Рене Анжулық: Неаполь Королі және Ақсүйек Әулетінің Мүшесі

Кіріспе

Неаполь патшасы (1409–1480)

Рене Анжулық (16 қаңтар 1409 – 10 шілде 1480) – 1434 жылдан 1480 жылға дейін Анжу герцогы және Прованс графы, сонымен қатар 1435 жылдан 1442 жылға дейін Неаполь патшасы I Рене ретінде тақ иесі болған (кейін тақтан түсірілді). Өмірінің соңғы жылдарын Экс-ан-Прованста өткізгендіктен, Францияда ол "Жақсы король Рене" деп белгілі. Рене – француз королдік үйінің тармағы Валуа-Анжу әулетінің мүшесі және Франция королі Иоанн II-нің шөбересі болды. Ол ханзада, және көптеген жылдар бойы Франция королі Карл VII-нің әйелінің інісі болды. Аталған лауазымдардан басқа, ол бірнеше жыл бойы Бар герцогы және Лотарингия герцогы болды.

Өмірбаян

Рене 1409 жылғы 16 қаңтарда Анже қамалында дүниеге келді. Ол Неаполь патшасы, Анжу герцогы Людовик II-нің Арагондық Иоландадан болған екінші ұлы болды. Рене Францияның болашақ королі Карл VII-ге үйленген және Франция королевасы болған Анжулық Марияның ағасы еді. 1417 жылы Людовик II қайтыс болды, ал оның ұлдары күйеу ағасы Карлмен бірге анасының қамқорлығында өсті. Ұлы ұлы Людовик III Сицилия тажы мен Анжу герцогтығына ие болды; ал Рене Гиз графы болды. 1419 жылы, он жасында Рене Лотарингия герцогы Карл II-нің үлкен қызы Изабеллаға заңды түрде үйленді. Он жастағы Рене Лотарингияда Карл II және Бар кардиналының қамқорлығында өсті, екеуі де Бургундия партиясына жақын болды, бірақ ол Анжу қаруын алып жүру құқығын сақтап қалды. Ол бургундтарға жақын емес еді. 1429 жылы Реймсте француз армиясына қосылып, Карл VII-нің тағына отыруына қатысты. 1430 жылы Людовик Бар қайтыс болғаннан кейін Рене Бар герцогтығын мұра етті. Келесі жылы, қайнағасы қайтыс болғаннан кейін ол Лотарингия герцогтығына ие болды. Мұрагерлікке Антуан де Водемон талас жасады, ол бургундтардың көмегімен 1431 жылғы шілдеде Бульньвиль шайқасында Ренеге жеңіліс сыйлады. Герцогиня Изабелла Антуанмен бітім жасады, бірақ герцог 1432 жылғы сәуірге дейін бургундтардың тұтқынында болды, содан кейін ол екі ұлы, Жан мен Луиді кепіл ретінде бергеннен кейін шартты түрде бостандыққа шықты. 1434 жылы Базельде Рене Лотарингия герцогы атағын оның үстемдігіндегі Киелі Рим императоры Зигмунд бекітті. Бұл Бургундия герцогы Филипп Жақсының ашуын тудырды, ол келесі жылы оны қайтадан түрмеге қамауды талап етті, екі жылдан кейін ол ауыр құн төлегеннен кейін босатылды. 1435 жылы ағасы Людовик III қайтыс болғаннан кейін ол Анжу герцогтығы мен Мэн графтығына ие болды. Бургундиялық Филипптің немересі Марияның Калабрия герцогы Жанмен, Рененің үлкен ұлымен некелесуі екі отбасы арасындағы бейбітшілікті нығайтты. Неаполь королевасы Жоанна II Луи III-ді өзінің мұрагері ретінде таңдады және Луи қайтыс болғаннан кейін оны Ренеге өлімінен кейін патшалығын мұра етуге ұсынды. Бар мен Лотарингияда регенттік тағайындағаннан кейін ол 1438 жылы Неапольге аттанды. Алайда Неапольді алғаш асырап алған, содан кейін Жоанна II бас тартқан Арагондық Альфонсо V де талап етті. 1441 жылы Альфонсо Неапольді алты ай қоршауға алды. Сол жылы Рене Францияға оралды, және ол Неаполь королі атағын сақтап қалғанмен, оның тиімді билігі ешқашан қалпына келмеді. Кейіннен Италиядағы құқықтарын қайтаруға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды. Оның анасы Йоланда, ол болмаған кезде Анжу билігін жүргізген, 1442 жылы қайтыс болды. Рене 1444 жылы Турда ағылшындармен келіссөздер жүргізді, ал бейбітшілік оның кіші қызы Маргареттің Нансиде Англияның Генрих VI-мен некелесуімен нығайтылды. Рене Лотарингия билігін ұлы Жанға тапсырды, бірақ ол 1453 жылы королева Изабелла қайтыс болғаннан кейін ғана Лотарингия герцогы болып тағайындалды. Рене Карл VII-нің сенімін жеңіп алды және корольдің аяқ астынан аттанған қарулы күштерін азайтуды бастады деп айтылады, ол ағылшындарға қарсы әскери операцияларымен тығыз байланысты болды. 1449 жылы қарашада ол Руанға кірді. Гю де Лаваль мен Изабелла Бретаньнің қызы Жанна де Лавальмен екінші некеден кейін Рене қоғамдық істерге белсенді қатыспай, поэзия жазуға, миниатюралар салуға, бау-бақша шаруашылығымен айналысуға және жануарлар өсіруге көшті. Оның үйінің жағдайы қартайған шағында нашарлады: 1466 жылы бүлікші каталондықтар Ренеге Арагон тағын ұсынды. Оның ұлы Жан, Италияда сәтсіздікке ұшырап, сол патшалықты жаулап алу үшін жіберілді, бірақ 16 желтоқсанда 1470 жылы Барселонада, көбінесе уланудан қайтыс болды. 1473 жылы Жанның үлкен ұлы Николай да улану күдігімен қайтыс болды. 1471 жылы Рене қызы Маргарет Розалар соғысында жеңілді. Оның күйеуі мен ұлы өлтірілді, ал ол өзі тұтқынға түсіп, 1476 жылы Людовик XI оны босатып алды. Рене Экс-ан-Прованске кетіп, 1474 жылы Барды немересі Рене II, Лотарингия герцогына, ал Анжу мен Провансты өзінің туысы Карлға, Ле-Мэйн графына қалдырды. Король Людовик XI Анжу мен Барды басып алды және екі жылдан кейін Ренеге екі герцогтықты зейнетақыға айырбастауға мәжбүрлеуге тырысты. Ұсыныс қабылданбады, бірақ одан әрі келіссөздер Анжу герцогтығының тажына өтуін қамтамасыз етті және Прованстың аннексиясы тек Ле-Мэйн графының өліміне дейін кейінге қалдырылды. Рене 1480 жылы 10 шілдеде Экс қаласында қайтыс болды, бірақ Анже соборында жерленді. XIX ғасырда тарихшылар оған «жақсы» деген лақап ат қойды. Ол рыцарлық орден, Круассан орденін құрды, ол Корольдік Мишель орденінен бұрын пайда болды, бірақ Ренеден кейін жойылды.

