Кіріспе

Роджер Миллер мен Уильям Хауптманның 1984 жылғы сахналық мюзиклі "Үлкен өзен: Хаклберри Финннің оқиғалары" – Роджер Миллердің музыкасы мен ән сөздері, ал Уильям Хауптманның кітабына негізделген мюзикл. Марк Твеннің 1884 жылғы классикалық "Хаклберри Финннің оқиғалары" романы бойынша қойылған бұл мюзиклде романның оқиға орынына сай блюграсс және кантри стильдеріндегі музыка пайдаланылған. 1985 жылғы Бродвей қойылымы 1000-нан астам көрсетілімге созылды және 1980-жылдардың ортасында Ұлыбританиядан келген жаңа табыстардың арасындағы ең сәтті американдық мюзиклдердің бірі болды. "Үлкен өзен" 7 "Тони" сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде "Ең жақсы мюзикл" сыйлығы да бар.

Өндірістер

Алғашқы қойылымдар 1984 жылдың ақпан айында Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Американдық репертуарлық театр мен 1984 жылдың маусым және шілде айларында Калифорния штатының Сан-Диего қаласындағы Ла-Холла ойын үйінде сахналанды. Дес МакАнуфф режиссерлік еткен және Джанет Уотсон хореографиялаған Бродвей қойылымы 1985 жылдың 25 сәуірінде Юджин О'Нилл театрында ашылып, 1987 жылдың 20 қыркүйегінде 1005 көрсетімнен кейін жабылды. Орындаушылар құрамында Рене Обержонуа герцог рөлінде, Боб Гантон король рөлінде, Джон Гудман Пап Финн рөлінде, Дэниел Х. Дженкинс Хаклберри Финн рөлінде, Рон Ричардсон Джим рөлінде, сондай-ақ Сьюзан Браунинг, Гордон Коннелл Марк Твен рөлінде, Пэтти Кохенур, Дженифер Ли Уоррен Алисаның қызы рөлінде және Джон Шорт болды. Джефф Калхун режиссерлік еткен және хореографиялаған, сыншылардың жоғары бағасын алған қайта қойылым 2003 жылдың 24 шілдесінде Бродвейдегі American Airlines театрында ашылды, онда 67 қойылым мен 28 алдын ала көрсетім болды. Бұл қойылымды Roundabout Theatre Company және Deaf West Theatre ұйымдастырды. Кейіпкерлердің шамамен жартысы, соның ішінде Хак рөлін сомдаған актерлер, саңырау немесе есту қабілеті нашар болды. Қойылымдағы барлық диалогтар мен әндер бірдей уақытта айтылып немесе орындалып, сонымен қатар қол тілімен көрсетілді, бұл есту қабілеті бар және жоқ көрермендерге тең мүмкіндік берді. Марк Твен рөлі кеңейтілді, сондықтан актер (алғашқы Бродвей құрамында Хак рөлін сомдаған Дэниел Х. Дженкинс) Тайрон Джордано сомдаған Хактың дауысын да берді, ол саңырау. 2004 жылдың 11 маусымынан 2005 жылдың 31 мамырына дейін АҚШ бойынша гастрольдік тур өткізілді, онда Бродвей актерлерінің көпшілігі қатысты және бірнеше аймақтық сыйлықтарға ұсынылды. 2005 жылдың 18 наурызынан 4 маусымына дейін Вашингтондағы Форд театрында қойылым өтті. Goodspeed Musicals Коннектикут штатының Ист-Хаддам театрында мюзиклдің қойылымын сахналады. Роб Руджиеро режиссерлік еткен қойылым 2008 жылдың 26 қыркүйегінен 29 қарашасына дейін көрсетілді. Encores! сахналық концерті 2017 жылдың 8 ақпанында ашылып, 2017 жылдың 12 ақпанына дейін жалғасты. Бұл қойылымды Лир деБессонет режиссерлік етті, ал Кайл Скатлифф Джим, Николас Бараш Хаклберри Финн, Кристофер Сибер герцог, Лорен Воршем Мэри Джейн Уилкс және Дэвид Питту король рөлінде ойнады.

Халықаралық

1989 жылы Сиднейдегі «Ең Көркем Театр» сахнасында австралиялық қойылым дебют жасады, онда Хаклберри Финн рөлін Камерон Даддо, Пап Финн рөлін Джон Инглиш, Герцог рөлін Джон Белл сомдады, ал Венетта Филдс және Майкл Эдвард Стивенс қатысты. Бұл қойылым сондай-ақ Марсия Хайнс қатысуымен Мельбурндағы «Ең Көркем Театр» және Аделаидадағы «Фестиваль Театры» сахналарында көрсетілді.

