Кіріспе

АҚШ үкіметтік бағдарламасы

Қосымша қауіпсіздік кірісі (SSI) – мүмкіндігі шектеулі балаларға, мүмкіндігі шектеулі ересектерге және 65 жастан асқан, АҚШ азаматы немесе туа біткен азаматы болып табылатын адамдарға ақшалай төлемдерді қамтамасыз ететін, мүліктік жағдайы тексерілетін бағдарлама. SSI 1972 жылғы Әлеуметтік қамсыздандыруға енгізілген түзетулермен құрылды және Әлеуметтік қамсыздандыру туралы заңның 16-тарауына енгізілген. Бағдарламаны Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасы (SSA) басқарады және ол 1974 жылы жұмысын бастады. Жеке тұлғалар немесе олардың көмекшілері SSA веб-сайтындағы қысқаша нысанды толтыру арқылы SSI жәрдемақысына өтініш беру процесін бастай алады. SSA қызметкерлері жеке тұлғаға немесе оның көмекшісіне 1–2 апта ішінде кездесу уақытын белгілеп, процедураны аяқтайды. SSI бұрынғы федералдық-мемлекеттік ересектерге көмек бағдарламаларын алмастыру үшін құрылды, олардың мақсаты бір болғанмен, мемлекеттік органдар басқарды және біркелкі талаптардың болмауы үшін сынға ұшырады. Осы бағдарламаларды қайта құрудың мақсаты – жәрдемақы алу талаптары мен жәрдемақы мөлшерін біртектеу. SSA басқаратын болса да, SSI Әлеуметтік қамсыздандыру қорынан емес, АҚШ қазынасының жалпы қорынан қаржыландырылады. 2022 жылдың шілдесіне қарай, бұл бағдарлама шамамен бес миллион америкалыққа көмек көрсетіп отыр.

Жеңiлiктердi алу туралы өтiнiш

Жеке тұлға SSI алу үшін Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасына өтініш беруі тиіс. Жеке тұлғалар немесе олардың көмекшілері SSA веб-сайтындағы қысқаша нысанды толтыру арқылы SSI жәрдемақысына өтініш беру процесін бастай алады. SSA қызметкерлері жеке тұлғаға немесе оның көмекшісіне 1–2 апта ішінде кездесу уақытын белгілеп, процедураны аяқтайды.

Төлемдер артық, төлемеу және жәрдемақыны төлеуден қалу

Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасы (SSA) «төлемдердің ең жоғары дәлдігіне қатысты қиындықтар SSI бағдарламасында туындайды» деп көрсетеді. Бұдан әрі, агенттік «SSI бағдарламасын басқару, бізден SSI-ға жарамдылықты анықтау және ай сайын SSI төлемдерін есептеу қажеттілігімен күрделенеді» деп атап өтеді. Төлемдердің дәлдігі кейде «бағдарламаның өзінің талаптарының» салдары болғандықтан, агенттік бағдарламаны жеңілдетудің жолдарын іздеп жатыр. Артық төлем, Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасы жеке тұлғаға оларға тиесілі емес жәрдемақы төлеген кезде болады. Бұл жеке тұлғаның белгілі бір айдағы кіріс немесе мүлік шегінен асып кетуі мүмкін. Артық төлем сомасы төленген сома мен жеке тұлғаға тиесілі сома арасындағы айырма ретінде есептеледі. Артық төлемдерді болдырмау үшін жеке тұлғалар есеп беру міндеттерін орындауға көңіл болуы керек (мысалы, кез келген жаңа кіріс туралы хабарлау). Сонымен қатар, азаматтар мүлік және кіріс шегін (жоғарыда көрсетілгендей) білуі керек. Артық төлем жасаудан сақтану үшін, егер жеке тұлға белгілі бір айда мүлік немесе кіріс шегінен асып түсетінін білсе, олар бұл туралы Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасына алдын ала хабарлауы керек. Егер алушы артық төлемге кінәлі болмаса және ақшаны қайтаруға шамасы келмесе, ол артық төленген соманы қайтаруды болдырмау үшін бас тарту туралы өтінішті (SSA 63BK) ұсынуы мүмкін. «Кінә» – жеке тұлғаның дұрыс емес екенін білетін немесе білуі керек ақпаратты ұсырмауы, дұрыс емес екенін білетін жалған мәлімдеме жасауы немесе дұрыс емес екенін білген немесе білуі мүмкін төлемді қайтармауы болуы мүмкін. Төлемнің жетіспеуі, Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасы жеке тұлғаға тиесілі сомадан кем төлеген кезде болады. SSI бойынша төлемнің жетіспеуі көбінесе агенттік алушының табысы немесе тұру жағдайының өзгергенін білмеген кезде болады. Жәрдемақыны жоғалту, егер жеке тұлға SSI алуға құқылы екенін білмейтін болса және өтініш бермесе болады. SSA жүргізген кездейсоқ бақылау тәжірибесінде SSI бағдарламасы туралы жеке тұлғаларға хабарлама жіберу арқылы өтініштер мен жәрдемақылардың күрт өскені анықталды. Зерттеулер көрсеткендей, SSI-ға құқығы бар адамдардың «50 пайызынан сәл астам» бағдарламадан жәрдемақы алады, бұл хабардарлықтың жетіспеуіне, күрделі өтініш процесіне немесе бағдарламаға қатысуға құлшыныс болмауына байланысты болуы мүмкін.

