Кіріспе

2005 жылы кісі өлтірген америкалық сотталған Чай Суа Ванг (Chai Soua Vang, 1968 жылдың 24 қыркүйегінде туған), көбінесе Чай Ванг деп танылатын, бірінші дәрежелі қасақана кісі өлтіргені үшін сотталған америкалық ер адам. Калифорния Ұлттық гвардиясында алты жыл қызмет еткен Ван 2004 жылдың 21 қарашасында Висконсин штатының солтүстігіндегі аң аулау тобының жеріне заңсыз кірген кезде сегіз адамды атты; алты адам қаза тауып, екеуі жараланды. Атыс кезінде Миннесота штатының Сент-Пол қаласында тұрған Ван қазіргі таңда (2006 жылғы дерек бойынша) Анамоса мемлекеттік түрмесінде отыр.

Өмірбаян

Ван Лаоста Хмонг тегінен шыққан отбасында дүниеге келген. Лаос азаматтық соғысы кезінде Ван балалық шағының көп бөлігін Таиландтағы босқындар лагерінде өткізді. 1980 жылы ол бауырларымен бірге АҚШ-қа көшіп, Калифорнияда қоныстанды. Ван Сакраментода тұрып, 21 жасында Калифорния Ұлттық гвардиясына қосылды. Ол 1989 жылдан 1995 жылға дейін қызмет етті, осы кезеңде "Жақсы мінез-құлық" медалімен марапатталды және "Нысанды мерген" біліктілік белгісін алды (орта деңгей, қарапайым мергеннен жоғары). Шамамен 2000 жылы Ван және оның отбасы Сент-Пол қаласына (Миннесота штаты) көшіп келді. Ван жеті баланың әкесі. Ол сонымен қатар отбасылық шаман (txiv neeb) және аң аулауды ұнататын. 2001 жылғы Рождество қарсаңында Ванның үйінен 911 нөміріне қоңырау түсті, деп хабарлайды Миннеаполис полиция департаменті. Дау Ванның сыртқа шығуға ниет білдіргенімен, оның әйелі, Сионг, оның кетуіне қарсы болғанда басталды деген болжам бар. Ванның қызы Киа бөлмесінен шығып, әкесінің қолында қару бар екенін көргенін есіне алады. Полиция Чай Ванды қамауға алды, бірақ Сионг тергеуге көмектеспегендіктен, ешқандай айып тағылмады. Бірнеше айдан кейін Сионг бес баласымен бірге Милуокидегі ата-анасымен бірге тұруға көшіп кетті. Ванның екінші некесі, оның әйелі 3000 долларлық ақшаны құмар ойнап жоғалтқаны үшін, оны өліміне дейін қысып өлтіруге тырысқаннан кейін аяқталды.

