Францияның Безансон қаласы: Тарих, мәдениет және өмір салты

Кіріспе

Бургундия-Франш-Конт аймағындағы префектура және коммуна, Франция

Бесансон ( /UK/'/b//ɛ//z//ən//s//ɒ//n/, /US//b//ə/'/z//æ//n//s//ən/, bəzɑ̃sɔ̃; ежелгі Bisanz; Vesontio) – Бургундия-Франш-Конт аймағындағы Дубс департаментінің префектурасы. Қала Францияның шығысында, Юра тауларына және Швейцариямен шекараға жақын орналасқан. Франш-Конт тарихи және мәдени аймағының астанасы Бесансон Бургундия-Франш-Конт аймақтық кеңесінің штаб-пәтеріне ие және аймақтың маңызды әкімшілік орталығы болып табылады. Бұл сонымен қатар Францияның он бес шіркеулік провинциясының бірі және француз армиясының екі бөлімінің бірінің орналасқан жері. 2021 жылы қаланың халқы 119 198 адамды құрады, ал метрополиялық аймақта – 283 127 адам, бұл аймақтағы халық саны бойынша екінші орын. Дубс өзенінің иірімдерінде орналасқан қала, Галло-рим дәуірінде Секуанның астанасы Весонтио ретінде маңызды болған. Оның географиялық орны мен ерекше тарихы оны әскери бекініске, гарнизондық қалаға, саяси орталыққа және діни астанаға айналдырды. Бесансон Франциядағы сағат жасау өнерінің тарихи астанасы. Осының нәтижесінде қала микротехнология, микромеханика және биомедициналық инженерия салаларындағы инновациялық компаниялардың орталығына айналды. 1423 жылы құрылған Франш-Конт университетінде жыл сайын шамамен 30 000 студент оқып, оның ішінде Қолданбалы лингвистика орталығында (CLA) бүкіл әлемнен келген 4 000-ге жуық стажер білім алады. Францияның ең жасыл қаласы ретінде танылған Бесансон Еуропада өмір сүру сапасы жоғары делінеді. Бай тарихи және мәдени мұрасы мен бірегей сәулетінің арқасында Бесансон 1986 жылдан бері «Өнер және тарих қаласы» атағын иеленеді. Вобан жобалаған қамалдар 2008 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілген.

Топонимика

Қала алғаш рет б.з.д. 58 жылы Юлий Цезарьдің "Commentarii de Bello Gallico" кітабының І кітабында Vesontio деп тіркелген. Весонтио атауының этимологиясы белгісіз. Ең көп таралған түсінік бойынша, бұл атау келттік текті, "тау" деген мағынаны білдіретін wes сөзінен туындаған. IV ғасырда V әрпінің орнына B әрпі қолданыла бастады, қала атауы Бесонтио немесе Бисонтион болып өзгерді, кейін бірнеше өзгерістен өткен соң 1243 жылы Бесансон атауын алды.

Ежелгі тарих

Қала Дубс өзенінің (Саонаның саласы) иілісінде орналасқан; төртінші жағын тау жауып тұрады. Қола дәуірінде, шамамен б.з.д. 1500 жылы, галл тайпалары осы иіліске қоныстанды. Б.з.д. 1-ғасырдан бастап қазіргі заманға дейін қала маңызды әскери орталық болды, себебі Альп таулары оның оңтүстігінде тік көтеріліп, үлкен табиғи кедергі құрады. Арар (Саон) өзені хаэдуилер мен олардың дәстүрлі жауы секванилер арасындағы шекараның бір бөлігін құрады. Страбонның сөзінше, қақтығыстың себебі сауда болған. Әр тайпа Арар өзеніне және оның бойындағы саудаға салық жинау құқығын талап еткен. Секуандар Рейнге қатынауды бақылап, Весонтиода өздерінің мүдделерін қорғау үшін оппидум (бекітілген қала) салған. Секуандар, арверни тайпасы мен герман корольі Ариовист басқаратын германдық суэбтердің көмегімен, Магетобрига шайқасында хаэдуилерді жеңіп, қырғынға ұшыратқан. Юлий Цезарь Галлияны бағындыру туралы жазбаларында Весонтионы (мүмкін латыншаланған) секванилердің ең ірі қаласы деп сипаттап, оның айналасында ағаш қоршау болғанын айтады. Ол Табула Пейтингерианада Весонтин деп көрсетілген. Ғасырлар бойы атауы өзгеріп, Орта неміс тілінде Besantio, Besontion, Bisanz болып, біртіндеп қазіргі француз Besançon атауына айналды. Жергілікті тұрғындар өздерінің ежелгі тарихын сақтап, өздерін бисонтиндер (әйелдер: бисонтин) деп атайды. Бұл 4 ғасырдан бері архиепископтық.

Орта ғасырлар

843 жылы Верден шарты бойынша Карл Ұлының империясы бөлінді. Бесансон Бургундия герцогының билігіндегі Лотарингияның бір бөлігіне қосылды. 1034 жылдан бері Киелі Рим империясының құрамында болған қала архиепископтыққа айналды және 1184 жылы Бесансон еркін императорлық қаласы (Киелі Рим императорының басқаруындағы тәуелсіз қала-мемлекет) мәртебесін алды. 1157 жылы император Фредерик Барбаросса Бесансон қаласында мәжіліс өткізді. Сол жерде кардинал Орландо Бандинилли (кейін Папа Александр III, ал бұрын Папа Адриан IV-нің кеңесшісі) императордың алдында императорлық мәртебе папаның инабаты екенін (жалпы мағынада, феодалдық емес) ашық түрде мәлімдеді, бұл неміс князьдерінің наразылығын тудырды. Егер Фредерик араласпаса, ол өмір бойы жауы болған Виттельсбахтың Оттосының айдаһарынан сол жерде қаза тапқан болар еді. 1288 жылы архиепископтар Киелі Рим империясының князьдары болып жарияланды. Империямен тығыз байланысы қаланың елтаңбасында бейнеленген. 1290 жылы, архиепископтардың билігіне қарсы бір ғасыр бойы күрескеннен кейін, император Бесансонға тәуелсіздік сыйлады.

Қайта өрлеу дәуірі

15 ғасырда Бесансон Бургундия герцогтарының ықпалына түсті. Бургундиялық Марияның Рим императоры Максимилиан I-ге үйленгеннен кейін, қала Габсбургтердің феодына айналды. 1519 жылы Испания королі, Киелі Рим императоры Карл V Киелі Рим императоры болды. Осылайша ол франкофондық императорлық қала Франш-Конте және Бесансонның иесіне айналды. 1526 жылы қала монета соғу құқығын алды және 1673 жылға дейін соғыла берді. Бірақ барлық монеталарда Карл V-тің аты жазылған. 1555 жылы Карл V тақтан бас тарғанда, Франш-Конте аймағын Испания королі Филипп II-ге сыйлады. Бесансон Испания королінің қорғауындағы еркін императорлық қала болып қала берді. 1598 жылы Филипп II провинцияны Австрияның эрцгерцогымен некелескен қызына берді. 1648 жылы Вестфалия бейбіт шарты бойынша берілгенге дейін ол Империяның бір бөлігі болып қала берді. Испания Франш-Контеді қайта бақылауға алды және қала еркін қала мәртебесін жоғалтты. Содан кейін 1667 жылы Людовик XIV Испанияның Мари Терезасына үйленгенінің салдарынан провинцияны өзіне талап етті. Людовик 1668 жылы қаланы бірінші рет басып алды, бірақ Айкс-ла-Шапель шарты оны бірнеше ай ішінде Испанияға қайтарды. Француздардың билігінде болған кезде, атақты әскери инженер Вобан қалаға келіп, нығайту жоспарларын жасады. Испандықтар қаланың қорғанысының басты орталық нүктесін – "ла Цитадель" бекінісін Mont Saint Étienne тауында салды, ол бастапқы қала орналасқан өгіз мойнының тұсынан жабылады. Испандықтар Вобанның жобаларына сәйкес құрылыс жүргізді. 1674 жылы француз әскері қаланы қайта басып алды, ал Нимгеген шарты (1678) оны Францияға берді. Осы кезде қала Дольді алмастырған өзінің Бесансон Парламентімен Франш-Конте әкімшілік орталығына айналды. Францияның бақылауына өтуі нәтижесінде Вобан цитадельдің және қаланың нығайту жұмыстарын жалғастырды. Бұл процесс 1711 жылға дейін, шамамен 30 жылға созылды, және содан кейін қала қабырғалармен қоршалды. Пойыз станциясы мен қала орталығы арасында қазір жол қозғалысына қызмет ететін күрделі ор қазбалар жүйесі бар. Көптеген бекіністер, олардың кейбіреулері сол кезге дейін сақталған және Вобанның жобалау элементтерін қамтиды, қаланы қоршап тұрған алты төбеде орналасқан: Форт-де-Труа-Шатель, Форт-Шодан, Форт-ду-Петти-Шодан, Форт-Гриффон, Форт-де-Жостис, Форт-де-Боргард және Форт-де-Брегиль. Цитадельдің өзі екі құрғақ ормен, сыртқы және ішкі ауламен жабдықталған. Кешкі уақытта жарықтандырылған Цитадель қала үстінде әсем көрініс болып тұрады және Вобанның әскери инженер ретіндегі генийінің куәсі.

In the 15th century, Besançon came under the influence of the dukes of Burgundy. After the marriage of Mary of Burgundy to Maximilian I, Holy Roman Emperor, the city was in effect a Habsburg fief. In 1519 Charles V, Holy Roman Emperor, King of Spain, became the Holy Roman Emperor. This made him master of the Franche Comté and Besançon, a francophone imperial city. In 1526 the city obtained the right to mint coins, which it continued to strike until 1673. Nevertheless, all coins bore the name of Charles V.

When Charles V abdicated in 1555, he gave the Franche Comté to his son, Philip II, King of Spain. Besançon remained a free imperial city under the protection of the King of Spain. In 1598, Philip II gave the province to his daughter on her marriage to an Austrian archduke. It remained formally a portion of the Empire until its cession at the peace of Westphalia in 1648. Spain regained control of Franche Comté and the city lost its status as a free city. Then in 1667, Louis XIV claimed the province as a consequence of his marriage to Marie Thérèse of Spain in the War of Devolution. Louis conquered the city for the first time in 1668, but the Treaty of Aix la Chapelle returned it to Spain within a matter of months. While it was in French hands, the famed military engineer Vauban visited the city and drew up plans for its fortification. The Spaniards built the main centre point of the city's defences, "la Citadelle", siting it on Mont Saint Étienne, which closes the neck of the oxbow that is the site of the original town. In their construction, the Spaniards followed Vauban's designs. In 1674, French troops recaptured the city, which the Treaty of Nijmegen (1678) then awarded to France. At this time the city became the administrative centre for the Franche Comté, with its own Parlement of Besançon, which replaced Dole. As a result of control passing to France, Vauban returned to working on the citadel's fortifications, and those of the city. This process lasted until 1711, some 30 years, and the walls built then surround the city. Between the train station and the central city there is a complex moat system that now serves road traffic. Numerous forts, some of which date back to that time and that incorporate Vauban's designs elements sit on the six hills that surround the city: Fort de Trois Châtels, Fort Chaudanne, Fort du Petit Chaudanne, Fort Griffon, Fort des Justices, Fort de Beauregard and Fort de Brégille. The citadel itself has two dry moats, with an outer and inner court. In the evenings, the illuminated Citadelle stands above the city as a landmark and a testament to Vauban's genius as a military engineer.

