Кіріспе

Бірінші тұлға көпше түрінің жеке тұлғаны білдіруі Silversun Pickups әні

Патшалық "біз", салтанатты көпше (pluralis majestatis) немесе патшалық көпше – монарх немесе жоғары лауазымдағы адамның өзін білдіру үшін қолданатын көпше түріндегі жалғаулық (немесе сәйкес келетін көпше түріндегі етістік формалары). "Біз", "біздің" немесе "бізді" жалғаулықтарын өзіне қатысты қолданудың жалпы аталымы – нозизм.

Мысал

Ұлыбритания Аргентина мен Чили арасындағы шекаралық дауды төрелік етуге шақырылғаннан кейін король Эдуард VII сұралған төреліктің шешімін шығарды, ол Анд тауларының шекаралық дауы ісі деп белгілі. Шешімнің кіріспе бөлімінен кейінгі сөйлем былай басталады:

Бұл цитатада, мәжбүрлі көпше түрін көрсететін сөздердің асты сызылды.

Батыс қолданысы

Патшалық "біз" – бұл әдетте жоғары лауазымдағы адамдар, мысалы монарх немесе басқа да билеушінің өкілі қолданады. Оны белгілі бір ресми жағдайларда епископтар мен университет ректорлары да қолданады. Уильям Лонгшамп оны 12-шы ғасырдың соңында Англияға енгізген, бұл Апостольдық хаттар кеңсесінің (Chancery of Apostolic Briefs) тәжірибесінен кейін болды. Оны қолданатын қоғамдық жағдайларда монарх немесе басқа да беделді тұлға әдетте өзінің жеке құзыретімен ғана емес, сонымен қатар мемлекет немесе мекеме басшысы ретіндегі ресми құзыретімен сөйлейді. Көптеген тілдердің грамматикасында көпше түрлер жекеше түрлерге қарағанда құрметтірек және әдептірек деп есептеледі. Дипломатиялық хаттарда, мысалы, сенімхаттарда монархтар басқа монархтарға жазғанда бірінші жақ жекеше түрін (мен, маған, менікі) қолданады, ал республика президентіне жазылған корольдық хаттарда салтанатты көпше түр қолданылады. Ұлыбритания Достастығының елдерінде билеуші өзінің тапсырмаларын әскери шенділерге "біз" деп жүктемелі. Монархтың атынан жарияланатын көптеген ресми құжаттар да патшалық "біз" түрінде ұсынылады, мысалы, патенттер, жарлықтар және т.б. Папалар тарихи түрде "біз" сөзін ресми сөйлеудің бір бөлігі ретінде қолданған, мысалы, Notre charge apostolique, Mit brennender Sorge және Non abbiamo bisogno сияқты құжаттарда. Алайда, Иоанн Павел І пападан бастап, папалар патшалық "бізді" қоғамдық сөздерде қолданудан бас тартты, бірақ ресми құжаттарда оны сақтап қалған болуы мүмкін. Жақында жарияланған маңызды папалық құжаттар әлі де түпнұсқа латын тілінде салтанатты көпше түрді қолданады, бірақ олардың ресми ағылшын тіліндегі аудармаларында жекеше "мен" түрі қолданылады. 1989 жылы Ұлыбританияның сол кездегі премьер-министрі Маргарет Тэтчер журналистерге "Біз әже болдық" деп хабарлағанда патшалық "бізді" қолданғаны үшін баспасөздің кейбір өкілдері оған наразылық білдірді.

Батыс емес қолдану

Киелі кітапта еврейлердің Құдайын сипаттайтын бірнеше есімдер көпше түрде келген: Елохим, Адонай және Эль-Шаддай. Көптеген христиан ғалымдары, оның ішінде апостолдардан кейінгі басшылар мен Августин Гиппоны Троица ілімін қолдау үшін көпше және грамматикалық жағынан жекеше етістіктердің қолданылуын дәлел ретінде қарастырған. Бұл поэтикалық тәсілдің ең ерте кездесуі біздің заманымыздың IV ғасырында, Византия кезеңінде тіркелген. Дегенмен, Мирча Элиаде, Вильгельм Гесениус және Аарон Эмбер сияқты ғалымдар Элохимнің Торадағы салтанатты көпше түрі екенін айтады. Императорлық Қытайда және оның мәдени аймағындағы (Япония, Корея және Вьетнамды қоса алғанда) барлық монархияларда салтанатты императорлық сөйлемде zhèn (көне қытайша: *lrəmʔ) иероглифі қолданылған. Бұл, іс жүзінде, бұрынғы қытайша бірінші жақ жекеше сөйлем (яғни "Мен") болған. Бірақ Қытайды біріктіргеннен кейін император Ши Хуанди оны толығымен жеке пайдалану үшін иеленді. Бұрын қытай мәдениетінде ресми сарай тілінде бірінші жақ сөйлемдердің қолданылуы сирек болды, ақсүйектер өзі туралы сөйлеу үшін guǎrén 寡人 ("жалғыз") деген сөзді пайдаланса, ал олардың қарауындағы адамдар өздерін chén 臣 ("қанағат етуші", бастапқы мағынасы "қызметші" немесе "құл") деп атады, сондай-ақ, инабатты тілде zúxià 足下 ("сіздің аяғыңыздың астында") сияқты тіркестерді немесе инабатты эпитеттерді (мысалы, yú (愚) – "ақымақ") қолданды. Бұл әдет қытай емес елдерге көп әсер етпеді, себебі олардың zhèn (朕) және басқа да сөздері көбінесе қарыз сөздер болды. Дегенмен, сөздерді сыпайы түрде болдырмау әдеті Шығыс Азияға кеңінен тарады. Бұл әлі де сақталып келеді, бірақ Қытайда, төртінші мамыр қозғалысынан және Қытай азаматтық соғысында Коммунистік партияның жеңісінен кейін, Шан әулетінің оракул жазуларында пайда болған бірінші жаққа қатысты 我 wǒ сөзінің көпше иелік сөз ретінде қолданылуы кең таралды. Хиндустани және басқа да үнді-арий тілдерінде үлкен көпше – үлкендердің өздерін, сондай-ақ жоғары әлеуметтік статустағы адамдардың өзін атаудың әдеттегі тәсілі. Кейбір қауымдастықтарда өзін көрсету үшін бірінші жақ жекеше сөздерді мүлдем қолданбай, көпше нозисті біркелкі пайдалануға болады. Исламда Алланы атау үшін бірнеше көпше сөздер қолданылады. Малайзияда Янг ди Пертуан Агонг лауазымға кірмес бұрын, ол ант қабылдайды, онда "біз" деген малай сөзі – kami, қолданылады. Себебі, Оның Мажарлығы өзінің билігі кезінде Малайзияның басқа малай билеушілерін Янг ди Пертуан Агонг ретінде көрсетеді.