René was born on 16 January 1409 in the castle of Angers. He was the second son of Duke Louis II of Anjou, King of Naples, by Yolanda of Aragon. René was the brother of Marie of Anjou, who married the future Charles VII and became Queen of France. Louis II died in 1417 and his sons, together with their brother in law Charles, were brought up under the guardianship of their mother. The elder son, Louis III, succeeded to the crown of Sicily and the Duchy of Anjou; René then became Count of Guise. In 1419, when René was only ten, he was legally married to Isabella, elder daughter of Charles II, Duke of Lorraine. René, then only ten, was to be brought up in Lorraine under the guardianship of Charles II and Louis, cardinal of Bar, both of whom were attached to the Burgundian party, but he retained the right to bear the arms of Anjou. He was far from sympathizing with the Burgundians. Joining the French army at Reims in 1429, he was present at the consecration of Charles VII. When Louis of Bar died in 1430, René inherited the duchy of Bar. The next year, on his father in law's death, he succeeded to the duchy of Lorraine. The inheritance was contested by the heir male, Antoine de Vaudemont, who with Burgundian help defeated René at Bulgneville in July 1431. The Duchess Isabella effected a truce with Antoine, but the duke remained a prisoner of the Burgundians until April 1432, when he recovered his liberty on parole on yielding up as hostages his two sons, John and Louis. René's title as duke of Lorraine was confirmed by his suzerain, Holy Roman Emperor Sigismund, at Basel in 1434. This proceeding roused the anger of the Burgundian duke, Philip the Good, who required him early in the next year to return to his prison, from which he was released two years later on payment of a heavy ransom. At the death of his brother Louis III in 1435, he succeeded to the Duchy of Anjou and County of Maine. The marriage of Marie of Bourbon, niece of Philip of Burgundy, with John, Duke of Calabria, René's eldest son, cemented peace between the two families. Joanna II, queen of Naples, had chosen Louis III as her presumptive heir and upon Louis' death offered it to René to inherit her kingdom after her death. After appointing a regency in Bar and Lorraine, he set sail for Naples in 1438. Naples, however, was also claimed by Alfonso V of Aragon, who had been first adopted and then repudiated by Joanna II. In 1441 Alfonso laid a six month siege to Naples. René returned to France in the same year, and though he retained the title of king of Naples his effective rule was never recovered. Later efforts to recover his rights in Italy failed. His mother Yolande, who had governed Anjou in his absence, died in 1442. René took part in the negotiations with the English at Tours in 1444, and peace was consolidated by the marriage of his younger daughter, Margaret, with Henry VI of England at Nancy. René now made over the government of Lorraine to his son John, who was, however, only formally installed as Duke of Lorraine on the death of Queen Isabella in 1453. René had the confidence of Charles VII, and is said to have initiated the reduction of the men at arms set on foot by the king, with whose military operations against the English he was closely associated. He entered Rouen with him in November 1449. After his second marriage with Jeanne de Laval, daughter of Guy of Laval and Isabella of Brittany, René took a less active part in public affairs, devoting himself to composing poetry and painting miniatures, gardening and raising animals. The fortunes of his house declined in his old age: in 1466, the rebellious Catalans offered the crown of Aragon to René. His son John, unsuccessful in Italy, was sent to take up the conquest of that kingdom but died —apparently by poison— at Barcelona on 16 December 1470. John's eldest son Nicholas perished in 1473, also under suspicion of poisoning. In 1471, René's daughter Margaret was finally defeated in the Wars of the Roses. Her husband and her son were killed and she herself became a prisoner who had to be ransomed by Louis XI in 1476. René retired to Aix en Provence and in 1474 made a will by which he left Bar to his grandson René II, Duke of Lorraine; and Anjou and Provence to his nephew Charles, count of Le Maine. King Louis XI seized Anjou and Bar, and two years later sought to compel René to exchange the two duchies for a pension. The offer was rejected, but further negotiations assured the lapse to the crown of the duchy of Anjou and the annexation of Provence was only postponed until the death of the Count of Le Maine. René died on 10 July 1480 at Aix, but was buried in the cathedral of Angers. In the 19th century, historians bestowed on him the epithet "the good". He founded an order of chivalry, the Ordre du Croissant, which preceded the royal foundation of St Michael but did not survive René.