Федералды өмір сүру шарттары

SSI бойынша төрт түрлі тұру жағдайы бар: A, B, C және D.

А тұрғын үй шарты

А тұрғын жағдайы – жалға алу жауапкершілігіне ие немесе шаруашылықтың қалған бөлігінен бөлек тамақ өнімдерін сатып алатын жеке тұлғаға арналған.

Б бөлмесі

Б-де тұру жағдайы – жалға алу бойынша міндеттемесі жоқ және тамағын жеке сатып алмайтын жеке тұлғаға арналған. Бұл ең артықшылықтан айырылған жағдай. Адамның табысының ең төменгі сомасы тікелей еңбекақысынан шегеріледі. Мұндай шара тегін баспана мен тамақ түрінде кіріс беріліп отыр деген тұжырымға негізделген. Б-де тұратын адам мерзімдік қайта қарауларға, яғни қайта бағалауларға жиірек түседі. Бұл оның жалдау міндеттемесін қабылдауы немесе тамағын жеке сатып алуы мүмкін болғандықтан жасалады.

C тұрғын үй шарты

С түрі – баланың кем дегенде ата-анасының бірімен бірге тұруын білдіреді. Кейбір жағдайларда баланың басқа да тұру орны болуы мүмкін. Мұндай жағдай бала екі ата-анасымен де бірге тұрмағанда туындайды.

Тұрғын үй жағдайы D

D түрі – медициналық көмектің 50 пайыздан астамын төлейтін мекемеде тұратын адамдарға арналған. Адам ай сайын отыз доллар ғана алады. Өйткені, бұл адамның барлық қажеттіліктері қамтамасыз етілген деп есептеледі.

