Кіріспе

Офицер немесе үй иесі: Бейдел – үй иесі, тәртіп сақтайтын, есеп беруші және діни шараларда көмектесетін лауазымды тұлға; немесе түрлі азаматтық, білім беру немесе рәсімдік міндеттерді орындайтын кіші лауазымды қызметкер. Бұл термин ерте ағылшын тілінде пайда болған, «bydel» («жариялаушы, билік өкілі, уағыздаушы») деген ежелгі ағылшын сөзінен шыққан, ал ол «beodan» («жариялау») сөзінен туындаған, оның кейінгі түрі – қазіргі ағылшын тіліндегі «bid» етістігі. Ерте ағылшын тілінде бұл атақ үй иелерін кеңеске шақыратын англосаксон офицеріне берілген. Орта ғасырлардағы латын тілінде «bedellus» деп те аталған. «Domesday Book» кітабында Бейделдер манорлардың орынбасар шерифтері ретінде «bedelli» немесе «beadelli» деп көрсетілген.

Діндер

Англияда бұл сөз ағылшын шіркеуінің приход констеблін білдіретін болды, олар көбінесе қайырымдылық қызметтерін атқаратын. Чарльз Диккенстің "Оливер Твист" романындағы мистер Бамбл – белгілі бір констебюльдік тұлға, ол Лондоннан 75 шақырымнан астам қашықтықтағы ауылдың приходтық жұмыс үйі мен жетімханасын басқарады. Сол кезеңде Уайтчапельдің нақты констебюльдік билеушісінің жұмысын Ричард Планкетт мысалымен түсіндіруге болады. Шотландия шіркеуінде бұл атау діни қызметке қатысатын және пасторға көмектесетін адамды білдіреді. Яһуди дінінде "бидл" немесе "секстон" (שמש - шамис тілінде) термині кейде синагогтың габбайы, яғни қараушысы немесе "барлық жұмыстың адамы" үшін қолданылады. 1940 жылдары Сигеттегі синагогтың қараушысы Моише Бидл – Ели Визельдің "Түн" кітабындағы маңызды кейіпкер.

Білім беру саласында

Ортағасырлық университеттерде беделдер – оқытушылар таңдаған студенттер, олар көмекшілер ретінде жұмыс істеді: кітаптарды тасыды, сабаққа қатысуды тіркеді және сыныпты басқаруға көмектесті. Англиядағы кейбір университеттерде бедел немесе эсквайр бедел лауазымы әлі күнге дейін рәсімдік рөл ретінде сақталып келеді. Оксфорд университетінде алты бедел бар, олардың міндеті – «осындай шараларда канцлерге, вице-канцлерге, прокторларға және басқа да қатысушы лауазымды тұлғаларға көмектесу және олармен бірге университет мүшелеріне рәсімдік міндеттерді орындауға көмектесу», сондай-ақ «қажет болған жағдайда университет вергерінің өкілі болу». Кембридж университетінде екі эсквайр бедел бар, олар «жиындарда белгілі бір маңызды міндеттерді атқарады», оның ішінде университеттің рәсімдік жезденін тасиды, ал аға эсквайр бедел «академиялық киімнің дұрыс жасалуы мен киілуіне жауапты». Дарем университетінде екі бедел бар; олардың міндеті – университет жезденін және Дарем соборының таяғын алып жүріп, түлектер мен оқытушылар шеруін басқару. Лондон университетінде жезденді таситын эсквайр беделл және университет гербі бар таяқтарды таситын бірнеше беделл бар, олар түлектер қатарын бақылауға жауапты. Беделдер Ньюкасл университеті мен Бат университетінде де қолданылады, олар түлектер рәсімінде университет жезденін тасиды, ал Кил университетінде олар рәсімдік таяқ тасиды және жезден тасушымен бірге жүреді. Шотландиядағы кейбір университеттерде, соның ішінде Сент-Эндрюс университеті, Глазго университеті және Данди университеті рәсімдік беделл бар, ол сонымен қатар бас күзетші болуы мүмкін және университет ғимараттарын күтіп-ұстауға жауапты. Беделл дәстүрлі түрде шеруде жезденді алып жүреді немесе басқарады және түлектерге манта тағуға да жауапты болуы мүмкін. Кейбір Ұлт Достастығы мен АҚШ университеттерінде де түрлі жазылымдармен беделдер рәсімдік рөлдерде кездеседі. Оларға Эмори университетінің беделлі, ол дәстүрлі түрде Студенттік үкімет қауымдастығының президенті, Кентербери университетінің эсквайры немесе мадам беделл, Макмастер университетінің беделлі, Австралия Ұлттық университетінің эсквайры беделл, Жаңа Англия университетінің эсквайры беделл және Квинсленд университетінің беделлі кіреді. Кейбір голланд университеттерінде, соның ішінде Vrije Universiteit Amsterdam, Амстердам университеті және Утрехт университеті, Бедел кеңсесі докторлық және басқа да рәсімдерді ұйымдастырады. Езуиттік орта мектептерде бұрын бедел лауазымы сақталған, кейбіреулері әлі де сақтап келеді. Әр сыныпта мұғалімге сабаққа қатысқан оқушылар туралы есеп беретін, хабаршы ретінде қызмет ететін, материалдарды таратуға көмектесетін және сыныптың іс-шараларын басқаратын студент тағайындалады. Бедел лауазымы сондай-ақ Кентерберидегі Король мектебінде де бар, онда беделдің міндеті – оқушылардың дұрыс киінгеніне және сабаққа уақытында келгеніне көз жеткізу.

