Кіріспе
Вунзидель (Жоғарғы Франкония ауданының орталығы; Баварияның солтүстік-шығысында орналасқан. Ақын Жан-Поль осы қалада дүниеге келген. Сонымен қатар, қала жыл сайынғы Луизенбург фестивалімен және 2005 жылға дейін неонацистер ұйымдастырған Рудольф Гесс ескерткіш шеруімен де танымал болды.
Wunsiedel (; Northern Bavarian: Wåuṉsieḏl or Wousigl) is the seat of the Upper Franconian district of [[Wunsiedel (district) in northeast Bavaria, Germany. The town is the birthplace of poet Jean Paul. It also became known for its annual Luisenburg Festival and the Rudolf Hess Memorial March held there by Neo Nazis until 2005.
География
Уунзидел Фихтель тауларында, [[Рослау (өзені)] өзенінің аңғарында, Кессейн жазығының етегінде жатыр.
Тарих
Уунзидель алғаш рет 1163 жылы министрлік, Адельберт немесе Альберттің резиденциясы ретінде тіңкерілген. Атауы, ықтималда, Wunne ("жайлаулар") және Sedel ("асыл орын") сөздерінен шыққан. 1285 жылы Нюрнберг бурграфы Фридрих III Габсбург патшасы Рудольф I-ден қаланың феодалын алды. 1326 жылы Вунзиделге бурграф Фридрих IV қала құқығын берді, ал 1328 жылы император Людовик Бавариялық оны бекітті. 1430 жылы Ханс Коцауский Катариненберг шайқасында гуситтерді жеңді – бұл шайқас Вунзиделдің оңтүстігіндегі төменгі таулық аймақта болды. 1652 жылы Йобст Ширдингтік богемиялықтарды да сол Катариненбергте жеңді. Орта ғасырларда Вунзидел қаласы қалайы өндірудің маңызды орталығы болды және қалайыдан ыдыс жасау арқылы үлкен экономикалық табысқа жетті. 1613 жылы ол қазіргі Вунзидел ауданымен шамалас аумақты қамтитын Секссамтерлендтің астанасы болды. Хоэнберг-ан-дер-Эгер, Вайсенштадт, Кирхенламиц, Зельб және Тирштайн (Фихтельгебирге) аймақтарындағы сот судьялары (Амтманнер) Вунзиделдегі бас сот судьясына (Амтсхауптман) бағынышты болды. Вунзидел 1791/92 жылға дейін Байройттің Гогенцоллерн княздығының құрамында болды, содан кейін соңғы маркграф Карл Александр тақтан бас тарды және аймақ пруссиялық басқаруға көшті. Ол төрт жыл бойы Наполеон әскерлерімен оккупацияланды және 1810 жылы Бавария Корольдігінің бөлігіне айналды. 1476, 1547, 1607, 1636, 1644, 1646, 1657 және 1731 жылдардағы өрттер қаланың әртүрлі бөліктерін қиратты. 1834 жылы Вунзиделдің үштен екі бөлігін жойған соңғы ірі өрттен кейін қала классицизм стилінде қайта салынды. Ұлтшыл студент Карл Людвиг Зандтың (5 қазан 1795 ж.) туған жері, ол кейіннен консервативті неміс драматургі Август фон Котцебуэні өлтірді. Котцебуэнің өлімі студенттік бірлестіктерді жалпы түрде сықақтап, жаңадан құрылған Буршеншафтенге – еркін институттарды, ұлттық неміс мемлекетін және цензурасыз баспасөзді қолдаған студенттік ұйымдарға ең қатал сын айтқандықтан туды. Бұған қоса, бай жазушы Ресейдің "елшісі" болып тағайындалды (Ресей тарапынан), бұл оның өлімін анықтай түсті. Елші ретінде Котцебуэ "шпион" деп айыпталды, ал әдебиеттік шолу журналының редакторы ретінде оған ашық плагиат жасады деген айып тағылды. 1817 жылы Вартбург замкісінде студенттер жиналысы кезінде оның басқа "жаулардың" шығармаларымен бірге жарық көрген еңбектерін өртеу жас Карл Зандтың назарына түсті. Еске алғанда, Карл Зандтың жақын досының жақында суға батып қайтыс болған оқиғасы оның психикалық жағдайына әсер еткен болуы мүмкін, бұл оқиғадан кейін ол өмір бойы посттравматикалық стресс синдромымен күрескен болуы мүмкін. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вунзидел американдық аймақтың бөлігі болды және Ландратсафттың Безирксамтштрассе 8 мекенжайында Флюхтлингссухштель орнатылды.