Алушының тапсырмасы

Жалпы алғанда, жәрдемақы алуға құқығы бар адамның өз қаржылық ісін басқара алатыны анықталады және жәрдемақы тікелей оған төленеді. Егер адамда жеке қаржысын басқару қабілетіне кедергі келтіретін психикалық кемістік болса, Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасы одан өкілдік алушысын тағайындауды талап ете алады. Бұл адам мүгедек адамның атынан жәрдемақыны қабылдайды және оны тікелей үй иесі сияқты алушыларға немесе мүгедек адамға төлейді, сонымен қатар ақшаны басқаруға көмектеседі (тауар сатып алу, шығыстарды шектеу және т.б.). Өкілдік алушы, әдетте, осы қызмет үшін ақы алмайды, әсіресе егер ол дос немесе туыс болса. Алушы ретінде тағайындалған әлеуметтік қызмет агенттіктер ақы алуға құқығы жоқ, бірақ кейбір жеке агенттіктер қызмет үшін шағын төлем алады. Кейбір штаттар мен округтерде өкілдік алушы агенттіктер (немесе балама төлем алушы бағдарламалары) бар, олар мүгедек адамның әлеуметтік жұмыскерінің атынан жәрдемақыны қабылдайды және әлеуметтік жұмыскердің нұсқауларына сәйкес төлейді. SSI жәрдемақысына құқығы бар балалардың көпшілігінде өкілдік алушы болады (әдетте ата-анасы немесе басқа туысы). SSI алатын мүгедек ересектердің шамамен 34 пайызында өкілдік алушы бар. Аутизм, даму және зиякерлік кемістіктер сияқты психикалық аурулары бар мүгедек ересектерде көбінесе өкілдік алушы болады. 65 жастан асқан SSI алушылардың шамамен 10 пайызында өкілдік алушы бар. Әлеуметтік қамсыздандыру консультативтік кеңесі Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасының өкілдік алушы бағдарламасын зерттеуді тапсырды және 2020 жылы осы тақырыпта саяси форум өткізді. Зерттеуде SSA жергілікті қызметкерлерінің өкілдік алушыны анықтауда және қолайлы алушыны табуда қиындықтарға тап болатыны, әсіресе отбасы мүшелері қол жетімді болмаған жағдайда көрсетілді. Сонымен қатар, төлем алушы бағдарламасының ауқымдылығы (Әлеуметтік қамсыздандыру және SSI алушылары үшін 6 миллион төлем алушы) және агенттік ресурстарының шектеулі болуы SSA үшін төлем алушыларды іріктеу мен бақылауды қиындатады. Зерттеу авторлары SSA төлем алушы бағдарламасын тиімді жүргізу үшін қосымша персоналға мұқтаж деген қорытындыға келді. Авторлар сондай-ақ SSA кейбір далалық қызметкерлерінің өкілдік алушы жұмысына мамандануын қамтитын пилоттық бағдарламаны іске қосуды ұсынды.

SSI-ге қосымша жәрдемақылар

Жеке тұлға қосымша әлеуметтік қамсыздандыру табысына құқылы болғаннан кейін, ол Федералдық және Мемлекеттік заңдарға сәйкес рұқсат етілген бірнеше басқа да көмек бағдарламаларына автоматты түрде ие болады. SSI алушы аталған барлық бағдарламалардан пайда ала алады және олар бағдарламаға қатысушылар үшін қауіпсіздік желісі қызметін атқарады. Медициналық көмек – қарттарға, соқырларға және мүгедектерге дәрі-дәрмек сатып алуға және ауруханада емделуге көмектесу мақсатында. Азық-түлік талондары (SNAP) – азық-түлік сатып алу үшін. Азық-түлік талондарының мөлшері жеке тұлғаның тұрғылықты жеріне байланысты анықталады. Тұрғын үйді таңдау купондары бағдарламасы, көбінесе HUD 8-бөлімі деп аталады. SSI алушылар төмен табыс деңгейіне сәйкес келетін болғандықтан, 8-бөлім бойынша тұрғын үйге автоматты түрде құқылы, бірақ оларды Тұрғын үй және қала құрылысы департаменті мақұлдауы тиіс. Жұмысқа орналасуға көмектесу бағдарламасы. 18-64 жас аралығындағы және жұмыс істеуге ниетті барлық SSI алушылар Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасы арқылы тегін жұмыспен қамтуды қолдау қызметтерін алуға құқылы. Сонымен қатар, Medicare-ге құқығы бар SSI алушылары Medicare жинақтау бағдарламалары мен Қосымша көмек бағдарламасы арқылы медициналық шығындардың өтелуіне көмек алады.