Өнер

Сицилия королінің әуесқой суретші ретінде танылуы Анжу және Прованста көптеген картиналардың оған қатысты екендігі туралы оптимистік пікірлерге әкелді, көбінесе олар оның қаруын бейнелегендіктен. Бұл туындылар көбінесе ерте Голланд стилінде жасалған және оның демеушілігі мен басшылығымен орындалған болуы мүмкін, сондықтан ол мүсіншілік, суретшілік, алтынмен жұмыс жасау және гобелен өнері саласында көркем мектеп құрды деуге болады. Ол Бартеломей д'Эйкті мансабының көп бөлігінде суретші және жеке қызметкер ретінде пайдаланды. Ренеге қатысты ең танымал еңбектердің екеуі – Авиньондық Николас Фроменттің Акс соборындағы Жанатын Бұтаның триптихі, онда Рене мен оның екінші әйелі Жанна де Лавальдың портреттері бейнеленген, сондай-ақ Франция Ұлттық кітапханасы мен Британ кітапханасындағы екі әсем безенділген кітап. Оның сарайындағы әдебиетшілердің арасында Антуан де ла Сале болды, оны ұлы Жанның тәрбиешісі етіп тағайындады. Ол мистикалық пьесалардың қойылуын ынталандырды; 1462 жылы Саумрда құмарлық туралы мистикалық пьеса қойылғанда ол қалаға төрт жылдық салықтан босатылған жеңілдік берді, ал Анжердегі құмарлықтың көрсетілімдері оның демеушілігімен жүзеге асырылды. Ол өзінің туысы, ақын Шарль Орлеандықпен өлеңдер алмасты. Рене екі аллегориялық шығарманың авторы болды: «Бескірме ләззаттың жойылғандығы» (Le Mortifiement de vaine plaisance, 1455) – діни диалог және «Махаббатқа толы жүрек кітабы» (Le Livre du Cuer d'amours espris, 1457) – махаббат іздеуі. Соңғысы Артур романдарының конвенцияларын «Гүлдің романына» негізделген махаббат аллегориясымен біріктіреді. Екі жұмысты да оның сарай суретшісі Бартеломей д'Эйк керемет безендірген. «Бескірме ләззаттың жойылғандығы» сегіз әсем безенділген қолжазбада сақталған. Бартеломейдің түпнұсқасы жоғалғанмен, қолжазбалардың арасында Жан ле Тавернье, Жан Коломб және басқалар жасаған оның миниатюраларының көшірмелері бар. Ренеге кейде «Рено мен Жаннетон» пасторальдық поэмасы жатқызылады, бірақ бұл корольге Жанна де Лавальға үйленгеніне орай сыйлық ретінде берілген болуы мүмкін. Король Ренедің турнирлік кітабы (Le Livre des tournois немесе Traicte de la Forme de Devis d'un Tournoi; шамамен 1460 жыл) турнир ережелерін сипаттайды. Көптеген қолжазбалардың ең танымал және ең көнесі Франция Ұлттық кітапханасында сақталады. Бұл – әдеттегідей, қағазға жазылған және су бояумен боялған. Ол Бартеломей д'Эйктің дайындық ретінде жасалған, кейіннен өзі немесе басқа суретші безендірген суреттерін бейнелеуі мүмкін. Онда жиырма алты толық және екі беттік миниатюра бар. Кітапта берілген сипаттама Разилли мен Саумрда өткізілген па д'армстерден өзгеше; сол кездегі сәнді аллегориялық және рыцарлық безендірулер жоқ. Рене оның орнына Франция, Германия және Нидерландтың ежелгі турнирлік әдет-ғұрыптары туралы баяндап, оларды турнир өткізудің жаңа ұсынысында біріктіретінін атап өтті. Бұл турнир екі тараптың арасындағы жанжалды жекпе-жек. Жеке жарыстар туралы қысқаша айтылады. Рене француз тіліне классикалық шығармаларды аударуды және қайта аударуды тапсырды. Бұлардың ішінде 1458 жылы Гуарино да Верона аяқтаған Страбон және 1467 жылы аты белгісіз аудармашы аяқтаған Овидийдің «Метаморфозалары» бар. Рене сонымен қатар өзінің сарайында жоқтаушы және драматург Трибуле бастаған театр труппасын ұстады. Герцог Трибулетті оның таланты үшін жомарттықпен марапаттады.