Бірінші акт

Азамат соғысына дейінгі Миссуриде, Санкт-Петербургке жақын жерде, балабақшада жүрген бала Гаклберри Финн Том Сойермен бірге байлық тапқан оқиғаларды баяндады. Хакты жесір Дуглас пен оның тұрмысқа шықпаған әпкесі Мисс Уотсон асырап алды, ал оның қамқоршылары, судья Тэтчер, Хактың ең жақсы досы Том Сойер және іс жүзінде бүкіл қала Хакқа көкке баруға үміттенсе, оқуға, жазуға және Киелі кітапты оқуға үйрену керектігін айтады ("Do Ya Wanna Go To Heaven?"). Хакты айыптауға тырыспайтын жалғыз адам - Мисс Уотсонның құлы Джим, ол оның "көп қиындықтар мен қуанышқа толы" өмір сүретінін болжайды. Күнделікті өмірінің шектеулеріне ашуланған Хак ұйықтап кетуден қашып, Том Сойердің "қорық орнына", ескі үңгірге, қашады. Үңгірде Том, Хак және олардың достары тобын ауылды ("Жігіттер") аралап жүретін қарақшылар тобын құруды жоспарлайды. Үйге бара жатқанда, Хак өмірінің шектелуі туралы ойлайды және өмірінің мәнін табуды қалайды. ("Шырақ жарқырағанда күту") Хак қараңғыда үйге оралғанда, оны күтіп тұрған әкесін, маскүнемді, оны ормандағы қорасына сүйреп әкетеді. Мас болған кезде, Папа баласын (және оның ақшасын) одан алып кететін үкіметке қарсы шыққанда ("Guv'ment") ақымақтықтан төтенше зорлық-зомбылыққа дейін ауысады. Пап Хакты өлтіруге тырысады, ол Өлім періштесі екенін елестетеді, бірақ мас күйінде құлайды. Келесі күні Папа саудаға шығады, ал Хак мүмкіндікті пайдаланып қашып кетеді. Ол шошқаны өлтіріп, қанын шашып, оны өлтірілгендей етіп көрсету үшін үйдің айналасына шашып жібереді. Хак бұл Том Сойердің істеген нәрсесі екенін көрсетеді, ал Том шошқалардың пайдалылығы туралы вадевиль стилімен ән салады ("Шошқа үшін қол"). Хак жақын маңдағы Джексон аралына қашып кетеді, онда ол жалғыз өзі өзін сенімді ("Мен, Хаклберри, Мен") деп мәлімдейді. Бірақ Хак жалғыз емес, Мисс Уотсонның құлы Джим де сол жерде. Ол өзен бойымен Нью-Орлеанға сатылудан қашып кетті. Аболиционизм тұжырымдамасына бей-жай қарамай, Хак Джимге солтүстіктегі азаттыққа қол жеткізуге көмектесуді ұсынады. Бір топ жігіт Джимді іздеп жүр: олар тек бірнеше сәт қана қалды, олар сал тауып, оны күшті Миссисипи өзенінде ("Молдалы су") суға шығарады. Джим мен Хак тек түнде ғана саяхаттайды және олардың іс-әрекеттерінің маңыздылығын еске түсірмей, Джексон аралынан алыс кетпейді: қашып кеткен құлдарды қожайындарына алып бара жатқан қайық түнде оларды ("Крестовый") өтеді. Күндер ұзағырақ өтіп, екеуі өзеннен төмен қарай жүзіп барады. Олар су батып кеткен үйдің жанынан өтіп, суға жүзіп жүрген өлі адамнан өтіп кетеді, ал Джим Хакқа оған қарауға рұқсат бермейді. Олар өзеннің сұлулығы туралы ("Жаңбырдағы өзен") тұманмен ән салғанда, Огайо өзенінің сағасынан өтіп, бостандыққа барады. Көп ұзамай олар екі адалды алып, кішкентай салға қол салып, артынан келе жатқан соңғы топтан құтылуда. Алдамшылар өздерін герцог пен король деп атайды, Бриджвотер герцогтігінің және француз танының жоғалған мұрагерлері. Хакты "патшалық" қылмыскерлері қызықтырады. Патша мен герцог салға қол салып, Гактың білмеушілігімен, өз пайдалары үшін Джимді құлдыққа сатуды жоспарлайды ("Когда солнце садится на юге").

