі комиссия бірлесіп жасаған алғашқы ғарышқа негізделген бақылау құрылғылары. Вела спутниктерінің бірінші буыны бхангметрлермен емес, ядролық жарылыстан туындаған күшті рентген сәулелерінің бір импульсін анықтау үшін рентгендік сенсорлармен жабдықталған. Бхангметрлерді алғашқы рет енгізген спутниктер – Advanced Vela спутниктері. 1980 жылдан бері бхангметрлер АҚШ GPS навигациялық спутниктеріне енгізілуде.

Сипаттама

Кремний фотодиодты сенсорлар атмосфералық ядролық қару жарылыстарынан шығатын көрінетін жарықтың ерекше, айқын қос импульсін анықтауға арналған. Бұл ерекшелік, екі рет максималды қарқындылыққа ие болып, атмосфералық ядролық жарылыстарға тән және Жер атмосферасының көрінетін жарыққа қатысты мөлдір емес, содан кейін жарылыстың соққы толқыны өтетініне байланысты қайтадан мөлдірленуімен байланысты. Ол өзі де қатты жарық шығарса да, жарық өткізбейді, сондықтан одан да жарқын от шардың жарығын өткізбейді. Соққы толқыны кеңейгенде, ғарыштан көрінетін жарық мөлшері азаяды, нәтижесінде бхангметр тіркейтін бірінші шың пайда болады. Ол кеңейгенде соққы толқыны салқындап, ішкі от шардан шығатын жарыққа қатысты аздап мөлдірленеді. Бхангметр көрінетін жарық интенсивтілігінің артуын тіркей бастайды. От шардың кеңеюі оның бетінің ауданын ұлғайтады, нәтижесінде ғарышқа сәулеленетін көрінетін жарық мөлшері артады. От шар салқындағандықтан, жарық мөлшері азая бастайды, бұл бхангметр байқаған екінші шыңға әкеледі. Бірінші және екінші шыңдар арасындағы уақыт оның ядролық қуатын анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Бұл әсер белгілі бір биіктіктен төменгі жарылыстар үшін нақты, бірақ осы биіктіктен жоғарыда тек бір импульс пайда болады.

Атаудың шығу тегі

Детектордың атауы – Фред Рейнс, жобада жұмыс істеген ғалымдардың бірі, берген әдемі әзіл. Атау хинди тіліндегі "бханг" сөзінен шыққан, ол – мас күйге жеткізетін эффектісі бар, жергілікті өсірілген қанаптың бір түрі. Әзілдің мәні – детекторлардың дұрыс жұмыс істейтініне сену үшін есіңнен айыру керек. Бұл ядролық жарылыстарды анықтаумен байланысты "бангметр" деген түсінікке қарама-қайшы келеді.