The King of Sicily's fame as an amateur painter formerly led to the optimistic attribution to him of many paintings in Anjou and Provence, in many cases simply because they bore his arms. These works are generally in the Early Netherlandish style, and were probably executed under his patronage and direction, so that he may be said to have formed a school of the fine arts in sculpture, painting, goldsmith's work and tapestry. He employed Barthélemy d'Eyck as both painter and varlet de chambre for most of his career. Two of the most famous works formerly attributed to René are the triptych of the Burning Bush of Nicolas Froment of Avignon in Aix Cathedral, showing portraits of René and his second wife, Jeanne de Laval, and two illuminated Book of Hours in the Bibliothèque nationale de France and the British Library. Among the men of letters attached to his court was Antoine de la Sale, whom he made tutor to his son John. He encouraged the performance of mystery plays; on the performance of a mystery of the Passion at Saumur in 1462 he remitted four years of taxes to the town, and the representations of the Passion at Angers were carried out under his auspices. He exchanged verses with his kinsman, the poet Charles of Orléans. René was also the author of two allegorical works: a devotional dialogue, Le Mortifiement de vaine plaisance (The Mortification of Vain Pleasure, 1455), and a love quest, Le Livre du Cuer d'amours espris (The Book of the Love Smitten Heart, 1457). The latter fuses the conventions of Arthurian romance with an allegory of love based on the Romance of the Rose. Both works were exquisitely illustrated by his court painter, Barthélémy d'Eyck. Le Mortifiement survives in eight illuminated manuscripts. Although Barthélémy's original is lost, the extant manuscripts include copies of his miniatures by Jean le Tavernier, Jean Colombe, and others. René is sometimes credited with the pastoral poem "Regnault and Jeanneton", but this was more likely a gift to the king honoring his marriage to Jeanne de Laval. King René's Tournament Book (Le Livre des tournois or Traicte de la Forme de Devis d'un Tournoi; c. no – c. 1460) describes rules of a tournament. The most famous and earliest of the many manuscript copies is kept in the French National Library. This is—unusually for a deluxe manuscript—on paper and painted in watercolor. It may represent drawings by Barthélemy d'Eyck, intended as preparatory only, which were later illuminated by him or another artist. There are twenty six full and double page miniatures. The description given in the book is different from that of the pas d'armes held at Razilly and Saumur; conspicuously absent are the allegorical and chivalresque ornamentations that were in vogue at the time. René instead emphasizes he is reporting on ancient tournament customs of France, Germany and the Low Countries, combining them in a new suggestion on how to hold a tournament. The tournament described is a melee fought by two sides. Individual jousts are only briefly mentioned. As a patron, René commissioned translations and retranslations of classical works into French prose. These include Strabo, which Guarino da Verona completed in 1458; and Ovid's Metamorphoses by an unknown translator, completed in 1467. Rene also kept a theater troupe at his court, led by a jester and playwright Triboulet. The duke rewarded Triboulet generously for his talents.