Қазіргі Еуропа

1814 жылы австриялықтар қалаға басып кіріп, оны бомбалады. Ол 1870-71 жылдардағы франко-пруссиялық соғыс кезінде маңызды стратегиялық орын болды. 1871 жылы Бесансон коммунасының жобасы іске асырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер цитадельді басып алды. 1940-1944 жылдары немістер ондаған француз қарсыластарын атқылады. Дегенмен, Бесансон соғыс жылдарында көп қимыл-қозғалыс көрмеді. 1943 жылы одақтастар теміржол кешенін бомбалады, ал келесі жылы немістер АҚШ әскерлерінің шабуылына төрт күн бойы қарсы тұрды. Бесансон 1940-1941 жылдары британдық паспорттары бар 3-4 мың әйел мен баладан тұратын Фронтсталаг 142 концлагерінің (концентрациялық лагерь), сондай-ақ Ваубан казармасының орналасқан жері болды, оны немістер құрған. Лагерьдегі жағдайлар қиын болды, жүздеген тұтқындар пневмония, диарея, тамақтан улану, дизентерия және суықтан қаза тапты. 1959 жылы француз армиясы цитадельді Бесансон қаласына тапсырды, ол оны мұражайға айналдырды. Брейгиль және Борегард бекіністері қаладан Дубс өзені арқылы орналасқан. 1913 жылы жеке компания Брейгиль биіктігіне фуникулер салды. Фуникулер жеке меншіктен SNCF-қа өтті, ол 1987 жылы оны жапты. Бүгінгі күнге дейін фуникулердің рельстері, станциялары және тіпті жол белгілері сақталған.

Орналасқан жері

Бесансон Францияның солтүстік-шығыс бөлігінде, Дубс өзенінің жағасында орналасқан. Ол ұлттық астана Париждің шамамен шығысында, Бургундиядағы Дижонның шығысында, Швейцариядағы Лозаннаның солтүстік-батысында және Франш-Контедегі Белфорттың оңтүстік-батысында жатыр. Қала Юра тауларының етегінде орналасқан.

Топография

Қала бастапқыда Дубс өзенінің табиғи иірімдерінде (немесе ескі арнасында) дамыды, оның диаметрі шамамен 2 км. Ішкі жазық иірімнің биіктігі шамамен 200 метр, ал оңтүстігінен Мон-Сен-Этьен деп аталатын төбемен шектеледі, оның ең биіктігі 503 метр. Қаланың айналасында биіктігі әртүрлі алты төбе орналасқан: Брейгиль, Гриффон, Плануаз, Шоданн, Монфокон және Монбукон (биіктігі 190-ден 380 метрге дейін). (Мон-Сен-Этьен төбесінің астынан жартасты кесіп өтетін баржа каналы бар, ол иірімді қысқартады.)

Климат

Бесансонның мұхиттық климаты (Köppen: Cfb, Trewartha: Do) бар, суықтан қысқа дейін қыстары, жылы жаздары және жыл бойы жиі жауын-шашын жауады. Жылдық орташа температурасы ... . Ең жылы ай – шілде, орташа температурасы ..., ал ең суық ай – қаңтар, орташа температурасы ... . Бесансонға жылына шамамен ... жауын-шашын түседі.

Үкімет және саясат

2016 жылға дейін Бесансон Францияның Франш-Конте әкімшілік аймағының астанасы болды, бұл аймаққа Дуб, Жоғарғы Саона, Юра және Белфор территориясы департаменттері кірді. Франш-Конте кейіннен көршілес Бургундия аймағымен біріктірілді, ал «префектура» Дижон қаласына көшірілді. Дегенмен, Бесансон Бургундия-Франш-Конте аймақтық кеңесінің және Франция Ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институтының (Insee) аймақтық кеңселері сияқты түрлі ведомстволық басқармалардың орналасқан жері болып қалады. Бесансон қаласының мэрі – Анн Виньот («Жасылдар» партиясы).

Экономика

Қала микротехнология және сағат өнеркәсібімен танымал. Қаланың көпке белгісіз ерекшелігі – автотұрақтарда, әуежайларда, мерзімді белгілеу және тағы да басқалар үшін автоматты билет сату автоматтары. Бесансон Францияның сағат астанасы болып саналатын сағат өнеркәсібі 1970-ші жылдары ауыр дағдарысқа ұшырады, онда Азиядан келген кварцты сағаттар небәрі бірнеше жылдың ішінде дәстүрлі сағат өнеркәсібін құртты. "Лип" оқиғасы – өнеркәсіптік дағдарыстың символы. LIP бүгінге дейін Бесансонның ең беделді сағат брендтерінің бірі болып табылады. Зауытты жабуға қарсы тұрып, жұмысшылар оны басқару үшін кооператив құрды. Бұл әрекет жұмысшыларға зор қолдау көрсетті, бірақ Бесансонды радикалды солшылдар қаласы ретінде таныстырды. Бұл сағат өнеркәсібін жандандыруға да көмектеспеді, кооператив көп ұзамай жұмысын тоқтатты. Қала сағат өнеркәсібінің және өнеркәсіптік дәуірдегі тағы бір маңызды саласы – жасанды тоқыма өндірісінің құлдырауынан қалпына келуге көп уақыт жұмсады. 1980-ші жылдардан бастап Бесансонның сағат өнеркәсібі тарихи беделі мен кварцты сағаттарға сүйене отырып, қайта жандана бастады, жекешеленген сағаттар, жоғары сапалы сағаттар және сән аксессуарлары сияқты бірнеше нарықта орнықты. 1990-шы жылдардан бері қала Францияның телекоммуникация және биотехнологияны қоса алғандағы, барлық салалардағы жетекші технологиялық орталықтарының бірі ретінде танылды.

Білім

Бесансон – Франш-Конте университетінің орталығы болып табылады. 2018 жылы университетте шамамен студенттер, оның ішінде шамамен шетелдік студенттер білім алды. Франш-Конте университетінің құрамына кіретін Institut Supérieur d'Ingénieurs de Franche Comté (ISIFC) – биомедициналық инженерия саласы үшін елімізде құрылған алғашқы оқу орны. Қалада сонымен қатар микротехнология және механика салаларында жоғары беделге ие École Nationale Supérieure de Mécanique et des Microtechniques (ENSMM) технологиялық мектебі және шетел тілі білетін емес адамдарға он тілді (француз, араб, қытай, ағылшын, неміс, итальян, жапон, португал, орыс, испан) және кез келген басқа да қажетті тілді үйрететін қолданбалы лингвистика орталығы орналасқан. Орталық жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен келген 200-ден астам студентті қабылдайды. Бесансон Франциядағы ең көрнекті "villes d'art" (өнер қалалары) ретінде танылғаннан бөлек, Францияның ең көне университеттерінің біріне, Францияның Ұлттық механика және микромеханика мектебіне және Франциядағы ең белгілі француз тілі мектептерінің бірі – CLA-ға да орталық саналады.

Көрнекті орындар

Қаланың ең тарихи орталығы – ескі қаланы айнала қоршаған Дубс өзенінің кең, жалқау иілісімен ("ла Букл") ерекшеленеді. Вобанның әскери бекінісі тар жолды жауып тұрады. Тарихи орталықта классикалық тас ғимараттар жиынтығы бар, олардың кейбіреулері орта ғасырларға, ал қалғандары испандық Ренессанс дәуіріне жатады.

Галло-римдік қалдықтар

Антикалық дәуірде Везонтий Рим Галлиясының маңызды қаласы болды. Ол ескерткіштермен әсемделген, олардың кейбіреулері сақталған, ал құрылыс алаңдарында жүргізілген археологиялық қазбалар осы кезеңге жататын жаңа жаңалықтарды жиі ашады. Осы кезеңнен қалған ең танымал және ең жақсы сақталған ескерткіш – Порте-Нуар, 2-ғасырда Сен-Жан ауданында Марк Аврелий тұсында салынған галло-римдік жеңіс аркасы. Уақыт пен ластанудың салдарынан көп зардап шеккен ол 21-ғасырдың басында ұзақ және қиын қалпына келтіру жұмыстарынан өтті. Төменде 2- немесе 3-ғасырға жататын археологиялық қалдықтар жинағы бар Кастан алаңы орналасқан, оның ішінде сегіз Коринф колоннасы бар. Дубс өзенінің қарсы жағалауында, Баттан ауданында Везонтио аренасының қалдықтарын көруге болады: тек бірнеше сатылар мен негіздері ғана қазылған, оның тастары орта ғасырларда басқа ғимараттар салу үшін кеңінен пайдаланылған. Везонтионың тұрғын ауданында бірнеше домдар бар. Олардың ішінде Әділет сарайындағы дом және Люмиер колледжінің домдары бар, онда Бесансон көркем өнер және археология мұражайында Рим мозаикасы көрсетілген. Басқа қалдықтарды көбінесе жасырын жерлерде табуға болады, мысалы, Бургундия Франш-Конте аймақтық кеңесінің жер асты тұрақтарындағы ежелгі негіздер.