Атыс

Атыс болған күні Ван екі досы мен екі ұлымен бірге Висконсин штатының солтүстік-батысында, Бирчвуд қаласының шығысында, Метеор қаласының маңында елен аулауға шықты. Метеор – халық тығыз қоныстанбаған кең аумақ. Бұл аймақтағы жерлер мемлекеттік және жеке меншікте. Ван мен оның достары күнін мемлекеттік жерде бастаған, бірақ кейін жеке меншікке көшкен. 21 қараша, жексенбі күні осы жеке меншікте 15 шақты аңшы жиналған. Жердің екі иесінің бірі Терри Уиллерс үйден шығып, Ванды елен тұрағында отырғанын көрген. Уиллерс радиоарнасы арқылы үй ішіндегілерге тұраққа кіруге бола ма деп сұрады. Жауап теріс болған соң, ол Ванға барып, үйден кетуін талап етіп, оны нәсілдік қорлауға ұқсас сөздер айтқан. Ван кешірім сұрап, орманды аймақ арқылы өтетін жолға қарай оңтүстікке қарай бастады. Терри Уиллерс көрсеткен бағыт бойынша олар Ванды жол бойында қуып жеткен. Кротто оның аңшылық куәлігінің нөмірін жазып алып, ДНҚ-ға хабарлауды ұсынды. Хесбектің куәлігінше, Кротто Ванның артындағы аңшылық белгісін аударып, оның куәлігінің нөмірін алған. Оқиғадан кейінгі жағдайлар даулы. Қырқысу басталды, сегіз құрбанның төртеуі арқасынан атылып, олардың үшеуі бірнеше рет оқталған. Ван 7.62×39 мм калибрлі Сайга мылтығынан шамамен 20 оқ атқан, ол полициямен табылды. Жарақат алған аңшылардың бірі келесі күні қайтыс болды, нәтижесінде алты адам қаза тауып, екеуі жараланды. Ван мылтығын бірден, үздіксіз қозғалыспен жоғары көтеріп, оңға бұрылып, тізе бүгіп, Терри Уиллерске бағыттады. Кейін Ван: «Егер мен оны атпасам, ол мені атар еді» деген. Оқиғадан кейін бірнеше сағат өткен соң Хесбек әйеліне Уиллерс Ванға атқан деді, бірақ кейін ешкім Ванға қару көрсетпегенін немесе атпағанын куәлік берді. Ванның бірінші атуы Уиллерске жетпеді, ол қашып, жасырынуға тырысты, бірақ Уиллерс мылтығының үстіне түсіп қалды. Ванның екінші атуы оның мойнына тиіп, оны бейтараптандырды. Ван дереу машинадағы адамдарға қарай бұрылып, Ройдтты атып өлтірді, оның ATV әлі жылдамдықпен алға жылжыған кезде, ол құлап қалмас бұрын өлді. Ван Дрюді де атып өлтірді. Кроттолар қорқып қашып бара жатқанда, Ван Хесбекке үш рет жақын қашықтан оқ атқан, оны ATV-нің айналасында қуған. Үшінші оқ Хесбектің ішін жарып, ол құлап, қозғалмай қалды. Боб Кротто қашып, Ласкиге қару алып келуін айту үшін радиотелефоны арқылы үйге қоңырау шалды. Ванның бірінші атуы сәтсіз болды, екіншісі Боб Кроттоны өлтірді. Уиллерс саусақтарына сезім қайтып, үйге көмек сұрады. Сол кезде Ван Джоуи Кроттоны қуып жететін, ол жол бойымен қашып бара жатқан. Ван бұрышты қысқарту үшін жүгіріп, қашықтықты қысқартты да, 65 метр қашықтықта оның арқасына оқ атты. Ван қайтадан зарядтап, жақындады, Кротто алға ұмтылып, оны тағы да атып өлтірді. Ван одан кейін оған екі рет арқасынан, соның ішінде басына соңғы оқты атты. Ван, жанып тұрған қызғылт сары жакетін макияж жағына бұрып, жолдың қиысына жасырынып, ATV жақындағанын естіді. Джессика Уиллерс пен Ласки қаруланған және оны іздеп жүрген шығар деп ойлап, Ван олар өткенше күтті. Ол ату кезінде оқ Уиллерстің сол жақ артқы жағына тиіп, Ласкиге тиіп, оның омыртқасының төменгі бөлігі мен ішін қиратты. Ван Ласкиді арқасынан атып, кейін Уиллерстің артына басып, мойнына оқ атты. Ван өзінің телескопын алу үшін алғашқы атыс болған жерге оралды. Ол жерге жақындағанда, Хесбек екеуі бетпе-бет кездесті. Ван: «Сен әлі өлмедің бе?» - деп сұрап, мылтығын көтеріп, атып жіберді. Оқтар Хесбектің басынан өтіп кетті. Ол мылтықты бағыттауға тырысты, бірақ сол қолы жарақаттанғандықтан, қайтаруға мүмкіндік болмады. Ол бейтаныс мылтықты денесімен бірге сүйреп, қауіпсіздік қалқанын іздеді және оны тықты. Ол тағы да бір рет атып жіберді. Ол Ванның мылтығынан шыққан металл дыбысты естіп, Ванның оқсыз қалғанын түсінді. Сотта Хесбек Роберт Кротто Ванды «Хмонгтың ақымағы» деп атағанын мойындады. Хесбек сонымен қатар ол Роберт Кроттоның бұрын да заңсыз кірушілермен проблемалары болғанын, атап айтқанда, Миннесотадан Висконсинге аң аулауға жиі баратын Хмонг аңшыларын атап өткенін айтты. «Мад Дак» термині Батыс Висконсин штатының тұрғындарына қатысты қолданылады. Уиллерс Chai Vang-ты осылай атады, үйге радиоарнасы арқылы хабарлағанда. Бұл терминнің нәсілдік мағынасы жоқ болғанымен, қорғау тарапы Уиллерс пен басқалары Ванның Миннесотадан екенін білмегендіктен, оның нәсілдік мағынасы бар деп мәлімдеді. Қылмыстық іс бойынша айыптамада Ван құрбандардың төртеуін арқасынан атқандығы, ал Ван өзінің біреуін арқасынан атқанын мойындады. Ол көптерін бірнеше рет атқан. Сотқа қатысушы тарап осы фактілерді өзінің қорғанышқа қатысты айыптамаға қарсы дәлелдеу үшін пайдаланды. Ван сотта мылтықтан оқ ату қозғалысын қолдарымен және денесімен көрсетті. Ванның адвокаттары оның кейбір ерекше сөздері тілдік кедергілерге байланысты болды деп мәлімдеді. Сондықтан, Ван Кроттолар мен Ласкидің «өлгеніне лайық» деген сұраққа оң жауап бергенде, ол Лаутеншлагердің сұрағын дұрыс түсінбеген және олардың өліміне әкелген жағдайларға олардың үлесі бар дегенді білдірген.

Сенім

2005 жылдың 16 қыркүйегінде Чай Суа Ванг бірінші дәрежелі қасақана кісі өлтірудің алты айыптамасы және кісі өлтіруге қастандық жасаудың үш айыптамасы бойынша кінәлі деп танылды. Ванның мемлекеттік қорғаушысы Стив Кохн Ванның аңшылармен болған жанжалы кезінде сөзді қорлауға және нәсілдік айыптауларға ұшырағанын, ал сотқа шақырылған қазылар алқасының барлығы еуропалық текті адамдардан тұрғанын, қазылар алқасын іріктеуге түрлі этностың өкілдері де қатысқанына қарамастан, атап өтті. 2005 жылдың 8 қарашасында ол өмір бойына бес рет жазасын өтеуге және жетпіс жылға сотталды (кісі өлтіруге қастандық жасаудың екі эпизоды үшін қырық жыл, ал бірінші дәрежелі кісі өлтірудің әр эпизоды үшін қосымша бес жыл); мүшеліктен түгел дерлік өмір бойына жаза. Сол кезде Висконсин АҚШ-тағы өлім жазасы жоқ 12 штаттың бірі болатын.