Екінші акт

Хак, Джим, Герцог және Король Арканзас штатының Бриктаун қаласына жағаға шығып, кездескен қарапайым адамдарды алдауға тырысады. Герцог пен Король қала тұрғындарынан ақша табудың жолын ойлап табады ("Сарайлық Нонсух"), осы арқылы қала халқын алдайды. Кеш соңында Хак жаңа өмір салтын бағалайды – үшеуі де бірнеше жүз долларға байыпты. Ол қайыққа оралғанда, Хак Джимді қорқытып, құл аулаушы болып көрінеді. Джим Хакты алғаш рет сөкпейді. Сәл ойланып, Хак Джимнің құл болғанымен, ол да адам екенін, сондықтан кешірім сұрауға лайық екенін түсінеді ("Әлемдер бөлек"). Король мен Герцог Хакты келесі алаяқтықтарына тарту үшін қайтадан пайда болады. Джим қайтадан қайықпен жалғыз қалғанда, үшеуі кемежайда туған жеріне ("Арканзас") деген махаббатын әндейтін жас ақымақпен кездеседі. Өз кінәсінен емес, ол алаяқтарға Уилкс отбасының мұрагерлікке ие болатын байлығы туралы керекті барлық ақпаратты айтады, олар байлықты иелену үшін ("Біз қандай бақыттымыз") арамданушылар ретінде жерлеу рәсіміне қатысады. Хак – әрқашан таза ниетті жан – әдемі және күнәсіз Мэри Джейн Уилкстің осы "жаландардың" арқасында заңды мұрасынан айырылып жатқанын көреді және оның әкесінің табытына ақшасын қайта тығып, одан жасырынады ("Сен менің қасымда болуың керек"). Мэри Джейн Хактың не істегенін түсінгенде, одан өзімен бірге қалуын және досы болуын сұрайды. Өмірінде алғаш рет ол басқа адамның іс-әрекетіне риза болады ("Кету – жалғыз жол емес"), бірақ ол Джимге берген уәдесін есіне алады: бұл жай ғана достықтан артық нәрсе. Хак қайтадан қайыққа оралады және Герцогты қаралап, қауырсынмен жабылған күйінде табады: ол Джимді бар болғаны қырық долларға қайтадан құлдыққа сатқан екен. Істегеніне өкініп, Хак Мисс Уотсонға хат жазып, қашқан Джимді қайдан табуға болатынын айтады. Ұзақ ойланбастан, Хак өзін бұрынғыдан да нашар сезінеді. Ол хатты жыртып, Джимді қайтадан босатуға шешім қабылдайды, тіпті ол тозаққа түссе де ("Шырақ жанғанын күту" (қайталау)). Хак Джимді сатып кеткен фермер, мистер Фелпске барады және оның оны Том Сойер деп жаңылысқандығын білгенде таңғалады, өйткені Фелпстің немере інісі Томның келуі күтілуде. Том кешірек келіп, фермаға жетпей тұрып, Хактың қолынан түсіп қалады. Хак бәрін түсіндіреді, ал Том үлкен оқиғаға дайындықпен қуанып, Хакке Джимді тұтқыннан босатуға көмектесуді шешеді, өзін оның ағасы Сид деп көрсетіп. Олар Джимді кішкентай камерада тұтқындап, оны босату үшін жұмыс істейді, өйткені ол еркін болуді армандайды ("Соңғы күнді күту"). Томның қашу оқиғасы оқыған оқиғалы романдарына сәйкес болуын қадағалауы, соның ішінде Фелпске анонимді хатпен қашу туралы хабарлауы прогреске кедері келтіреді. Олар Джимді босатып жатқанда, Том аяғына оқ алады. Джим Томға дәрігер шақыру үшін бостандығынан бас тартады, ал Том Мисс Уотсонның қайтыс болғанын мойындаған кезде, оның өсиеті бойынша Джим босатылады. Джим отбасын құлдықтан сатып алу үшін солтүстікке қарай саяхатын жалғастыруды шешеді, ал Хак оны "мәдениеттендіру" әрекеттерінен қашу үшін батысқа қарай жалғастыруды шешеді. Олар өзен жағасында бір сәт отырып, бірге өткен оқиғаларын еске түсіреді ("Жаңбырлы өзен" (қайталау)). Джим Хакқа судағы дене Хактың әкесі екенін айтады. Джим Хакты соңғы рет жалғыз қалдырады, ал Хак: "Бұл Джимнің көп бұрын болжаған байлығы сияқты болды: көптеген қиындықтар мен көптеген қуаныш". Ол келесі саяхатын бастайды ("Бұрқыраған су" (қайталау)).

Бродвейдің түпнұсқалық қойылымы

1985 жылғы сыйлық санаттары номинанттар нәтижесі Тони сыйлығы Үздік мюзикл Үздік мюзикл кітабы Уильям Хауптман Үздік түпнұсқа музыкасы Роджер Миллер Мюзиклдегі екінші рөльдегі үздік актер Рон Ричардсон Дэниел Х. Дженкинс Рене Аубержонаи Мюзиклдің үздік режиссурасы Дес МакАнуфф Көрнекі безендіруі Хайди Ландесман Костюм дизайны Патрисия МакГурти Жарық дизайны Ричард Ридделл Драмалық үстел сыйлығы Мюзиклдегі үздік актер Рон Ричардсон Дэниел Х. Дженкинс Мюзиклдегі екінші рөльдегі үздік актер Рене Аубержонаи Джон Шорт Боб Гантон Джон Гудман Мюзиклдегі екінші рөльдегі үздік актриса Пэтти Кохнор Оркестрлік безендіру Стивен Маргошес және Дэнни Троб Үздік өлеңдері Роджер Миллер Үздік музыкасы Үздік декорация дизайны Хайди Ландесман Костюм дизайны Патрисия МакГурти Жарық дизайны Ричард Ридделл Театр әлемі сыйлығы Пэтти Кохнор

Ұзын фильмге бейімделу

2024 жылдың 16 қаңтарында түпнұсқа сахналық мюзиклдің өндірушілері және Роджер Миллердің әйелі Мэри Миллер Дуглас Лайонсты толық метражды фильмге сценарий жазу үшін шақырып алды.