Мәдени сілтемелер

Ол Уильям Шекспирдің "Генрих VI" пьесасының 1-бөлігінде "Рейнье" рөлінде көрінеді. Патшаның жоқ-деп санауға болатын кедейлігі сатиралық түрде бейнеленген. Ол Жанна д'Аркты алдау үшін дофин рөлін ойнайды, бірақ ол оның әрекетін аңғарады. Кейіннен ол одан бала күтетінін мәлімдейді. Рененің қалыңдығымен бірге өнерге берілген бал айлары Уолтер Скотттың "Гайерштейннің Аннасы" романында (1829) суреттелген. Оның бал айларының қиялға толы көрінісі кейіннен Рафаэль дәуірінен бұрынғы суретшілер Форд Мадокс Браун, Эдвард Берн-Джонс және Данте Габриэль Россетти тарапынан бейнеленген. 1845 жылы даниялық ақын Хенрик Герц Рене мен оның қызы Йоланде де Бар туралы "Король Рене қызы" пьесасын жазды; бұл кейіннен Чайковскийдің "Иоланта" операсына негіз болды. Рене мен оның Жарты ай ордені 1912 жылы Ламбда Чи Альфа бауырластығы христиандық ерлік пен қайырымдылықтың үлгісі ретінде "тарихи негізін қалаушылар" ретінде қабылданып, олардың рәсімдерін жасауға пайдаланылды. "Киелі қан және киелі грааль" сияқты теорияларда Рене Сион Приоратының тоғызыншы Ұлы магистрі болған деп есептеледі. "Король Рененің шатыры" (La Cheminée du roi René), op. 205 – Дариус Мийоның 1941 жылы жазған желдік квинтет үшін сюитасы. "Король Рене әні" (Chant du Roi René) – Александр Гильманның (1837–1911) "Рождество әндері" (Op. 60) жинағынан органға (немесе гармоникаға) арналған шығарма. Осы шығармада қолданылған тақырып Рене жазған деген болжам бар (Гильманның дереккөзі – Ним соборының органшысы Альфонс Пелет).

Қарулар

Рене өзінің көптеген және өзгермелі атақтарына деген талаптарын көрсететін гербін жиі өзгертіп отырды, олар нақты да, номиналды да болуы мүмкін. 1420 жылғы Рене гербі: Валуа-Анжу үйінің гербінен (жоғарғы сол және төменгі оң жақ), Бар герцогтығының гербінен (жоғарғы оң және төменгі сол жақ) және Лотарингия герцогтығының гербінен (үстіне орналасқан қалқан) құралған. 1434 жылы Венгрия, Неаполь Корольдігі және Иерусалим қосылды. Арагон Тажының гербі 1443 жылдан 1470 жылға дейін көрсетілді. 1453 жылы Лотарингия гербі алынып тасталды, ал 1470 жылы Валуа-Анжу гербі герцогтықтың қазіргі заманғы гербімен (үстіне орналасқан қалқан) ауыстырылды.