Қорған және әскери ғимараттар

Қазіргі бекініс жүйесінің көп бөлігі (цитадель, қорған және бастиондардан тұратын қорғаныс қабырғасы, Гриффон форты) әскери инженер Себастьен Ле Престре де Вобанның еңбегі. Бұл ғимараттар тобы Бесансонның ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне басқа он бір нысанмен бірге «Вобанның бекіністері» деген атаумен енуіне мүмкіндік береді. Қалған төбелердегі бекіністердің барлығы 19 ғасырда салынған. Вобанға дейінгі бекіністердің сақталғандары – Порт Ривотт, Порт Таилле, Тур Карре, Тур Нотр-Дам және Тур де ла Пелот. Бесансон цитаделін Вобан 1678 жылдан 1771 жылға дейін салған және ол Франш-Контедегі ең танымал орын болып табылады, жыл сайын 250 000-нан астам турист келеді. Ол Мон-Сен-Этьен тауының басында 330 және 370 метр биіктікте 11 гектарға созылып жатыр, осылайша 240 және 250 метр биіктіктегі Дубс өзенінің иілімінен биік тұрады. Онда Қарсылық және депортация мұражайы, Франш-Конте дәстүрлері мұражайы, аймақтық археологиялық қызмет және жануарлар бағы орналасқан. Бұл қаланың символы. Гриффон форты 1595 жылы осы жерде алғашқы бекініс салуға шақырылған итальяндық сәулетші Жан Гриффонидің есімімен аталады. Бұл екінші цитадель. Қазіргі фортты соңғы күйінде 17 ғасырдың соңында Вобан салған. Вобан жобалаған қала қабырғаларына 1675 жылдан 1695 жылға дейін қайта жаңартылған Ла Букль тарихи ауданының барлық бекіністері кіреді. Вобан 16 ғасырда Карл V жаңартып, аяқтаған ортағасырлық қорғанысты алты бастионды батареялық мұнарасы бар белдеумен алмастырды: Нотр-Дам мұнарасы, Шамар бастиондық мұнарасы, Мара бастиондық мұнарасы, Кордельелер бастиондық мұнарасы (1691 жылы аяқталды), Брегиль бастиондық мұнарасы және Ривотт бастиондық мұнарасы. Француз жаулап алуына дейінгі бекіністер де көптеп сақталған. Страсбург даңғылында орналасқан Тур де ла Пелот – 1546 жылы Карл V-нің бұйрығымен қалалық әкімдік салған қорғаныс мұнарасы. Оның аты, оның құрылыс орнының бұрынғы иесі Пьер Пилло, Ченнеси лордынан шыққан. Порт Ривотт – 16 ғасырдан сақталған қала қақпасы, ол екі дөңгелек мұнарадан және король Людовик XIV-нің жеке символы болған күнмен өрнектелген фронтоннан тұрады. Тасқа қашалған Порт Таилле («Қашалған қақпа») римдіктердің еңбегі. Ол Швейцарияға қарайтын жолдағы қалаға кіреберіс жолды белгілейді. Оның үстінде 1546 жылы салынған күзет үйі мен күзет мұнарасы орналасқан. Гляцис саябағында орналасқан «квадрат мұнара» Монмарт мұнарасы деп те аталады. Ол 13 ғасырда Баттан ауданының ескі кіреберісін қорғау үшін салынған. 19 ғасырдың бекіністері қаланың барлық биіктіктерін қамтитын бекіністер жиынтығынан тұрады: 1837 жылдан 1842 жылға дейін салынған Шодан форты, 1820 жылдан 1832 жылға дейін салынған Брегиль форты, 1877 жылдан 1880 жылға дейін салынған Планоаз форты, 1877 жылдан 1880 жылға дейін салынған Бенуа форты, 1830 жылы Борегард форты. Сонымен қатар, 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында салынған Трой Шатель және Тузи лунеттері, сондай-ақ 1870-1871 жылдардағы соғыста салынған Роземонт батареясы, 1877-1880 жылдар аралығында салынған Монбукон форты және 1870 жылдан бастап салынған Жюстис форты бар. Үшінші Аркон лунеті Форт-Шодан орнында орналасқан; форт құрылысы кезінде (19 ғасырдың бірінші жартысында) оның мұнарасы ғана сақталған. Рюти казармасы, бұрынғы Сент-Пол казармасы, 18-19 ғасырларға жататын, Пле-д'Арм ретінде пайдаланылған ауланы қоршап тұрған төрт павильоннан тұрады. Қазіргі уақытта онда 1-ші бронетанкті дивизияның және 7-ші бронетанкті бригаданың штаб-пәтері орналасқан.

Most of the current fortification system (citadel, defensive wall made up of ramparts and bastions, Fort Griffon) is the work of the military engineer Sébastien Le Prestre de Vauban. This group of buildings allows Besançon to appear on the UNESCO World Heritage List with eleven other sites under the title Fortifications of Vauban. The forts on the other hills were all built in the 19th century. The only remaining pre Vauban fortifications are Porte Rivotte, Porte Taillée, Tour Carrée, Tour Notre Dame and Tour de la Pelote. The citadel of Besançon was built by Vauban from 1678 to 1771 and is the most visited site in Franche Comté with more than 250,000 visitors each year. It extends over eleven hectares at the top of Mont Saint Étienne at an altitude between 330 and 370 meters, thus overhanging the meander of the river Doubs which has an altitude between 240 and 250 meters. It brings together a museum of Resistance and Deportation, a museum of Franche Comté traditions, the regional archeology service and a zoo. It is the symbol of the city. Fort Griffon, whose name is that of the Italian architect Jean Griffoni who was commissioned to build a first fortification at this location in 1595, is a second citadel. It was Vauban who, at the end of the 17th century, had the current fort built. The city walls designed by Vauban includes all the fortifications of La Boucle historic district which were rebuilt from 1675 to 1695. Vauban in fact replaced the medieval defenses restored and completed by Charles V in the sixteenth century with a belt provided with six bastioned battery towers : the Notre Dame tower, the bastioned tower of Chamars, the bastioned tower of the Marais, the bastioned tower of the Cordeliers (completed in 1691), the bastioned tower of Bregille and the bastioned tower of Rivotte. Fortifications prior to the French conquest are also numerous. The Tour de la Pelote, located on the Quai de Strasbourg, is a defensive tower built in 1546 by the municipal government on the orders of Charles V. Its name would come from the former owner of the land where it was built, Pierre Pillot, lord of Chenecey. The Porte Rivotte is a city gate dating from the 16th century, consisting of two round towers and a pediment carved with a sun which was King Louis XIV's personal emblem. The Porte Taillée ("Carved Gate"), opened in a rocky outcrop, is the work of the Romans. It marks the entrance to the city on the road to Switzerland. It is surmounted by a guardhouse and a watchtower built in 1546. The “square tower”, located in the promenade des Glacis, is also called the Montmart tower. It was built in the 13th century to defend the old entrance to the Battant district. The fortifications of the 19th century consist of a set of forts covering all the heights of the city: the fort of Chaudanne built from 1837 to 1842, the fort of Bregille built from 1820 to 1832, the fort of Planoise built from 1877 to 1880, Fort Benoit was built from 1877 to 1880, Fort Beauregard in 1830. Another example are the Trois Châtels and Tousey lunettes, both built at the end of the 18th and early 19th centuries, as well as the Rosemont battery built during the war of 1870–1871, the Fort des Montboucons built from 1877 to 1880 and the Fort des Justices built from 1870. A third Lunette d'Arçon was located on the site of Fort Chaudanne; only its tower was preserved during the construction of the fort in the first half of the 19th century. The Ruty barracks, formerly Saint Paul barracks, are made up of four pavilions surrounding a courtyard serving as a Place d'Armes and dating from the 18th and 19th centuries. It currently houses the headquarters of the 1st Armored Division and the 7th Armoured Brigade.

Ғибадат орындары

III ғасырда қала епископтық орын алғаннан кейін, жоғары орта ғасырлар кезеңінде шіркеулер мен аббатханалар көбейді. Діни ғимараттардың маңызды құрылыстары немесе қайта жаңартулары XI ғасырда Хьюг I де Салинс епископтығы кезінде жүргізілді, ал көптеген шіркеулер 1674 жылғы француз жаулап алуынан кейін әшекейленді немесе қайта салынды. 1842 жылы Киелі Рух шіркеуі протестант қауымына ресми түрде берілді, ал 1869 жылы еврей қауымы өзінің синагогасын ашты. Соңында, мұсылман қауымы XX ғасырдың соңында және XXI ғасырдың басында екі мешіт салдырды. Бесансондағы католик ғибадатханасына арналған ең маңызды діни ғимарат – IX, XII және XVIII ғасырларға жататын готикалық сәулеті бар Сент-Жан соборы. Оның екі апсидасы бар және 1512 жылы Фра Бартоломео салған «Даңқта Мәриям» картинасы орналасқан. Собор ескі бөлім ауданына ие, оған бұрынғы Бойстузет қонақ үйінде орналасқан Бесансон архиепископтығы және қазіргі академия ректораты орналасқан бұрынғы архиепископ сарайы кіреді. Үлкен семинария 1670 жылдан 1695 жылға дейін архиепископ Антуан Пьер I де Граммонт салған, ал XVIII ғасырда порталды көтеру және негізгі қасбеттің құрылысымен аяқталды. Шатырдың екі қабатты қасбеті көшеде коринфтік пилястрлардан тұрады. Оның порталы скульптор Гугенин 1848 жылы Мадонна мен баланы бейнелеген тимпанмен безендірілген. Ескі кардоның және қазіргі Гранде-Руэдің екінші жағында 1746 жылдан 1766 жылға дейін Николас Никольдің жобалары бойынша салынған Сент-Мадлен шіркеуі орналасқан. Ол 1828–1830 жылдары екі мұнараның құрылысымен аяқталды, олардың бірінде Жакемарт қоңыраушы автоматы орналасқан. Оның төбесі түрлі түсті шыны плиткалардан жасалған. Қала орталығында 1782 жылдан 1786 жылға дейін Клод Жозеф Александр Бертран салған Сент-Пьер шіркеуінің биік мұнарасы көзге түседі, ол қала әкімшілігінің кеңсесіне қоңырау мұнарасы қызметін атқарды. VI ғасырда негізі салынған Сент-Морис шіркеуі 1711–1714 жылдары қайта салынды, оның қасбеті иезуит стилінде, үстінде карильон орналасқан. Нотр-Дам шіркеуі XI ғасырда негізі салынған бұрынғы Бенедикт аббаттығы Сент-Винсентке сәйкес келеді. Империя кезінде ол Нотр-Дам приход шіркеуіне айналды. Оның қасбеті 1720 жылы сәулетші Жан-Пьер Галезо жобалаған. Аббатқа кіретін үлкен қақпа мен XVI ғасырдан қалған қоңырау мұнарасы әлі де көзге түседі. Бүгінде онда әдебиет және гуманитарлық ғылымдар факультеті орналасқан. Сент-Франсуа Ксавье шіркеуі, бұрынғы иезуит колледжінің капелласы, 1680–1688 жылдары салынған. Оның жоспары шағын капеллалармен қоршалған латын кресті пішінде. 1975 жылы ол қызметтен босатылды. Сент-Пол аббаттығы, 628 жылы Бесансон архиепископы Сент-Донат негізін салған бұрынғы аббаттықтың шіркеуі, XIV және XV ғасырларда қайта салынды. 1739–1745 жылдары бизонтин Николас Николь салған Нотр-Дам-дю-Фуайе капелласы бір кезде Кувент-дю-Рефюж капелласы болған, 1802 жылы Сен-Жак ауруханасына қосылды. Ескі қала сыртындағы маңызды католик ғимараттарының арасында Бесансонның әулиелері Сент-Фержо мен Сент-Феррольдің үңгірінде салынған римдік-византиялық стильдегі Сент-Фержо базиликасы орналасқан. XIX ғасырлық Нотр-Дам-де-Бюи капелласы 491 метр биіктікте қалаға қарап тұр. 1842 жылы протестант қауымына Киелі Рухтың бұрынғы госпиталі, бүгінгі Киелі Рух ғибадатханасы берілді. Бұл XIII ғасырлық готикалық ғимарат, XV ғасырлық капелламен толықтырылған, және Революция кезінде мұнарасынан айырылды. Ол анонимді суретшінің шедеврі саналатын ағаштан жасалған мүсіндер галереясымен ерекшеленеді. Оның неоготикалық порталын 1841 жылы сәулетші Альфонс Делакруа ескі веранда орнына жасаған. XIX ғасырдың ортасында қалада өркендеген еврей қауымы 1869–1871 жылдары архитектор Пьер Марнотттың жобалары бойынша Бесансон синагогасын салған. 1984 жылы тарихи ескерткіш ретінде саналған бұл ғимарат Гранададағы Альгамбрадан шабыттанған мавр стилімен ерекшеленеді. Бесансондағы ең соңғы салынған ғибадат орындары мұсылман дініне жатады: XX ғасырдың соңында қала берген жерге салынған Сүнна мешіті Сент-Клод ауданында және Плануаз ауданында орналасқан Аль-Фатх мешіті.