Соңғы заңнамалық және нормативтік ұсыныстар

Байден әкімшілігі SSI бойынша ең жоғары федералдық жәрдемақыны АҚШ-тың кедейлік шегіне дейін (2020 жылы шамамен 1,084 доллар) көтеретін заңнамалық өзгерістерді ұсынды. Қазіргі жәрдемақы мөлшеріне сәйкес, шамамен 3,3 миллион SSI алушы кедейлікте өмір сүреді. Әкімшілік сондай-ақ SSI ресурстарының лимиттерін АҚШ-тағы баға деңгейінің өзгеруіне байланысты көтеруді ұсынды. Қазіргі ресурстар лимитіне сәйкес, SSI алуға құқығы бар адамдарда 2000 доллардан кем, ал ерлі-зайыптылардың 3000 доллардан кем қаражаты болуы керек. Бұл шектер 1989 жылдан бері өзгерген жоқ. Әкімшіліктің ұсынысы бойынша 2021 жылы бұл шамамен 4300 долларға және 8600 долларға дейін өседі (1989 жылдан бері бағаның өсуін ескере отырып, ерлі-зайыптылар үшін жеке тұлға мөлшерлемесінің екі есесіне тең). Бұл сомалар болашақтағы баға өсуіне сәйкес автоматты түрде көтеріледі. Байден әкімшілігі сонымен қатар SSI алушыларына "натуральды" түрде көрсетілген қолдаудан туындаған жәрдемақыны қысқартуды жоюды және SSI бойынша жұптардың мөлшерлемесін жеке мөлшерлеменің екі есесіне тең етуді ұсынды. Трамп әкімшілігі мүгедек студенттердің табысын есепке алмау үшін заңнамалық өзгерістерді ұсынды, бұл студенттерге SSI жәрдемақыларын есептеу мақсатында табыстарын арттыруға мүмкіндік береді. Трамп әкімшілігі сондай-ақ отбасында бірден көп адам SSI алуға құқылы болған жағдайда, жалпы SSI жәрдемақысын азайту үшін заңнамалық өзгерістерді ұсынды. Бұл ұсыныстар Конгресс тарапынан қарастырылмады. Трамп әкімшілігі енгізген ереже бойынша, ағылшын тілін білмеушілік SSI және әлеуметтік қамсыздандыру бойынша мүгедектікті анықтау кезінде ескерілетін білім беру факторы ретінде алынып тасталды. Бұл ереже "2019-2028 қаржы жылында жылына шамамен 6500 OASDI [Әлеуметтік қауіпсіздік] алушысының сыйлықтарын және орташа есеппен 4000 SSI алушысының сыйлықтарын азайтуға әкеледі, сонымен қатар осы кезең ішінде OASDI жәрдемақыларын төлеуде 4,6 миллиард доллар және Федералды SSI төлемдерін 0,8 миллиард доллар азайтуға әкеледі". Трамп әкімшілігі ағылшын тілінде сөйлеу "адамның білім деңгейін немесе оның білімінің кәсіби әсерін сенімді көрсеткіші" емес екенін мәлімдеді. Алайда мүгедектердің мүддесін қорғаушылар бұл аргументтің дұрыстығына күмән келтіріп, регламентке қарсы пікір білдірді. Трамп әкімшілігі 2020-2029 жылдар аралығында әлеуметтік қамсыздандыру мен SSI мүгедектігін алушылардың толық мүгедектігін тексерудің қосымша 1,1 миллиондығын жүргізу туралы ереже ұсынды. Бұл ереже бірқатар адамдар үшін әлеуметтік қамсыздандыру және SSI жәрдемақыларын тоқтатқан және федералды тіркелімдегі бірқатар ескертулерге сүйене отырып, даулы болды. Трамп әкімшілігінің өкілдері бұл ереже мүгедектердің жұмыс күшін қайта қабылдауына ықпал ететінін айтты. Алайда, ұйымдар көптеген мүгедектердің істері қаралған кезде өкілдіктері болмайды және олар ауыр әкімшілік қиындықтарға тап болады, бұл олардың мүгедектігі болған кезде де жәрдемақы алуды жалғастыруға кедергі келтіреді. Байден әкімшілігі бұл ұсынысты кері қайтарып алды. Сонымен қатар, Трамп әкімшілігі ескі жұмысшылардың әлеуметтік қамсыздандыру немесе SSI мүгедектігін алуды қиындататын ұсыныс жасады. Әлеуметтік қамсыздандыру туралы заң бойынша мүгедектік туралы шешім қабылдағанда, SSA адамның білімі мен жасын қарастыруды талап етеді. Трамп әкімшілігінің лауазымды адамдары қазіргі экономикада егде жастағы жұмысшылар бұрынғыдай қиындықтарға тап болмайтынын, сондықтан жұмыс талаптарының қатаң болуы қажет екенін айтты. Өкілдер палатасындағы демократиялық көшбасшылар бұл ұсынысқа қатаң қарсылық білдіріп, мүгедектік талаптары қатаң екендігін және ереже ауыр мүгедектердің жәрдемақы алуына кедергі келтіретінін дәлелдеді. Баспасөзге тараған құжаттарда аталған ереже жүзеге асса, 500 мың адам әлеуметтік қамсыздандыру немесе SSI ала алмайтыны айтылған. Заңнама қабылданбады. Палата мен Сенат кейбір мүшелері, соның ішінде Сенат қаржы комитетінің төрағасы Рон Уайден Байден әкімшілігінен SSI жәрдемақыларын кедейлік деңгейіне дейін көтеру және SSI бойынша ресурс шектеулерін әкімшіліктің "Америкалық отбасылар жоспарының" бөлігі ретінде түзету туралы заңнамалық ұсыныстарды енгізуді сұрады.

