Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Британдық биолог Дуглас Александр Спэлдинг (14 шілде 1841 – 1877) – жануарлар мінез-құлқын зерттеген және виконт Амберлидің үйінде жұмыс істеген британдық биолог.
British biologist
Douglas Alexander Spalding (14 July 1841 – 1877) was a British biologist who studied animal behaviour and worked in the home of Viscount Amberley.
Өмірбаян
Сполдинг 1841 жылы Лондондағы Ислингтонда Джесси Фрейзер мен кеңсе қызметкері Александр Митчелл Сполдингтің жалғыз ұлы ретінде дүниеге келді. Ол дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай ата-анасы бұрын тұрған Шотландияның Абердиншир округіне көшіп келді. Абердинде тас қалаушы болып жұмыс істеген кезде философ Александр Бэйн оны Абердин университетінің ақысыз курстарға қатысуға көндірді. Ол философия мен әдебиетті оқыды, бір жылдан кейін Лондонға кетіп, заңгерлік білім алды. Бірақ туберкулезге шалдыққан соң, ол ем іздеу ниетімен Еуропаға сапар шекті, Авиньонда Джон Стюарт Миллмен және оның арқасында Виконт Амберлимен (бұрынғы британ премьер-министрі лорд Джон Расселдің ұлы, сол кезде 1-ші граф Рассел) танысты. Ол Монмутширдегі Кледдон Холлде виконт Амберлидің балаларына, мүмкін, жас Бертран Расселге де тәрбиеші болды, сонымен қатар виконтесса Амберлимен үзіліс-үзіліспен қарым-қатынас жасады. Лорд Амберли 1876 жылы қайтыс болғаннан кейін Сполдинг континентке оралды және келесі жылы қайтыс болғанға дейін сол жерде тұрды. Сполдинг жануарлардың мінез-құлқына қатысты тәжірибелер жүргізіп, қазір импринтинг деп аталатын құбылысты ашты, кейіннен Оскар Хейнрот қайта ашты, ал Конрад Лоренц оны жан-жақты зерттеп, танымал етті. Ол мінез-құлықты анықтауда оқыту мен инстинкт арасындағы өзара әрекеттестіктің маңыздылығын танығандығымен және мінез-құлықты зерттеуде тәжірибелік әдіс қолданғандығымен өте алдымен болды. Оның еңбегі қазіргі кезде көпшілікке беймәлім болғанымен, психология тарихшылары оның маңыздылығын мойындайды; биолог Дж. Б. С. Холдейн 1954 жылы Сполдингтің «Инстинкт туралы» мақаласын тақырыптың тарихын түсіндіру үшін қайта басып шығарды. Ол 1873 жылы қазіргі Болдуин эффектісі деп аталатын процесті алғаш рет анықтады.
Spalding was born in Islington in London in 1841, the only son of Jessey Fraser and Alexander Mitchell Spalding, office clerk. Not long after his birth, his parents moved to Aberdeenshire, Scotland where they had previously lived. While working as a slater in Aberdeen, the philosopher Alexander Bain persuaded the University of Aberdeen to allow him to attend courses without charge. He studied philosophy and literature, and after a year left for London. He trained as a lawyer. But when he contracted tuberculosis, he travelled in Europe in hopes of finding a cure, and in Avignon met John Stuart Mill and through him Viscount Amberley (son of the former British prime minister Lord John Russell, by then 1st Earl Russell). He became tutor to Viscount Amberley's children at Cleddon Hall, Monmouthshire, including perhaps the young Bertrand Russell, and also carried on an intermittent affair with Viscountess Amberley. After the Lord Amberley's death in 1876, Spalding returned to the continent and remained there until his death the following year. Spalding carried out some experiments on animal behaviour, and discovered the phenomenon now known as imprinting, later rediscovered by Oskar Heinroth, then studied at length and popularised by Konrad Lorenz. He was greatly ahead of his time in his recognition of the importance of the interaction between learning and instinct in determining behaviour, and in his use of the experimental method in studying behaviour. Although his work is little known nowadays, its importance is recognised by historians of psychology; the biologist J. B. S. Haldane reprinted Spalding's essay "On Instinct" in 1954 to clarify the history of the subject. He was first to identify, in 1873, the process which is now known as the Baldwin effect.