After the city acquired an episcopal see in the 3rd century, churches and abbeys multiplied during the period of the High Middle Ages. Important constructions or reconstructions of religious buildings then took place in the 11th century during the episcopate of Hugues Ier de Salins and many churches were embellished or rebuilt after the French conquest of 1674. In 1842, the Church of the Holy Spirit was officially ceded to the Protestant community while the Jewish community inaugurated its synagogue in 1869. Finally, the Muslim community had two mosques built at the end of the 20th century and the beginning of the 21st century. The most important religious building dedicated to Catholic worship in Besançon is Saint John's Cathedral, of Gothic architecture, dating from the 9th, 12th and 18th centuries. It has two apses and contains a masterpiece by Fra Bartolomeo, the painting of the Madonna in Glory with Saints painted in 1512. The cathedral dominates the old chapter district which includes the Archbishopric of Besançon located in the former Hôtel Boistouset and the former Archbishop's Palace currently occupied by the Rectorate of the academy. The Grand Seminary was built from 1670 to 1695 by Archbishop Antoine Pierre Ier de Grammont and completed in the 18th century by the elevation of the portal and the construction of the main facade. The chapel has a two storey facade of Corinthian pilasters on the street. Its portal is surmounted by a tympanum where the sculptor Huguenin represented a Madonna and Child in 1848. At the other end of the old cardo and current Grande Rue, is the Sainte Madeleine church built from 1746 to 1766 on plans by Nicolas Nicole. It was definitively completed in 1828–1830 with the construction of its two towers, one of which hosts the Jacquemart bellstriker automaton. Its roof is made of polychrome glazed tiles. In the heart of the city centre, St Peter's Church, built by the Bisontin Claude Joseph Alexandre Bertrand from 1782 to 1786, impresses with the height of its bell tower which served as a belfry for the town hall which is opposite. St Maurice's Church, founded in the 6th century, was rebuilt from 1711 to 1714 with a Jesuit style facade surmounted by a carillon. Notre Dame Church corresponds to the former Benedictine abbey of Saint Vincent which was founded in the eleventh century. It was under the Empire that it became the parish church of Notre Dame. Its facade was designed in 1720 by the architect Jean Pierre Galezot. You can still make out the large entrance gate to the abbey and the 16th century bell tower. Today it is occupied by the Faculty of Letters and Human Sciences. Saint François Xavier Church, former chapel of the Jesuit college, was built between 1680 and 1688. Its plan is in the shape of a Latin cross surrounded by small side chapels. It was decommissioned in 1975. The Saint Paul abbey, church of the former abbey founded around 628 by Saint Donat, archbishop of Besançon, was rebuilt in the fourteenth and fifteenth centuries. The Notre Dame du Foyer chapel, built from 1739 to 1745 by the Bisontin Nicolas Nicole, was once the chapel of the Couvent du Refuge before being attached to the Saint Jacques hospital in 1802. Outside the old town, among the important Catholic buildings, is the Saint Ferjeux basilica of Romano Byzantine style built on the cave of the patron saints of Besançon, Saint Ferjeux and Saint Ferréol. Notre Dame des Buis, a 19th century chapel, overlooks the city at an altitude of 491 metres. The Protestant community was assigned in 1842 the former hospice of the Holy Spirit, today the temple of the Holy Spirit. It is a 13th century Gothic building augmented by a 15th century chapel and deprived of its bell tower during the Revolution. It is distinguished by its gallery of sculpted wood, a masterpiece by an anonymous artist. Its neo Gothic portal was created in 1841 by the architect Alphonse Delacroix in place of the old porch. The Jewish community, booming in the city in the middle of the 19th century, built the synagogue of Besançon from 1869 to 1871 on plans by the architect Pierre Marnotte. Listed as a historic monument in 1984, it is particularly remarkable for its Moorish style inspired by the Alhambra in Granada. The most recently built places of worship in Besançon are of Muslim faith: the Sounna Mosque built at the end of the 20th century on land ceded by the city in the Saint Claude district, and the Al Fath located in the district of Planoise.

Мемлекеттік және тұрғын үй ғимараттары

XVI ғасырда Букль және Баттан аудандарында көптеген сарайлар мен үйлер салынды. Ең маңыздысы – Николас Перрено де Гранвелл үшін, император V Карлдың мөрлерін сақтаушысы үшін салынған Ренессанс архитектурасымен ерекшеленетін сарай. Қазір онда Уақыт мұражайы орналасқан. Қалалық әкімшілік ғимараты 1573 жылы сәулетші Ричард Мейрмен салынды. Оның тас қасбеті итальяндық Ренессанс сарайларының рухын сақтайды. Революцияға дейін қасбеттегі үлкен нишада екі бас бүркітке мініп отырған V Карлдың қола мүсіні орналасқан. Әділет сарайы (Апелляциялық сот) бастапқыда қалалық әкімшіліктің екінші негізгі ғимараты болды. 1582 жылы муниципалитет сот пен шіркеуін орналастыру үшін қалалық әкімшілік ғимаратын кеңейтуге шешім қабылдады. Құрылыс Ренессанс рухынан шабыт алған сәулетші Хью Самбинге тапсырылды. Шампань қонақ үйі 16-ғасырдың бірінші жартысында Шампань лорды Жак Бонвалоның тапсырысымен Баттан ауданында салынды. Оның қызы, Николас де Гранвеллдің жесірі Николь Бонвало, 1560 жылдан 1565 жылға дейін сәулетші Ричард Мейрмен үй-жайларды қайта жобалады және ауланы жобалады. Оның ерекшелігі – қасбетін әшекейлейтін төрт гаргул және аркалы жолдар мен ағаш бағаналы галереялары бар ішкі ауласы. Hôtel Mareschal Бесансонның маңызды отбасы – Марешаль отбасына тиесілі болды. 1516 жылдың 4 маусымында өртенген, Гийом Марешаль 1532 жылы оны қайта тұрғызып, Ренессанс дәуірінің бастауы болған сәндік өсімдіктермен безендірді. Он алтыншы ғасырға жататын басқа да маңызды ғимараттар – Шеванни, Готьё д’Ансье, Анвер, Бонвало және Бутейлер қонақ үйлері. Сол кезде Бесансонды қоршаған төбелер жүзімдіктермен жабылған: қала осы маңызды жүзім өсіру тарихынан оншақты каборд сақтап қалды, олар құрғақ әк тастан жасалған бұрынғы жүзім шаруашылықтарының үйлері. Француз жаулап алғаннан кейін, құрылыстар негізінен әскери сипатта болды. Алайда, 17 ғасырдың соңында тағы екі маңызды ғимарат салынды. Сен-Жак ауруханасының құрылысы 1688 жылы басталып, 1701 жылы аяқталды. Оның 1703 жылы құлыпшы Николя Шапуи жасаған монументалды кіреберіс қақпасы көшірмесімен ауыстырылды. Вобан кейнін 1691-1695 жылдары инженер Исаак Робелин салған. Бұл – аркадалы үйлерден тұратын монументалды кешен. Ағарту дәуірінде қаланың қала құрылысы үлкен өзгерістерге ұшырады және жаңа астана статусына байланысты ерекше ғимараттар салынды. Қазіргі уақытта Дубс департаментінің префектурасы болып табылатын Интенданс үйі 1771 жылдан 1778 жылға дейін интендант Шарль Андре де Лакоредің тапсырысымен салынды. Жобаларын Париждің атақты сәулетшісі Виктор Луи жасаған, ал жұмысты бисондық сәулетші Николас Николь басқарды. Ол жеке сарайлардың дәстүрлі жоспарын қабылдайды, алдыңғы жағында алты ионикалық бағанадан тұратын фасадты басты ауласы бар, ал ғимараттың артқы жағында бақша орналасқан, оның қасбеті бақшаға сәл шығып тұрған ротондамен әшекейленген. Леду театры – бұл Мессье де Лакореден Клод Николас Ледуға берілген тапсырыс. Ол жоспарларды жасап, құрылысты Клод Жозеф Александр Бертранға тапсырды. Ол 1778 жылы басталып, 1784 жылдың 9 тамызында Луи V Жозеф Бурбон Конденің басшылығымен ашылды. 2000 орындыққа арналған бұл ғимарат өте жаңашыл деп есептелді, өйткені ол отырғызушыларға арналған орындармен, қораптарсыз амфитеатр залымен және әлемде алғаш рет оркестр орнымен жабдықталған. 1958 жылдың 29 сәуірінде өрт ғимараттың ішін және төбесін толығымен жойды. Қабырғалар – фасад пен оның алты монументалды бағанасын қоса алғанда, сақталған жалғыз куәгерлер. Көптеген сарайлар да осы кезеңде қаланың өркендеуін көрсетеді. Терьер де Сантанс қонақ үйі 1770 және 1772 жылдар аралығында архитектор Клод Бертранның тапсырысымен парламенттің бірінші президенті маркиз Терьер де Сантанс үшін салынды. Басқа да көрнекті отбасылар өз үйлері үшін ең жақсы сәулетшілерді шақырады: Petit de Marivat, de Magnoncourt, Boistouset, de Courbouzon, de Clévans, de Camus, Querret, Terrier және de Rosières қонақ үйлері. Егер Бесансонның жылу моншалары 1950 жылдары толығымен жойылған болса, қала өзінің жылу өткенінің нышаны болып табылатын бірқатар ғимараттарды сақтап қалды: 1893 жылы ашылған Гранд Хотель де Байн, 1882 жылы ашылған Белль Эпок стиліндегі ғимаратқа орнатылған муниципалды казино немесе 1893 жылы ашылған Курзаль. Сондай-ақ, осы кезеңде астрономиялық обсерватория мен Кафе дю Коммерс, 19-ғасырдың екінші жартысынан бастап Белль Эпок стиліндегі бай интерьері бар брассери салынды. Бесансонның сағат жасауға мамандануы да қаланың мұрасына өз ізін қалдырды. Иоанн соборының ішінде орналасқан астрономиялық сағатты 1858 жылы кардинал Матье Аугуст Люсьен Веритенен тапсырды. 30 000 механикалық бөлшектен, 57 циферблаттан тұратын және 122 өзара байланысты көрсеткіштері бар бұл сағат өзінің түріндегі шедевр саналады және 1991 жылы тарихи ескерткіш ретінде тіркелді. Ұлттық сағат жасау мектебі 1928 жылдан 1932 жылға дейін сәулетші Поль Гуадетпен салынды. Фасадында монументалды сағат бар, бұл әсерлі Ар-деко ғимараты қазір Жюль Хааг лицейіне орналасқан. 1943 жылы аяқталған Додан сағат фабрикасы – сәулетші Огюст Перреге тапсырылған, ішкі безендіру элементтерін де ол жобалаған, L тәрізді нығайтылған бетонды ғимарат. Оның жеке бақшасында бассейн мен теннис корты бар. Екі бірінші ғасырда, Бесансонның көркемдік мұражайының фасадында және Бесансон Франш-Конте TGV станциясының ішінде Utinam шеберханасынан Бесансондық Филипп Лебрудың еңбектері – екі монументалды сағат орнатылды. Сағат жасау мұрасынан басқа, 20 және 21 ғасырларда ерекше архитектурасы бар басқа да ғимараттар салынды. Кано университетінің кампусы 1929 жылдан бастап сәулетші Рене Турньемен салынды және 1933 жылы Республика Президенті Альбер Лебрунмен ашылды. Бұл Франциядағы алғашқы университет жатақханасы болды. Жозеп Ллуис Серт жоспарлаған Жоғары көркем өнер институты 1970 жылдан 1974 жылға дейін салынды. 2013 жылы ашылған Цитадель дез Арт – жапон сәулетшісі Кенго Куманың еңбегі.