Уунзидел мен Рудольф Гесс
1980 жылдардың соңында Уунзидель зираты 1987 жылғы 17 тамызда Берлин түрмесінде қайтыс болған Адольф Гитлердің орынбасары Рудольф Гесс осы жерге жерленгеннен кейін кеңінен танымал болды. Соңынан неонацистік топтар әр 17 тамызда еске алу шерулерін ұйымдастыра бастады. Шеруге қатысушылардың саны 1988 жылы 120 адамнан 1990 жылы 1100-ден астам адамға дейін өсті. Бұл жиындар антифашистік топтардың наразылығына ұшырады. 1991 жылы неонацистік шерулерге тыйым салынды. Бавария әкімшілік соты жағдай "жайласып" кеткенін ескере отырып, 2001 жылы жиналыстарды қайта рұқсат етті. Бірақ нәтиже күтпегендей болды: неонацистік топтар адамдар санын одан да арттырып, 2004 жылы ең жоғары деңгейге жетті, онда бүкіл Еуропадан 4500-ден астам қатысушы Уунзиделде жиналды. "Wunsiedel ist bunt, nicht braun" ("Уунзидель – қоңыр емес, түрлі-түсті") атты антифашистік бастамасы 800-ге жуық қатысушымен қарсы демонстрация ұйымдастырып, қаланы түрлі-түсті тулармен безендірді және шерушілерге конфети шашырады. Кейіннен бұл бастама Германияның федералды министрлері Отто Шили мен Бриджит Зиприс ұсынған "Бюндниспрейз" сыйлығын алды. 2005 жылы Германияның қылмыстық кодексінің 130-бабына сәйкес, халықты қоздыруға тыйым салынды және шеру алғаш рет тоқтатылды. Федералды Конституциялық сот тыйымға қарсы шағымды қарастырмады. Дегенмен, 2005 жылғы 20 тамызда 2500-ден астам адам Уунзиделде демократия күнін тойлау үшін жиналды. 2011 жылы қала Гесс қабірін алып тастау туралы шешім қабылдады. Рудольф Гесс отбасы зиратпен келісіп, оның мәйітін эксгумациялап, кремациялап, кез келген қажылықты болдырмау үшін теңізге шашуға шешім қабылдады. "Ich hab's gewagt" ("Мен батыл болдым") деген сөздері жазылған қабір тасы алынып, жойылды. Одан кейін де шағын неонацистік шерулер жалғасты, нәтижесінде "Rechts gegen Rechts" құқық қорғау тобы қайырымдылық акциясын ұйымдастырды. Акция бойынша, шеруші әр метрі үшін неонацистердің қозғалыстан шығуға көмектесетін "Exit" тобына белгілі бір сома ақша аударылды.
Экономика
Уунзидель қаласының экономикасында химия (бояу фабрикасы, Дронко), киім, фарфор, шыны, тас қалау және құрылыс өнеркәсіптері басым. Сонымен қатар, қалада бірнеше автосалонның бас кеңсесі орналасқан, олардың ішінде Autowelt König ең көп қызметкерді жұмысқа алған. Вунзидельде екі сыра қайнату зауыты және түрлі қолөнер кәсіпорындары бар. "Секссамтертрофен" – шөптермен хоштандырылған, танымал экспорттық өнім. Жұмыссыздық 7,6% құрап, Баварияның орташа көрсеткішінен жоғары. Уунзидель мәрмәрі жергілікті жерде өндіріледі.
Мемлекеттік мекемелер
Вунзидельдегі мемлекеттік мекемелер: аудандық әкімшілік кеңсесі (Landratsamt), қаржы кеңсесі (Finanzamt), жер өлшеу кеңсесі (Vermessungsamt), магистраттық сот (Amtsgericht), ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы кеңсесі (Amt für Landwirtschaft und Forsten), медициналық сақтандыру кеңсесі (AOK Direktion), білім беру кеңсесі (Schulamt) және полиция бөлімшесі.
Демалыс және спорттық нысандар
Фихтельгебирге залы мен Фихтельгебирге стадионынан басқа, қалада ашық ауада жүзу бассейні мен сауна, сондай-ақ жабық бассейн бар. Катариненбергте жасөспірімдер жатақханасы мен жасөспірімдер орталығы орналасқан, олар қала тарапынан жақында жаңартылды. Демалыс үшін Wunsiedler Eisweiher аймағында мини-гольф, тоғыз тікұшақ, қайықтармен серуендеу және теннис ойнауға болады. Клубтарға қарасты спорттық нысандармен қатар, түрлі балалар ойын алаңдары да бар. 2009 жылдың 21 желтоқсанында ескі қант зауытының (Zuckerhut) ғимаратында Солтүстік Бавариядағы ең үлкен альпинизм қабырғасы ашылды.
Көлік
B 303 федералды жолы Вунзиделден оңтүстікке қарай екі шақырым жерде өтеді, ол Мюнхеннен Берлинге қарай Бад-Бернекке жақын орналасқан A 9 автожолына қосылады (B 303 – Чехия Республикасы мен A 9 арасындағы шығыс-батыс байланысы). Жаңа A 93 автожолы Хофтан Регенсбургке дейін солтүстік-оңтүстік бағытта жүреді, Вунзидел түйісінде немесе S 2177 Хоф–Вунзидел мемлекеттік жолында тоқталады. Ең жақын теміржол станциясы – Вунзидел–Холенбрунн, ол Холенбрунн ауылында орналасқан (шамамен үш шақырым қашықтықта). Ең жақын аймақтық станция Марктредвицте (Мюнхеннен Регенсбург, Хоф және Нюрнберг арқылы Прагаға дейінгі басты желіде). Бұрын Холенбрунннан Вунзидел және Тростау арқылы Леупольдсдорфқа, сондай-ақ Холенбрунннан Зельбке дейін тармақ желілер болған. Қазір бұл желілер жабылып, кейбір жерлерде жол төсектері велосипед жолдары ретінде пайдаланылуда. Автобус қатынасы Вунзидел автобус станциясынан барлық бағытта жүзеді (Хоф–Марктредвиц–Зельб–Арцберг). Хоф Плауэнде аймақтық әуежай бар (Вунзиделден шамамен).
The nearest train station, Wunsiedel–Holenbrunn, is located in the nearby village of Holenbrunn (about three kilometres away). The nearest regional station is in Marktredwitz (on the main line from Munich via Regensburg, Hof and Nuremberg to Prague). There used to be branch lines from Holenbrunn via Wunsiedel and Tröstau to Leupoldsdorf and from Holenbrunn to Selb. These lines have now been closed and the trackbeds used as cycle paths in places. Bus connections go from Wunsiedel Bus Station in all directions (Hof–Marktredwitz–Selb–Arzberg). There is a regional airport at Hof Plauen (ca. from Wunsiedel).