Әлеуметтік қамсыздандыру үлесімдерінің көшірілуі және халықаралық тасымалдануы
Portability (social security)
Әлеуметтік қамсыздандыру үлесімдерін сақтау, жұмыс ауысқанда немеждународдық қоныс кезінде зейнетақы, денсаулық сақтау және басқа да төлемдерді жоғалтпауға мүмкіндік береді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Әлеуметтік қамсыздандыру төлемдерінің ауысуы – жұмыс істейтіндердің әлеуметтік қамсыздандыру құқықтарын сақтау, күтіп ұстау және бір жеке, кәсіптік немесе мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінен екіншісіне ауысу процесінде оларды беру мүмкіндігі. Әлеуметтік қамсыздандыру құқықтары – зейнетақы схемаларынан (қарттық, асыраушысынан айрылу, мүгедектік), жұмыссыздыққа қарсы сақтандыру, денсаулық сақтану, жұмыстан болатын жарақаттарға байланысты төлемдер және ауру демалысы бойынша жәрдемақылардан туындайтын құқықтар. Сондықтан, әлеуметтік қамсыздандыру төлемдері ауысу мүмкіндігі болған жағдайда, мысалы, қарттық зейнетақы жүйелеріне жарна төлеушілер бір жұмыстан екіншісіне, бір мамандықтан екіншісіне, мемлекеттік сектордан жеке секторға немесе керісінше ауысқанда жарналарын жоғалту сияқты ешқандай кемшілікке ұшырамайды, сондай-ақ осы жарналарға байланысты төлемдерден айырылмайды. Әлеуметтік қамсыздандыру құқықтарының халықаралық ауысуы – белгілі бір елде әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне белгілі бір кезең бойы жарна төлеп келген халықаралық көшпендерге басқа елге көшкен кезде олардың жинаған немесе жинап жатқан төлемдерін сақтауға мүмкіндік береді. Осылайша, әлеуметтік қамсыздандыру төлемдерінің халықаралық ауысуы – көшпеннің азаматтығына және тұратын еліне қарамастан, әлеуметтік қамсыздандыру бойынша жинаған құқықтарын сақтау, күтіп ұстау және беру қабілеті болып табылады. Әлеуметтік қамсыздандыру төлемдерінің халықаралық ауысуы елдер арасындағы екіжақты немесе көпжақты әлеуметтік қамсыздандыру келісімдері арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл келісімдер екі елдің әлеуметтік қамсыздандыру жүйелеріне төленген жарна мерзімдерін есепке алуды (жинақтауды) және елдің шегінен тысқары төлемдер жасауды қамтамасыз етеді. Қазіргі уақытта әлемдегі көшпендердің шамамен 23 пайызы екіжақты әлеуметтік қамсыздандыру келісімдерімен қамтылған.
The portability of social security benefits is the ability of workers to preserve, maintain, and transfer acquired social security rights and social security rights in the process of being acquired from one private, occupational, or public social security scheme to another. Social security rights refer to rights stemming from pension schemes (old age, survivor, disability), unemployment insurance, health insurance, workers' compensation, and sickness benefits. Hence, if social security benefits are portable, contributors to, for example, old age pension schemes do not experience any disadvantage such as the loss of contributions and benefits associated with these contributions when moving from one job to another, from one occupation to another, or from the public to the private sector or vice versa. International portability of social security rights allows international migrants, who have contributed to a social security scheme for some time in a particular country, to maintain acquired benefits or benefits in the process of being acquired when moving to another country. International portability of social security benefits is therefore understood as the migrant's ability to preserve, maintain, and transfer acquired social security rights independent of nationality and country of residence. International portability of social security benefits is achieved through bilateral or multilateral social security agreements between countries. These agreements guarantee the totalization of periods of contribution to the social security systems of both countries and the extraterritorial payment of benefits. Currently it is estimated that approximately 23 per cent of migrants worldwide are covered by bilateral social security agreements.