In the 16th century, many palaces and mansions were erected in the Boucle and Battant districts. The most important is the Palais Granvelle with Renaissance architecture built for Nicolas Perrenot de Granvelle, Chancellor and Keeper of the Seals of Emperor Charles V. It now houses the Museum of Time. The Town Hall was built by the architect Richard Maire who completed it in 1573. It has an ashlar facade in the spirit of Italian Renaissance palaces. Until the Revolution, a large niche in the facade housed a bronze statue of Charles V riding a two headed eagle. The Palais de Justice (Court of Appeal) was originally the second main building of the town hall. In 1582, the municipality decided to enlarge the town hall to establish its court and its chapel. The construction was entrusted to the architect Hugues Sambin who was greatly inspired by the spirit of the Renaissance. The Hôtel de Champagney was built in the Battant district by Jacques Bonvalot, Lord of Champagney, during the first half of the 16th century. His daughter Nicole Bonvalot, widow of Nicolas de Granvelle, had the premises redesigned and the courtyard designed from 1560 to 1565 by architect Richard Maire. It is distinguished by the four gargoyles that adorn its facade and by its interior courtyard with arched passageways and galleries with wooden columns. The Hôtel Mareschal belonged to an important Besançon family, the Mareschal family. Burnt down on June 4, 1516, Guillaume Mareschal had it rebuilt in 1532 with an ornamental flora that heralded the Renaissance. Other notable buildings dating from the sixteenth century are the Hôtels of Chevanney, Gauthiot d'Ancier, Anvers, Bonvalot, and Bouteiller. At that time, the hills around Besançon were covered with vineyards: the city has preserved from this important viticultural past a dozen cabordes, former vineyard huts made of dry limestone. Immediately after the French conquest, the installations were mainly of a military nature. However, two other notable constructions were erected at the end of the 17th century. Work on the Saint Jacques hospital, which was intended to replace the one located on rue d'Arènes, began in 1688 and was completed in 1701. Its monumental entrance gate, executed by the locksmith Nicolas Chapuis in 1703 has been replaced by a copy. The Vauban Quay was built from 1691 to 1695 by the engineer Isaac Robelin. It is a monumental set of houses with arcades. During the Age of Enlightenment, the town's urban planning underwent major transformations and the construction of remarkable buildings, notably due to its new status as capital. The Hôtel de l'Intendance, currently prefecture of the Doubs departement, was built from 1771 to 1778 at the request of the intendant Charles André de Lacoré. The plans were drawn up by the great Parisian architect Victor Louis and the work directed by the bisontin architect Nicolas Nicole. It adopts the traditional plan of private mansions, with a main courtyard with a facade made up of six Ionic columns surmounted by a pediment and a garden at the rear of the building whose facade is decorated with a rotunda jutting out slightly. on the garden. The Théâtre Ledoux is an order from Monsieur de Lacoré to Claude Nicolas Ledoux who drew up the plans and entrusted the construction to Claude Joseph Alexandre Bertrand which began in 1778 and ended with its inauguration on August 9, 1784 under the crook of Louis V Joseph of Bourbon Condé. With a capacity of 2,000 seats, it was considered very innovative, as it had a seated parterre, an amphitheater hall without boxes, and it was the first in the world to have an orchestra pit. On April 29, 1958, a dramatic fire completely destroyed the interior and the roof of the building. The walls are the only witnesses that have survived, including the facade and its six monumental columns. Many mansions also attest to the prosperity of the city during this period. The Hotel Terrier de Santans was built between 1770 and 1772 for the Marquis Terrier de Santans, first president of parliament, by the architect Claude Bertrand. Other eminent families call on the greatest architects for their homes: the Hôtels Petit de Marivat, de Magnoncourt, Boistouset, de Courbouzon, de Clévans, de Camus, Querret, Terrier, and de Rosières. If the thermal baths of Besançon were completely destroyed in the 1950s, the city retains a number of buildings emblematic of its thermal past: the Grand Hôtel des Bains inaugurated in 1893, the municipal casino installed in a Belle Époque style building inaugurated in 1882 or the Kursaal opened in 1893. It was also during this period that the astronomical observatory and the Café du Commerce were erected, a brasserie from the second half of the 19th century with a rich interior decor in the Belle Époque style. Besançon's specialization in watchmaking has also left its mark on the city's heritage. The astronomical clock located inside St. John's cathedral was commissioned in 1858 by Cardinal Mathieu from Auguste Lucien Vérité. Composed of 30,000 mechanical parts, 57 dials and presenting 122 all interdependent indications, it is considered a masterpiece of its kind and classified as a Historic Monument in 1991. The National School of Watchmaking was built from 1928 to 1932 by the architect Paul Guadet. This imposing Art Deco building with a monumental clock on its facade now houses the Lycée Jules Haag. The Dodane watch factory, completed in 1943, is an L shaped reinforced concrete building whose construction was entrusted to the architect Auguste Perret who also designed the interior decor elements. It has a private garden with swimming pool and tennis court. In the twenty first century, two monumental clocks, works by Bisontin Philippe Lebru from the Utinam workshop, were installed on the facade of the Besançon Museum of Fine Arts and inside the Besançon Franche Comté TGV station. In addition to the watchmaking heritage, other buildings with notable architecture were built during the twentieth and twenty first centuries. The Canot university campus was built from 1929 by the architect René Tournier and inaugurated by the President of the Republic Albert Lebrun in 1933. It was the first university residence in France. The Higher Institute of Fine Arts was built between 1970 and 1974 to plans by the Catalan architect Josep Lluís Sert. The Cité des Arts inaugurated in 2013 is the work of the Japanese architect Kengo Kuma.

