Кіріспе

Мотоциклдің артқы дөңгелегін оның корпусына жалғастырады. Айналмалы қол, немесе "қозғалмалы қол" (Ұлыбританиядағы атауы), бастапқыда айналмалы вилка немесе ілмектелген вилка деп белгіленген, мотоциклдің артқы дөңгелегін оның корпусына жалғастыратын, тік ось бойымен бұрылуға мүмкіндік беретін бір немесе екі жақты механикалық құрылғы. Көптеген заманауи мотоциклдер мен квадроциклдердің артқы аспасының негізгі бөлігі болып табылады, артқы осьті сенімді ұстап тұрып, тегіс емес жолдар мен аспа жүктемесін сіңіру үшін қозғалады. Бастапқыда мотоциклдерде артқы аспасы болмаған, олардың рамалары велосипедтің классикалық алмаз тәрізді рамасының күшейтілген нұсқаларынан айтарлықтай ерекшеленбеген. Әртүрлі аспалар сынақтан өтті, соның ішінде Indian компаниясының жапырақты серіппелі айналмалы қолы және Matchless компаниясының консольдік спиральді серіппелі айналмалы қолы. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және одан кейін, осі екі тік тіреуге жоғары және төмен қозғалатын поршендік аспалар кеңінен таралды. Соңғы жағдайда, әр бағыттағы қозғалыс спиральді серіппелерге қарсы болды. Кейбір өндірушілер, мысалы Greeves, телескопиялық вилкалардан берік болатын айналмалы қол дизайнын алдыңғы вилкалар үшін қолданды. Әсіресе, үш дөңгелекті мотокросс машиналарын жиі айналмалы қолды алдыңғы вилкалармен жабдықтайды. Айналмалы қол скутерлердің алдыңғы аспасында да қолданылады. Бұл жағдайда ол техникалық қызмет көрсетуді жеңілдетуге көмектеседі. Yamaha XJ650 Maxim сияқты карданды берілісі бар мотоциклдерде кардан корпусы сол жақ айналмалы қолды құрайды.

Станциялардың типтері

Суинг-арм бір немесе екі жақты болуы мүмкін және әртүрлі геометрияларда кездеседі. Көптеген бір жақты суинг-армдарда сонымен қатар қозғалтқыш білігі де орналасқан. Айналатын салбырауыш – артқы осьті бір шетінен ұстап, екінші шетінен бұралатын екі параллель құбырдан тұратын бастапқы нұсқа. Амортизаторлардың жұбы артқы осьтің алдында, орындықтың астындағы рамаға бекітіледі. Крантильер – айналатын салбырауыштың кеңейтілген түрі, онда үшбұрышты рама суинг-арм қозғалысын, әдетте суинг-армның алдына орнатылған амортизаторды қысып беруге жібереді. HRD Vincent Motorcycle – осы типтегі суинг-армның танымал ерте үлгісі, бірақ Matchless оны бұрын қолданған, ал кейін Yamaha да қолданды. Harley Davidson Softail – осы суинг-армның тағы бір түрі, бірақ ол кері жұмыс істейді, амортизаторлар кеңейтіледі, қысылмайды. Паралелограмм жүйесі алғаш рет 1985 жылы Magni "Le Mans" моделінде қолданылды. Magni осы жүйені Parallelogrammo деп атады. Басқа өндірушілер де әртүрлі параллелограмм жүйелерін жасады. Тізбекті жетегі бар мотоцикл төменге қарай бағытталған механикалық күштердің әсерінен үдеу кезінде артқы жағына "құлауы" мүмкін, ал білікпен жетегі бар мотоциклдің күші керісінше әсер етеді, орындықты (және мінген адамды) жоғары көтеріп, бұл құбылыс "білік көтерілісі" деп аталады. Бұл интуицияға қайшы келетін сезім мотоциклшілерге қолайсыздық тудыруы мүмкін, сондықтан параллелограммдық аспалар оны бейтараптандыруға тырысады. BMW 1988 жылғы R80GS және R100GS мотоциклдерінде Paralever жүйесін енгізді, ол артқы жетегі мен беріліс арасында екінші байланыс құрады, бұл білікке артқы раманың бірдей осі бойымен бұрылуына мүмкіндік береді. Moto Guzzi өзінің Compact Reactive Drive Shaft жүйесін (Ca. R. C.) патенттеді, онда білік құрылымға еркін қозғалып, берілістен жұмсақ кері байланыс береді. Жоғарғы тірек аспаның геометриясын қалыпқа келтіруге көмектеседі. Ұзартылған суинг-армдар көбінесе дрэг-рейсинг мотоциклдерінде (драгбайктар) қолданылады, олардың салмақ орталығын мүмкіндігінше алға жылжыту үшін, бұл старт кезінде дөңгелекке ауысу мүмкіндігін азайтады. Бір жақты суинг-арм – артқы дөңгелектің тек бір жағында орналасқан аспа, оны автомобиль дөңгелегі сияқты ступицаға орнатуға мүмкіндік береді. Скутерлерде де кездеседі, онда берік тізбек корпусы қозғалтқыш пен артқы дөңгелекті байланыстыратын суинг-арм ретінде екі есе атқарады. Бір жақты суинг-армдар екі жақты суинг-армдарға қарағанда мықтырақ және ауырлау болуы керек, себебі олар қосымша бұрылу күштеріне төтеп беруге тиіс. Бір ғана бекіту нүктесі дөңгелектің дұрыс орналасуын қамтамасыз етеді. Бір жақты суинг-армдар кем дегенде 1940 жылдардың соңында пайда болған. 1948 жылы Германиядағы Норберт Ридель жасаған Imme R100 моделінде бір жақты алдыңғы дөңгелек аспасы және бір жақты артқы суинг-арм болған, ол сонымен қатар қаңқа түтігі ретінде де қызмет еткен. 1950 жылы Moto Guzzi үлкен дөңгелекті скутер – Galletto-ны ұсынды. 1980 жылы BMW R80G/S моделінде алғашқы бір жақты суинг-арм, "Моно рычаг" енгізілді, ол кейін қазіргі кезде қолданылатын "Пара рычаг" жүйесімен алмастырылды. Honda қазіргі уақытта Honda VFR моделінде осы стильдегі суинг-армды қолданады. Ducati бірнеше модельдерді жалғыз суинг-арммен жасады, ең танымалдары Массимо Тамбурини жасаған 916 сериясы. Ducati 999 моделі үшін бұл стильден бас тартқанмен, 2007 жылы 1098 супербайк үшін қайта қолданды және ол қазіргі Ducati 1199 моделінде де сақталған. Triumph Sprint ST және Speed Triple мотоциклдерінде де бір жақты суинг-армдар орнатылған.

Қойша және шахтаны жарып алу

"Скуат" пайда болады, өйткені соңғы жетек тізбегінің жоғарғы бөлігі маятникті жоғары қарай тартады; "вал тікелей көтерілуі" пайда болады, өйткені вал жетегінің бұрыштық тірегі дөңгелек тоғысының ішіндегі үлкен бұрыштық тірекке "көтерілуге" тырысады, соның салдарынан маятник төмен қарай және рамадан алыстатылады. Вал тікелей көтерілуін параллелограммды маятниктер сияқты құрылғылармен азайтуға болады. Тізбекті жетек велосипедінде "скуатты" азайтудың практикалық жолы – соңғы жетек тірегін маятник осіне мүмкіндігінше жақын орналастыру; ең оңтайлы шешім – соңғы жетек тірегі мен маятник осін концентрлі ету, Hesketh V1000 моделінде жасалғандай.