Мүгедектер жастарының нәтижелерін жақсарту

Саясатшылар мүгедек жастардың ересек өмірге көшуіне ерекше назар аударады. 18 жасқа толғаннан кейін баланың мүгедектігі SSA ересектерге арналған мүгедектік анықтамасы бойынша қайта бағаланады. Шамамен үш жағдайдың біреуінде SSI төлемдері тоқтатылады. Саясатшылар бұрыннан денсаулық мәселелері бар осы жастардың ересек өмірде өздерін-өздері қамтамасыз етуге дайын емес екеніне алаңдайды. Осының нәтижесінде, Конгресс заңда арнайы ережелер енгізіп, SSI-ға тәуелді жастардың жағдайын жақсарту жолдарын сынау үшін ауқымды зерттеулерді қаржыландырды. Бұған қоса, федералдық агенттіктер жақсы тәжірибелер арқылы нәтижелерді жақсартуға тырысты. Әлеуметтік қамсыздандыру туралы заңның 301-тарауы мүгедек жастарға ересектерде жұмысқа дайындалуға бағытталған мақұлданған бағдарламада жұмыс істесе, 18 жасында да төлемдерін сақтап қалуға мүмкіндік береді. Мысалы, мемлекеттік кәсіптік оңалту агенттіктері ұйымдастырған бағдарламаларға қатысушы жастар ересектерге арналған мүгедектік анықтамасына сәйкес келмесе де, төлемдерін ала беруі мүмкін. Көптеген отбасылар 301-тарау бойынша қорғау шараларынан хабардар болмағандықтан, SSA мүгедек балалары бар отбасыларға хаттар жіберіп, осы ереже туралы және жастардың ересек өмірге сәтті бейімделуіне көмектесетін басқа да ақпараттарды жеткізе бастады. Конгресс SSI-ға тәуелді мүгедек жастардың жағдайын жақсарту жолдарын зерттеу үшін екі ірі зерттеуді қаржылады. «Жастардың өзгеруін көрсету» (YTD) бағдарламасы бірнеше штатта қызметтер мен басқа да шараларды сынақтан өткізді. Демонстрациядан алынған нәтижелер әртүрлі болды: кейбір шаралар нәтижелерді жақсартты (жұмыспен қамту, жасөспірімдердің сот жүйесімен байланысының азаюы), ал кейбір шаралардың статистикалық маңызды әсері болмады. YTD-дан кейін SSI-дағы кәмелетке толмағандардың дайындығын арттыру (PROMISE) демонстрациясы жүргізілді. Алдын ала нәтижелер «жағдайды басқару, жұмысқа орналасуға көмектесетін қызметтер, жәрдемақы туралы кеңес беру, қаржылық сауаттылықты арттыру, ата-аналарға білім беру және жастардың мүгедектігі туралы ақпарат беру» арқылы оң жұмыс және басқа да нәтижелерге қол жеткізілгенін көрсетті.