Парктер мен бақтар

Қалалық ашық кеңістіктер, оның ішінде ормандық алқаптар, Бесансон Франциядағы ең жасыл қала саналады, мұнда әр адамға шаққанда 204 м² жасыл аймаққа бөлшектенеді. Шаилуз орманы коммунаның жалпы аумағының төрттен бірін құрайды. Қаланың меншігіндегі бұл орман негізінен жапырақты ағаштардан тұрады, онда көптеген жолдармен қатар, жануарлар паркі мен фитнес жолы да бар. Тарихи орталық толығымен жасыл желектермен қоршалған. Ескі қаланың батысында, Дубс өзенінің сол жағалауында Jardins de la Gare d'Eau саябағы орналасқан. 1833 жылы Рона-Рейн каналының салынуы қалаға өзенде шағын порт құруға мүмкіндік берді, бірақ цитадель астындағы канал туннелі ашылғаннан кейін ол тез қолданыстан шықты. Бұл бассейннің маңындағы саябақ қазіргі уақытта Дубс департаменттік кеңесінің меншігінде. Осы бақтарға жалғасқан, бірақ солтүстікке қарай орналасқан Шамар серуендеуі XVIII ғасырдың төртінші тоқсанында салынды және өзінің атын Champ de Mars (Марс алаңы) сөзінің қысқартылған түрінен алды. Бұл бастапқыда Дубс өзенінің бір саласымен екіге бөлінген батпақ жер болды: үлкен және кіші Шамар. Вобан бұл жерді осал деп есептеп, қамалдар мен бастиондармен нығайтты. Қала 1739 жылы осы кеңістікті серуендеуге айналдыруға рұқсат алды. Архитектор Бертран 1770-1778 жылдар аралығында оны қайта жаңартып, кафе, қоғамдық моншалар, сирек кездесетін құстардың вольеры, шарлауықтар, ботаникалық бақ және көптеген гүлзарларды қосты. Ішкі қамалдың тегістелуімен және Гаре-д'Эу портының салынуымен ол 1830 жылдан кейін жоғалып кетті. 1978-1982 жылдары қоғамдық бақ қайта жаңғыртылды. Бұрынғы Шамар серуендеуінен сақталған элементтер – екі күзет үйі, бірнеше платан ағаштары және мүсінші Жан Батист Бутридің тас вазалары. Тарихи Бэттан ауданының солтүстігінде, Дубс өзенінің оң жағалауында, XIX ғасырдың ортасында салынған Гласис серуендеуі ландшафт архитекторлары Брайс Мишель мен архитектор Буттериннің еңбегі. Осы ауданның ортасында орналасқан Clos Barbisier 1988 жылы құрылған және түрлі-түрлі розалардың үлкен коллекциясын ұсынатын бақ. Жасыл белдеу ескі қаладан шығысқа қарай Дубс өзенінің оң жағалауы бойымен жалғасады, онда 1987 жылы ашылған Jardin des Sens et des Senteurs (Сендер мен иістер бағы) деп аталатын ботаникалық бақ орналасқан. Бұл бақ сенсорлық қасиеттері бар (иіс, сезіну) өсімдіктер мен бұталарының және Брайль жазуы бар белгілерінің арқасында көзі нашар көретін адамдар үшін де қолжетімді. Оңтүстікте, 1843 жылдан бастап архитектор Альфонс Делакруаның жобалары бойынша біртіндеп дамытылған Микоу серуендеуі орналасқан. Ол жобаны қолдаған қала әкімі Жюль Миконың құрметіне аталған. Онда төрт жүзден астам ағаш, оның ішінде оңтүстік магнолиясы мен еуропалық бук, оркестрлік стенд, тоған және бірнеше мүсін бар. Jardins du Casino, гүлденген көгалдар мен ағаштармен көмкерілген даңғылдары бар қоғамдық бақ, Микоу серуендеуімен қатар жүретін Эдуард Дроз даңғылының екінші жағында орналасқан. Тарихи орталықтың жүрегінде Гранвелл серуендеуі XVI ғасырлық Гранвелл сарайының бұрынғы жеке бағы, оны муниципалитет 1712 жылы сатып алып, 1728 жылы көпшілыққа ашты. Архитектор Бертран 1775-1778 жылдары оны қоғамдық баққа айналдырып қайта жаңартып, оркестрлік стенд, жасанды үңгір, Уоллес фонтаны, Виктор Гюго мен Огюст Вейль Пикард мүсіндері, Ұлы Кармелиттер монастырының шіркеуінің порталы және сергіту павильонының қалдықтарын қосты. Бесансондағы алғашқы ботаникалық бақ 1580 жылы құрылды. Ол кейіннен оннан астам түрлі орында орналасқан, соның ішінде 1957 жылдан бері қазіргі Леклерк алаңында. 1904 жылы астрономиялық обсерватория директоры Огюст Лебеуфтың өтініші бойынша құрылған Парк де л'Обсерваторияда қызғылт бук, жылап тұрған бук, каштан және қарағай ағаштары өседі. Анри Бушоның мүсіні Бесансонның Анри Бушо алаңында орналасқан. Ол бастапқыда қоладан жасалған, бірақ Виши режимі кезінде балқытылған. Оның орнына тас мүсінді Жорж Саупик жасаған.

With of urban open spaces, including of forests, Besançon is considered the first green city in France with 204 m2 of green spaces per capita. The Forest of Chailluz, covering , represents a quarter of the total area of the commune. The city is the owner of this mainly deciduous forest, which includes a wildlife park and a fitness trail in addition to numerous trails. The historic center is entirely surrounded by green spaces. To the west of the old town, on the left bank of the Doubs, are the Jardins de la Gare d'Eau: in 1833, the construction of the Rhone Rhine Canal led the city to create a small port river shipping but it quickly fell into disuse after the opening of a canal tunnel under the citadel. The park around the basin is currently owned by the departmental council of Doubs. The Chamars Promenade, attached to these gardens but further north, built in the fourth quarter of the eighteenth century, owes its name to the contraction of Champ de Mars (Field of Mars). It was at first a marshland separated into two parts by an arm of the River Doubs: the big and the small Chamars. Vauban, judging this place vulnerable, fortified it with the help of ramparts and bastions. The city obtained permission to turn this space into a promenade in 1739. The architect Bertrand remodeled it between 1770 and 1778 by incorporating a café, public baths, an aviary of rare birds, waterfalls, a botanical garden and many plantings. It largely disappeared after 1830 with the leveling of the inner rampart and the creation of the Gare d'Eau port. A public garden was refurbished between 1978 and 1982. The only surviving elements of the former Chamars Promenade are the two guard houses, some plane trees, and the stone vases of the sculptor Jean Baptiste Boutry. North of the historic district of Battant, on the right bank of the River Doubs, the Glacis Promenade, created in the middle of the nineteenth century, is the work of the landscape architect Brice Michel and the architect Boutterin. Right in the heart of this district, the Clos Barbisier is a garden created in 1988 and presenting an important variety of roses. The green belt extends east of the old town, still on the right bank of the River Doubs, by the Promenade of Helvetia which houses a botanical garden called Jardin des Sens et des Senteurs (Garden of Senses and Scents) realized in 1987, accessible to the visually impaired thanks to its plants and shrubs with certain sensory features (smell, touch), and Braille signs. Directly to the south is the Micaud Promenade, which has been progressively developed over from 1843 on plans by architect Alphonse Delacroix. It is named after Jules Micaud, the mayor who promoted the project. It includes more than four hundred trees, including a southern magnolia and a European beech, a bandstand, a pond, and several sculptures. The Jardins du Casino, a public garden with flowering lawns and tree lined avenues, is directly on the other side of Edouard Droz Avenue, which runs along Micaud Promenade. In the heart of the historic center, the Promenade Granvelle is the former private garden of the sixteenth century Granvelle Palace, which the municipality acquired in 1712 and which was opened to the public in 1728. The architect Bertrand redeveloped it into a public garden from 1775 to 1778. It includes a bandstand, an artificial cave, a Wallace fountain, statues of Victor Hugo and Auguste Veil Picard, the portal of the church of the convent of the Great Carmelites, and a neoclassical colonnade, a remnant of a refreshment pavilion. The first botanical garden in Besançon was created in 1580. It then occupied more than ten different sites, including the current location of Place Leclerc since 1957. The Parc de l'Observatoire, created in 1904 at the request of the director of the astronomical observatory Auguste Lebeuf, is home to a purple beech, a weeping beech, chestnut and pine trees. A statue of Henri Bouchot stands in Besançon's Henri Bouchot square. It was originally in bronze but was melted down by the Vichy régime. The replacement in stone was made by Georges Saupique.

Мұражайлар мен галереялар

Бесансон қаласында бес мұражай бар, олардың барлығы "Франция мұражайы" аталымын иеленеді. Бесансонда Парижден тыс Францияның ең танымал қалалық өнер галереяларының бірі орналасқан. 1694 жылы құрылған Көркем өнер және археология мұражайы Франциядағы тұңғыш мұражай болып табылады және Лувр мұражайынан шамамен бір ғасыр бұрын ашылған. Ол уақыт өте келе көптеген қайырымдылық сыйлықтардың арқасында дамыды. 1960 жылдары архитектор Луис Микель, Ле Корбюзьенің шәкірті, ғимаратты толығымен қайта жаңарты. Ғимараттың ішкі кеңістігі классикалық антик заманнан бастап қазіргі заманға дейін келушілерді көтеріп алып жүретін, бірте-бірте жоғарылап кететін бетонды жол түрінде жасалған. Мұражайдың құндылықтарының ішінде классикалық антиквариат пен ежелгі Египет артефактілерінің көркем коллекциясы, сондай-ақ Беллини, Бронзино, Тинторетто, Тициан, Рубенс, Йорданс, Руисдаэль, Кранах, Зурбаран, Гойя, Филипп де Шампань, Фрагонар, Буше, Давид, Ингрес, Жерико, Курбе, Констебль, Боннар, Матисс, Пикассо және тағы да көптеген суретшілердің туындыларын қамтитын өте бай картиналар жинағы бар. 2002 жылы ашылған Уақыт мұражайы (Musée du Temps) бұрын қаланың тарих мұражайы болған. Гранвель сарайында орналасқан, оның концепциясы Еуропада бірегей – сағаттар коллекциясы (сағаттар, күн сағаттары, құм сағаттары, уақытты өлшеудің барлық түрлері) және тарих мұражайының қоры (суреттер, гравюралар) бір жерде жинақталған. Сонымен қатар, Вобан цитаделінің ішінде үш мұражай орналасқан. Қарсылық және депортация мұражайы 1971 жылдан бері жұмыс істеп келеді және ұлттық деңгейдегі осы саладағы ең ірі мұражайлардың бірі болып табылады. Ол жиырма бөлмеден тұрады, онда Екінші дүниежүзілік соғысқа (нацизм, оккупация, Виши режимі, қарсылық қозғалысы, азат ету, депортация) қатысты тақырыптар фотосуреттер, мәтіндер, құжаттар және түпнұсқа коллекциялық заттар арқылы көрсетіледі. Бұл мекемеде концентрациялық лагерьлерде жасалған туындылары бар суретшілерге арналған екі зал да бар. 1961 жылы Корольдік фронтта орналасқан Комо мұражайы (Musée Comtois) аймақтық өнер мен дәстүрлерді он алты тұрақты көрме залында, 20 мыңнан астам заттардан тұратын коллекция арқылы таныстырады, олардың көп бөлігі он тоғызыншы және жиырмасыншы ғасырдың басына жатады. 1959 жылы қала әкімі Жан Миньоздың басшылығымен құрылған Табиғи тарих мұражайы (Musée d'Histoire Naturelle) табиғат ғылымдары коллекцияларымен (табиғатта сақталған жануарлар, гербарийлер) айналасындағы шағын эволюциялық бағытты ұсынады; сонымен қатар, төрт секторда тірі жануарлар да көрсетіледі (жануарлар бағы, жәндіктер үйі, түнгі жануарлар үйі және аквариум). Бесансон Виктор Гюгоның туған жері болып табылады, ол жазушының гуманистік және саяси ұстанымдарын көрсетеді. Cité des Arts Франш-Конт аймақтық заманауи өнер қорының бір бөлігін көрсетеді.