Азаматтық және басқа да пайдаланулар

Діни және білім беру мекемелерінен басқа жағдайларда, "бидл" лауазымын көбінесе белгілі бір тарихы бар дүниелік ұйымдардың шенеуніктері атқарады.

Лондон қаласы

Лондон қаласында бұл атақ екі бөлек топтың қолында; екеуі де бастапқыда жоғары лауазымды тұлғалар үшін "орындаушылар" немесе күзетшілер ретінде құрылған.

Бөлмелі бұрандалар

Бірінші топ – Ward Beadles, олар өздерінің палаталарында қаладағы ең ескі сайланған лауазымды атқарады (өкілдер емес, қызметкерлер ретінде). Бүгінде олардың міндеттері көбінесе рәсімдік сипатта, олар қалалық күнтізбедегі сегіз маңызды шарада төрешілерге сүйемелдеп жүреді және wardmotes-ты (қаланың сот мүшелері мен жалпы кеңес мүшелерін сайлауға арналған жиналыстар) ашып, жабады. Бұрын (15 ғасырғы Liber Albus-та сипатталғандай) олар өз палаталарындағы бос адамдардың тізімін жасауға, оларды wardmotes-қа және халық жиналыстарына [Common Hall] шақыруға, сондай-ақ қатыспағандарына айыппұл салуға жауапты болған. Бүгінде қаладағы сайлауды мамандар ұйымдастырады және айыппұлдар осылайша алынбайды.

Ливерилік компаниялар

Екінші топ – қалалық ливре компанияларының жалақы алатын қызметкерлері. Бұл билер көбінесе компания кеңсесінің қызметкеріне көмекші болып табылады, олар компанияның соты мен басшысына қатысуды қамтамасыз етеді. Алғашқыда олардың міндеті – компанияның сауда саясатын іске асыру және тәртіпті сақтау (әсіресе компания шәкірттері арасында), бірақ қазір ресми банкеттерде төрешіл ретінде қызмет етеді және басшыны қоғамдық шараларда сүйемелдейді. "Холл бидлі" атауы кейде ливреялық залдың басқарушысы қолданады, ол компанияның қазынасын және залдың тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етеді, әсіресе егер зал коммерциялық негізде жалға берілсе.

Басқа жерлер

Халламширдегі кесушілер компаниясы салтанатты міндеттерді орындау үшін Бидлді жұмысқа алады. Кейде бұл атақ униформа киген күзетшілерге де беріледі. Мысалы, Лондонның Пикадиллидегі Burlington Arcade сауда орталығындағы қауіпсіздік қызметін 19 ғасырға тән униформа киген "бидл" деп аталатын қызметкерлер атқарады. Бұл бидлдер Аркаданың қағидаларын сақтайды, олар (басқалармен қатар) ән салуға, жүгіруге, үлкен қораптарды немесе ашық қолшатырларды алып жүруге тыйым салады. Бұрын бидлдердің барлығы 10-шы гусар полкінің (Аркаданың бір кездегі иесі лорд Чешемнің полкі) зейнеткер сарбаздары болған.