Кіріспе

Германия үкіметі жоспарлаған және іске асырған реформалар сериясы. "Агенда 2010" – 2000 жылдардың басында Германия үкіметі (сол кездегі Социал-демократтар/Жасылдар коалициясы) жоспарлаған және іске асырған реформалар жиынтығы. Бұл реформалар Германияның әлеуметтік қамтамасыздандыру жүйесі мен еңбек қатынастарын реформалауға бағытталған. "Агенда 2010" бағдарламасының негізгі мақсаты экономикалық өсімді ынталандыру арқылы жұмыссыздықты азайту болды.

Күн тәртібі

2003 жылдың 14 наурызында канцлер Герхард Шрёдер Германия Бундестагында жоспарланған реформалар туралы сөз сөйледі. Ол күн тәртібіндегі үш негізгі бағытты атап көрсетті: экономика, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі және Германияның әлемдік нарықтағы орны. Германияның қаржы министрі Ханс Эйхел халыққа ұнамайтын шараларды іске асыруға жауапты болды, оның ішінде салықты төмендету (мысалы, табыс салығының базалық ставкасын 25%-ға төмендету), медициналық көмекке жұмсалатын қаражатты қысқарту, зейнетақы төлемдерін күрт қысқарту және жұмыссыздық жәрдемақысын қысқарту. Бұл шаралар Еуроодақтың Лиссабон стратегиясында қабылданған нарықты либерализациялау тәсіліне сәйкес ұсынылды. "Агенда 2010" атауы Лиссабон стратегиясының 2010 жылғы соңғы мерзіміне сілтеме жасайды. Бұл жоспарды Bertelsmann медиа тобы белсенді түрде насихаттады. 2003 жылы еңбек нарығында "Харц жоспары" деп аталатын бірқатар өзгерістер басталды, ал соңғы қадам – "Харц IV" 2005 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді. Бұл өзгерістер Германиядағы жұмыссыздық жәрдемақысы мен жұмыс орталықтарына, сондай-ақ Германияның әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне әсер етті.

Реакция

Саясаткерлер, өнеркәсіптік лидерлер, кәсіподақтар, БАҚ және халық 2010 жылғы күн тәртібін, әсіресе Hartz IV заңын, Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі Германияның әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіндегі ең ірі кесу деп санайды. Өнеркәсіптік лидерлер мен ХДС, ХСС және ФДП сияқты консервативті және экономикалық либералды парламенттік партиялар ұзақ жылдар бойы талап еткен «Агенда 2010» бағдарламасын қолдағанмен, Шредердің өзінің СДПК-сында күшті қарсылық болды. Шредер өз партиясы ішіндегі өзгерістер тоқтатылса, отставкаға кететінін (канцлер лауазымында анық ізбасар болмағандықтан) мәлімдегеннен кейін, өйткені бұл өз үкіметінің саясаты үшін өте маңызды болды, ол партия ішінде 80% сенім дауысын және коалициялық әріптесі – Жасылдар партиясынан 90% қолдау алды. Германиядағы протестант және католик шіркеулерінің лидерлері үкімет ұсыныстарын ашық қолдап, «өте ерекше қадамға» барды. Евангелистік шіркеудің төрағасы Манфред Кок: «Ескі әдістер енді жұмыс істемейді», – деді. Елдің католиктерінің лидері, кардинал Карл Леман, Шредердің ұсыныстарын «мүлдем қажетті» деп атады. Шредер 2002 жылғы федералды сайлауда, басқалармен қатар, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне кесу жасамайтынына уәде бергені үшін жеңіске жетті. «Агенданың» саясатына және қабылданған шараларға жауап ретінде Шредердің СДПК-сының көптеген мүшелері партиядан шықты, ал Шредер неміс компанияларын көбірек жұмысшыларды жалдамағаны үшін «жалқау» деп айыптады. Алайда, 2005 жылдан бастап жұмыссыздық деңгейі төмендеді және 2007 жылдың мамырында жұмыссыздық 3,8 миллион адамды құрады, бұл 5,5 жылдағы ең төменгі көрсеткіш. Германиядағы жұмыссыздықты азайтудағы «Агенда 2010» бағдарламасының көрінетін табысы АҚШ-тағы ұзақ мерзімді жұмыссыздыққа жәрдемақыны ұзарту туралы пікірталасқа сілтеме жасалды. 2006 жылдың соңында Фридрих Эберт қоры жүргізген зерттеудің жариялануы «Агенда 2010» реформаларының әлеуметтік-экономикалық салдары туралы пікірталасты қозғады. Зерттеу Батыс Германияда тұратын халықтың 4 пайызын және Шығыс Германияда тұратын халықтың 20 пайызын «нашар» әлеуметтік-экономикалық жағдайда өмір сүретін деп санайды. Осы зерттеудің нәтижесінде Германиядағы әлеуметтік жағдай тақырыбы кеңінен талқыланды, көптеген адамдар (оның ішінде Шредердің өзінің партиясынан) Шредерді және оның Hartz IV реформаларын Германиядағы экономикалық теңсіздіктің өсуіне кінәлады, бірақ зерттеудің тікелей нәтижесі ретінде ешқандай саяси өзгеріс болған жоқ. 2008 жылға қарай ұлттық табыстағы жалақы үлесі 50 жылдық ең төменгі деңгейге – 64,5%-ға жетті. Германиядағы экономикалық теңсіздіктің өскенін көрсететін тағы бір белгі – кедейлік шегінен төмен тұратын немістердің саны 2001 жылы 11%-дан 2004 жылы 12,3%-ға және 2007 жылы шамамен 14%-ға дейін өсті. 2007 жылғы мемлекеттік статистикаға сәйкес, әр алты баланың бірі кедей, бұл 1960 жылдан бергі рекордты көрсеткіш, ал Берлин, Гамбург және Бремен сияқты ірі қалалардағы балалардың үштен бірінен астамы кедейлікте өмір сүреді. Сайлаушылар «Агенда 2010» және Hartz IV реформаларына теріс жауап берген сияқты көрінеді. 2004 жылғы Еуропарламент сайлауында СДПК соғыстан кейінгі ең төменгі сайлау деңгейіне жетті, ол дауыстардың 21 пайызын ғана жинады. СДПК 2005 жылғы Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы аймақтық сайлауда үлкен айырмамен жеңілді, онда аймақтық СДПК үкіметі ХДС-ФДП коалициясымен ауыстырылды, бұл жеңімпаздарға Бундесраттағы жұмыс көпшілігін берді, федералдық заң шығарушы органның жоғарғы палатасы. Социал-демократтардың жеңілісі сайлаушылардың «Агенда 2010» реформасына наразылығымен байланысты болды. Кейіннен канцлер Шредер сенімсіздік дауысында жеңіліске ұшырады, бұл өз кезегінде мерзімінен бұрынғы жалпы сайлауды қажет етті. 2005 жылдың күзінде, мерзімінен бір жыл бұрын жалпы сайлау өтті және социал-демократтар жеңілді. 2011 жылға қарай жұмыссыздық деңгейі онжылдықтың ортасындағы 10%-дан шамамен 7%-ға дейін төмендеді, бұл 1990 жылдардың басынан бергі ең төменгі көрсеткіш. Кейбір ғалымдар Германиядағы «Агенда 2010» бағдарламасының нәтижесінде туындаған жалақының төмендеуін Еуропалық қарыз дағдарысының себептерінің бірі деп санайды.