There are five museums in Besançon that all bear the designation "Museum of France". Besançon has one of the finest city art galleries in France outside Paris. The Museum of Fine Arts and Archeology, created in 1694, was the first museum created in France and predates The Louvre by almost a century. It has benefited from a remarkable series of bequests over time. In the 1960s the architect Luis Miquel, a pupil of Le Corbusier, totally rebuilt the building. The building's interior takes the form of a gently rising concrete walkway that takes visitors up from classical antiquity to the modern age. Among the museum's treasures are a fine collection of classical antiquities and ancient Egyptian artifacts, as well as a very rich collection of paintings including works by Bellini, Bronzino, Tintoretto, Titian, Rubens, Jordaens, Ruisdael, Cranach, Zurbarán, Goya, Philippe de Champaigne, Fragonard, Boucher, David, Ingres, Géricault, Courbet, Constable, Bonnard, Matisse, Picasso and many others. The Musée du Temps (Museum of Time), inaugurated in 2002, was formerly the City's History Museum. Located in the Granvelle Palace, its concept is unique in Europe, grouping watch collections (watches, sundials, hourglasses, all means of measuring time ) and the funds of the history museum (paintings, engravings). In addition, three museums are grouped inside the Vauban citadel. The Museum of Resistance and Deportation has been open since 1971 and is one of the largest in its category at the national level. It consists of twenty rooms, retracing the themes related to the Second World War (Nazism, the Occupation, the Vichy regime, the Resistance, Liberation, Deportation) through photographs, texts, documents and original collectibles. The establishment also has two rooms dedicated to artists whose works were made in concentration camps. The Comtois Museum, installed in 1961 in the Royal Front, presents regional arts and traditions through sixteen permanent exhibition halls with collections of more than 20,000 objects, mainly from the nineteenth and early twentieth centuries. The Museum of Natural History, created in 1959 under the leadership of Mayor Jean Minjoz, presents varied backgrounds in a small evolutionary course around collections of natural sciences (naturalized animals, herbaria ); it also presents live animals in four sectors (zoo, insectarium, noctarium and aquarium). Besançon is also home to the birthplace of Victor Hugo, presenting the humanist political commitment of the writer. The Cité des Arts exhibits part of the works of the regional fund of contemporary art of Franche Comté.

Өнер орындайтын орталықтар

Қалада 1972 жылы құрылған Ұлттық драмалық өнер орталығы, Besançon Franche Comté ұлттық драмалық орталығы орналасқан. Казиноның бұрынғы баль залында орналасқан бұл театр 337 орындыққа ие. Besançon ұлттық сахнасы 2012 жылдан бері Théâtre de l'Espace және Théâtre Ledoux сияқты екі нысанда өнер көрсетеді. Леду театры 1784 жылы ашылған және 1100 адамды қабылдай алады. Бесансонда кішігірім құрылыстар да бар. Сен-Жан ауданында орналасқан Scénacle - бұл 100 орындық шағын театр, ол труппаның немесе аймақтық суретшілердің пьесалары мен концерттерін ұсынады. Кампуста 150 орындық Petit Théâtre de la Bouloie студенттердің көркемдік және мәдени тәжірибені (университет театры, университет хоры), жас компаниялардың көркемдік резиденцияларын, серіктес құрылымдар ұсынған кәсіби шоуларды және жас компаниялардың шоуларын қолдайды. Курсаль – 1891 жылы құрылған Besançon les Bains курортының және қаладағы әскери гарнизонның қонақтарына ойын-сауық және шоу ұсыну ниетінің нәтижесі. Курсаль циркі 1893 жылдың соңында ашылды, бірақ оның ұйымдастырушысы, Вев Пеллегриннің қаржысы, жұмсалған шығындарды өтеуге жеткіліксіз болды. 1895 жылы қала оны сатып алып, Курсаль қалалық концерт залына айналды. 1970 жылы ол ескіру себептерімен жабылды, содан кейін 1979 жылдан бастап жаңартылып, 1982 жылдың қыркүйегінде қайта ашылды. Сондай-ақ, жертөледе 360 орындық конференц-зал құрылды. Бас зал, Grand Kursaal деп белгілі, екі балконы бар және цирк өнерін еске түсіретін фрескалармен әшекейленген күмбезді төбеге ие. Оның сыйымдылығы 1038 орынға дейін жетеді, оның ішінде екі балконда 450 орын бар. La Rodia, Prés de Vaux ауданында орналасқан, жыл бойы әртүрлі топтар өнер көрсетеді. Онда 900 орындық үлкен театр, 330 орындық "клуб" залы және екі шығармашылық студия бар. Micropolis көрме орталығында 2200-ден 6500 орынға дейін сыйымдылығы бар модульді зал бар, онда ұлттық және халықаралық гастрольдердегі көптеген суретшілер мен топтар өнер көрсетеді. Қалада Виктор Гюго Franche Comté оркестрі орналасқан.

The city is home to a National Center for Dramatic Art, the Centre dramatique national Besançon Franche Comté created in 1972. This theater installed in the former ballroom of the Casino has a capacity of 337 seats. The Scène nationale de Besançon performs since 2012 in two facilities including the Théâtre de l'Espace and the Théâtre Ledoux. The Théâtre Ledoux was inaugurated in 1784 and can accommodate 1100 people. Besançon also has smaller structures. The Scénacle located in the Saint Jean district is a small theater with a capacity of about 100 seats that offers plays and concerts by the troupe or regional artists. On campus, the 150 seat Petit Théâtre de la Bouloie welcomes student projects to promote artistic and cultural practice (university theater, university choir ), artistic residencies of young companies, professional shows proposed by the partner structures and shows of young companies. The Kursaal is the result of the will to offer entertainment and shows to spa guests of the spa resort of Besançon les Bains created in 1891 and military garrison in the city. The Kursaal Circus opened at the end of 1893, but the promoter's finances, Madame Veuve Pellegrin, did not allow her to reimburse the expenses incurred. The city acquired it in 1895 and the Kursaal became the city's concert hall. It closes in 1970 for reasons of obsolescence, before being renovated from 1979 and reopened in September 1982. A conference room with 360 seats, called Petit Kursaal was also created in the basement. The main hall, known as Grand Kursaal, has two balconies and a dome ceiling decorated with frescoes reminiscent of the circus arts. Its capacity can go up to 1,038 seats including 450 on both balconies. Bands play throughout the year at La Rodia, located in the Prés de Vaux neighborhood. It includes a large 900 seat theater and a 330 seat "club" hall as well as two creative studios. The Micropolis Exhibition Center houses a modular hall with a capacity of 2,200 to 6,500 seats, where the majority of artists and bands on national and international tours are performing. The city is home to the Victor Hugo Franche Comté Orchestra.

Кино

Екі мультиплекс кинотеатр бар, тарихи аудандағы Mégarama Beaux Arts және қала шетіндегі Mégarama École Valentin. Cinéma Victor Hugo – қала орталығында орналасқан, тәуелсіз фильмдерді көрсетумен айналысатын кішкентай кинотеатр.

Жыл сайынғы мәдени іс-шаралар мен жәрмеңкелер

Бесансон қаласында көптеген мерекелік және мәдени шаралар өтеді. Жыл бойы бірнеше музыкалық фестиваль өтеді, олардың ең көрнектісі және ең көнесі – 1948 жылы құрылған және жыл сайын қыркүйек айында өткізілетін Бесансон Франш-Конте халықаралық музыкалық фестивалі. Бұл фестиваль симфониялық репертуарға, камералық музыкаға және концерттерге арналған. 1951 жылы екі жылда бір рет (жұп жылдарда) өткізілетін Жас дирижерлердің халықаралық байқауымен толықтырылды. Бұл санат ең беделділердің бірі, оның лауреаттары Сейджи Озава, Герд Альбрехт, Мишель Плассон немесе Зденек Макал. Детонация фестивалі – қыркүйек айының тағы бір ерекшелігі: 2012 жылы құрылған және "La Rodia" ұйымдастырған, оның бағдарламасында поп-музыка, электронды музыка және интерактивті карталық инсталляциялар үйлеседі. 2007 жылы басталған GéNéRiQ фестивалі ақпан айында бес қалада өтеді: Белфорт, Бесансон, Дижон, Монбельярд және Мюльхаус. Оның бағдарламалық жасақтамасы электро-клуббинг, Жерорта теңізі серфингі, фри-металл, электро-блюз, альтернативті хип-хоп немесе нео-гетто фолк сияқты жаңа музыкалық бағыттарға бағытталған. 1981 жылы құрылған Франш-Контедегі джаз және импровизациялық музыка фестивалі маусым айында Бесансон мен аймақтың басқа қалаларында концерттер ұсынады. 2015 жылдан бері мамыр айында өткізілетін Circasismic фестивалі электро, дуб және рок музыкасының бағдарламасын, сондай-ақ цирк және көше театрының қойылымдарын ұсынады. 2009 жылы құрылған Orgue en ville фестивалі Бесансонның діни ғимараттарында және оның агломерациясында органмен жиырмаға жуық концерт ұсынады. Ол маусым айының соңы мен шілде айының басында өтеді. Бесансон Монфокон фестивалі музыкалық шығармаларды кезеңдік аспаптарда орындайды. Foire Comtoise – Микрополис көрме орталығында өткізілетін сауда жәрмеңкесі және көшпенді ойын-сауық орталығы. 1922 жылы құрылған бұл шара бастапқыда ауыл шаруашылығы жәрмеңкесі болды. Қазір мұнда 600-ға жуық көрмеші және 140 000 келуші Аспанға көтерілу мерекесінің демалыс күндері болады. Әр жыл сайын бір ел немесе қауым өзінің өнерін, әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрін көрсетіп, құрметті қонақ ретінде қатысады. 1995 жылдан бастап Гранвелл жағажайында қыркүйек айында Гурмандық базар өткізіледі және жергілікті гастрономиялық өнімдерді көрсетеді. Бесансондағы Рождестволық базар 1993 жылдан бастап желтоқсан айы бойына кеңінен таралып келеді, ал карнавалдық шеру 1978 жылдан бері өткізіліп келеді, ол жыл сайын қала орталығындағы көшелерде 20 000 – 30 000 адамды жинап тұрады. Сентябрь айында "Гранд-Бесансон Метрополе" кітап фестивалі (Livres dans la Boucle) өтеді. Үш күн бойы жалғасқан бұл көрмеге 2018 жылы 200-ден астам автор мен 30 000 адам келді. 1996 жылдан бері қараша айында Lumières d'Afrique деп аталатын африкалық кино фестивалі өткізіледі. Bien Urbain – 2011 жылдан бері маусым айында өткізілетін көше өнері мен заманауи өнердің көрмесі. Театр саласында Бесансонда екі фестиваль бар. Фестиваль де Пещера 2006 жылдан бері қаланың жертөлелерінде қойылымдар ұсынады. Бесансон қаласында туған бұл фестивальдің тұжырымы Франция мен Еуропаның көптеген қалаларына тарады. 2018 жылдан бастап Әлемдік тілдер мен мәдениеттер фестивалі 2017 жылы 25-ші рет өткізілген Халықаралық университеттердегі театр кездесулерінің мұрагері болды.

The city of Besançon hosts many festive and cultural events. Several music festivals punctuate the year, the most emblematic and the oldest of which is the Besançon Franche Comté International Music Festival, created in 1948 and held every year in September. This festival honors the symphonic repertoire, chamber music and recitals. It was completed in 1951 by the International Contest of Young Conductors held every two years (odd years), one of the most prestigious of the discipline which counts among its laureates Seiji Ozawa, Gerd Albrecht, Michel Plasson or Zdeněk Mácal. The Festival Détonation is another highlight of September: created in 2012 and organized by La Rodia, its programming mixes pop music, electronic music and interactive mapping installations. Initiated in 2007, the GéNéRiQ Festival takes place in February in five cities: Belfort, Besançon, Dijon, Montbéliard and Mulhouse. Its programming is also focused on new musical trends such as electro clubbing, mediterranean surf, free metal, electro blues, alternative hip hop or neo ghetto folk. Created in 1981, the Jazz and improvised music festival in Franche Comté offers concerts in Besançon and other towns in the region in June. The Circasismic Festival, held in May since 2015, presents a program of electro, dub and rock music as well as circus and street theater shows. The Orgue en ville festival, created in 2009, offers about twenty concerts around the organ in religious buildings of Besançon and its agglomeration. It takes place between the end of June and the beginning of July. The Besançon Montfaucon Festival offers musical works played on period instruments. The Foire Comtoise is a trade fair and a travelling funfair held in the Micropolis exhibition center. This event created in 1922 was originally an agricultural fair. It now hosts around 600 exhibitors and 140,000 visitors around the Feast of the Ascension weekend. Each year, a country or a community is a guest of honor and presents its crafts and its customs and traditions through shows. Since 1995, the Gourmet Instants market has been held on the Granvelle Promenade in September and showcases local gastronomic products. The Christmas market in Besançon has been spreading throughout December since 1993, while a carnival parade has been held since 1978, bringing together 20,000 to 30,000 people each year in the streets of the city center. The Grand Besançon Métropole book festival (Livres dans la Boucle) take place in September. Running over three days, it hosted in 2018 more than 200 authors and 30,000 visitors. An African cinema festival called Lumières d'Afrique has been held in November since 1996. Bien Urbain is a manifestation of street art and contemporary art in the public space held in June since 2011. In the field of theater, Besançon has two festivals. The Festival de Caves has been offering shows since 2006 in the cellars of the city. Born in Besançon, the concept of this festival has since spread in many cities in France and Europe. Since 2018, the Festival of World Languages and Cultures has been the heir to the International University Theater Meetings, which celebrated their 25th edition in 2017.

Медиа

Радио BIP. Бастапқыда 1977-1978 жылдары пираттық радиостанция ретінде жұмыс істеді, 1981 жылы "еркін радио" ретінде қайта құрылды. Оңтүстік радиосы. 1982 жылы алжирлік және араб қауымдастығы үшін құрылған. Радио Шалом Бесансон. Бесансон қаласы еврей қауымының радиосы. RCF Бесансон. RCF радиосының Бесансон үшін жергілікті басылымы, Рим-католик архиепископиясы үшін. Радио Кампус Бесансон. Radio Campus France радиосының студенттерге арналған жергілікті редакциясы. France Bleu Бесансон. France Bleu радиосының жергілікті басылымы, жалпы мақсаттағы. France 3 Franche-Comté. Мемлекеттік телеарна. L'Est Républicain. Газет.

Спорт

Бесансон агломерациясында спортпен айналысу мүмкіндіктері өте кең түрлендірілген. Бір жағынан, муниципалитет қаланың атын шығару үшін бір немесе екі кәсіби спорт түріне толыққанды ставка жасағысы келмейді, керісінше, халықты барлық спорт түрлерін меңгеруге ынталандырады. Екінші жағынан, қаланың географиялық ерекшеліктері (төбелер, жартастар, өзендер) жаяу серуендеу, тау велосипедімен жүру, альпинизм, қайықпен жүзу сияқты көптеген сыртқы спорт түрлерін жасауға мүмкіндік береді.

Спорттық орындар

Пала де спорт Гани Ялуз, қала маңындағы ең үлкен жабық спорт аренасы, 1967 жылы ашылып, 2005 жылы қайта жаңартылды. Оның сыйымдылығы икемді: гандбол конфигурациясында 3380 орыннан бастап, баскетбол конфигурациясында 4200 орынға дейін. Басты стадион – Лео Лагранж стадионы, ол 1939 жылы ашылып, 2003 және 2005 жылдар аралығында жаңартылды. Сыйымдылығы 11 500 орындық бұл стадион тек футбол матчтарын қабылдайды. Қалада тағы үш стадион бар: Роземонт стадионы, Оршамп стадионы және Велотт ауданындағы Анри Жоран стадионы. Қалада бір мұз айдыны – Ла-Файет мұз айдыны, екі жабық олимпиадалық бассейн (Мальларме және Ла-Файет), екі ашық бассейн (Шалезеуль және Порт-Джойнт) және он спорт залы бар. Лео Лагранж стадионының жанында 2020 жылы ашылған үлкен жабық альпинизм залы 18 метрге дейін жететін альпинизм маршруттарын ұсынады. Сен-Клод ауданында орналасқан Besançon қалалық мәдениет орталығы (CCUB) – 2019 жылы ашылған 2000 м² жабық кеңістік. Ол борд спорт түрлеріне (ролик, BMX, скейтборд) және тепе-теңдік жаттығуларына (паркур, слаклайн) арналған. Дубс өзенінің жағасында, Шамарс ауданында ашық скейтпарк құрылған. Басқа да маңызды нысандар қала шетіндегі муниципалитеттердің аумағында орналасқан. Монффокон қаласында, Бесансон қаласының жанында, парашют спортымен және дельтапланмен ұшуға арналған тегін ұшу алаңы және 20-дан 40 метрге дейінгі 150-ге жуық альпинизм маршруттары бар жарлық бар. Golf de Besançon – Ла Шевилот қаласында орналасқан 18 лункалы гольф алаңы.

Кәсіби командалар мен спортшылар

Командалық спорт саласында қала қазіргі уақытта ұлттық деңгейде негізінен гандбол түрінде өкілдік етеді. 1970 жылы құрылған Entente Sportive Bisontine Feminine (ESBF) клубы француз әйелдерінің бірінші лигасына қатысады. Бұл қаладағы ең табысты клуб, оның есебінде 4 француз лигасының титулы және Еуропа кубогы бар. Grand Besançon Doubs Handball (GBDH) ерлер гандбол клубы бірінші дивизионда 4 маусым, екінші дивизионда 26 маусым өнер көрсеткен. 2020–2021 жылғы маусымда екінші дивизионда ойнап жатыр. Футболдан қаланың екі клубы – Racing Besançon (RB) және Besançon Football (BF) француз футбол лигасы жүйесіндегі бесінші деңгей, Championnat National 3 турнирінде бақ сынасады. Баскетболдан Besançon Avenir Comtois (BesAC) клубы француз баскетбол лигасы жүйесіндегі бесінші деңгей, Championnat de Nationale 3 турнирінде өнер таныстыруда. Бұрынғы Besançon BCD клубы (қазірде жойылған) Францияның ең жоғары деңгейдегі ерлер кәсіби баскетбол лигасынде тоғыз маусым ойнаған, оның қатарында Брюс Боуэн, Танока Бард және Тони Фармер секілді танымал ойыншылар болды. Жеке спорт түрлерінде кәсіби және әуесқой деңгейде қала бокс (Олимпиада жүлдесінің иегері Хедафи Джельхир), күрес (Олимпиада жүлдесінің иегері Гани Ялуз), садақ ату (бірнеше рет әлем және Еуропа чемпионаттарының жүлдегері Жан Шарль Валладонт, Рио Олимпиадасының күміс жүлдесі), дзюдо, велосипед спорты (Amicale Cycliste Bisontine), ауыр атлетика (La Française de Besançon) және каноэ (Société Nautique Bisontine, Франциядағы екінші клуб) бойынша ерекше көзге түседі. Бесансон сонымен қатар Franche Comté Judo Besançon клубына да үй иесі, ол 90 ұлттық жүлделі орын, барлық санаттардағы 50 француз чемпионы атағы және 20 Еуропа және әлем жүлделі орынына ие.

Спорттық іс-шаралар

Гранд-Бесансон Метрополи 2019 жылдан бері "Грандс-Хьюрес-Нейтур" фестивалін ұйымдастырып келеді. Бұл фестиваль жаяу серуендеу, жолдан тыс жүгіру, каноэмен жүзу, альпинизм, тау велосипедімен және жол велосипедімен жүру сияқты ашық ауадағы спорт түрлеріне арналған. Ол маусым айында төрт күн бойы өтеді. Бесансон қаласы 1903 және 2018 жылдар аралығында 18 рет қабылдаған "Тур де Франс" велосипед жарысының тұрақты қаласы болып табылады. "Besançon Trail des Forts" 2004 жылдан бері жыл сайын мамыр айында өткізіліп келеді және 48, 28, 19 және 10 шақырымдық төрт жол жүгіру жарысын ұсынады, ең ұзын дистанциясы Ұлттық жол жүгіру турының он кезеңінің ішінде тіркелген.

Жол

Бесансон екі маңызды коммуникациялық бағыттың тоғысқан жерінде орналасқан: бірі – Doubs өзенінің аңғарымен өтетін және Германия мен Солтүстік Еуропаны Лион және оңтүстік-батыс Еуропамен байланыстыратын солтүстік-шығыс – оңтүстік-батыс бағыты, екіншісі – Солтүстік Франция мен Нидерландыны Швейцариямен байланыстыратын солтүстік-оңтүстік бағыты. Қалаға Германия шекарасымен Бургундияны байланыстыратын A36 тас жолы қызмет көрсетеді.

Темір жол

Бесансон Францияның басқа аймақтарымен теміржол арқылы жақсы байланыста. Париж, Дижон, Белфорт, Мюльхаус, Страсбург, Лион, Марсель, Монпелье және Лилль сияқты ірі қалаларға тікелей баруға болады. Қаланың Швейцариядағы Базель, Германиядағы Франкфурт-на-Майне және Фрайбург-им-Брайсгау, сондай-ақ Люксембург қалаларымен халықаралық байланыстары бар. Басты теміржол станциясы – Gare de Besançon Viotte қаланың орталығында орналасқан. Gare de Besançon Franche Comté TGV – жоғары жылдамдықты теміржол станциясы және ол қаланың солтүстігінде жатыр.

Трамвай

2014 жылдың қыркүйегінде трамвай қызметі басталды. Желінің ұзындығы – және маршрут қала арқылы негізінен оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай, Хаутс-дю-Шазал мен Калезеуль ("парк Мико") және "Гар-Виотте" Бесансон теміржол станциясы сияқты балама бағыттар арасында жүреді.

Автобус

Бесансон қаласы мен оның айналасындағы елді мекендерде автобус тасымалын Ginko компаниясы жүзеге асырады. Компания 58 автобус бағытын пайдаланады және автопаркінде шамамен 240 автобус бар. Бұл желі 68 муниципалитетке қызмет көрсетеді.