Кіріспе
Эпидемиологиядағы ұғым – эволюциялық антипаразиттік қорғаныс. Топтық иммунитет (одақтық иммунитет, қауымдық иммунитет, популяциялық иммунитет немесе жаппай иммунитет деп те аталады) – жұқпалы ауруларға ғана қатысты қолданылатын жанама қорғаныс түрі. Халықтың жеткілікті үлесі бұрынғы инфекциялар немесе вакцинация арқылы инфекцияға қарсы иммунитет алған кезде осы иммунитет пайда болады, соның салдарынан иммунитеті жоқ адамдарға инфекция жұғу ықтималдығы төмендейді. Топтық иммунитетке қол жеткізілгеннен кейін, ауру халықтан бірте-бірте жоғалады және егер бүкіл әлемде қол жеткізілсе, инфекциялардың жойылуына немесе тұрақты түрде азаюына әкелуі мүмкін. Вакцинация арқылы қалыптасқан топтық иммунитет көптеген ауруларды азайтуға септігін тигізді.
the evolutionary antiparasite defence
Herd immunity (also called herd effect, community immunity, population immunity, or mass immunity) is a form of indirect protection that applies only to contagious diseases. It occurs when a sufficient percentage of a population has become immune to an infection, whether through previous infections or vaccination, thereby reducing the likelihood of infection for individuals who lack immunity. Once the herd immunity has been reached, disease gradually disappears from a population and may result in eradication or permanent reduction of infections to zero if achieved worldwide. Herd immunity created via vaccination has contributed to the reduction of many diseases.
Иммунитеті жоқ адамдарды қорғау
Кейбір адамдар вакцинациядан кейін иммунитет дамыта алмайды немесе медициналық себептерге байланысты вакциналанбайды. Жаңа туған нәрестелер көптеген вакциналарды қабылдау үшін тым жас, себебі қауіпсіздік талаптары немесе пассивті иммунитет вакцинаның тиімділігін төмендетуі мүмкін. ЖИТС/СПИД, лимфома, лейкемия, сүйек миі қатерлі ісігі, өткірлік жоқтығы, химиотерапия немесе радиотәсілдер салдарынан иммунитеті әлсіреген адамдар бұрынғы иммунитетін жоғалтқан болуы мүмкін, сондықтан вакциналар оларға тиімсіз болуы мүмкін. Вакцина салынған адамдардың бір бөлігі ұзақ мерзімді иммунитет дамытпауы мүмкін. Вакцинаға қарсы көрсетімдер кейбір адамдарға вакцина салудан бас тартуға мүмкіндік береді. Бір жас тобындағы жоғары иммунитет деңгейі басқа жас топтары үшін топтық иммунитет құруы мүмкін. Бұл әсіресе жақын туыстар үшін маңызды, себебі нәрестелерге жұққан инфекцияның көп бөлігі олар арқылы беріледі. Пневмококк және ротавирусқа қарсы балаларды вакцинациялау нәтижесінде үлкен балалар мен ересектерде пневмококк және ротавирусқа байланысты ауруханаға түсу көрсеткіштері төмендеді, олар әдетте бұл вакциналарды қабылдамайды. Грипп қарт адамдарда жас адамдарға қарағанда ауыррақ өтеді, бірақ қартайған иммундық жүйеге байланысты осы жас тобында гриппке қарсы вакциналар тиімділігі төмен. Дегенмен, қарт адамдарды вакцинациялауға қарағанда тиімдірек мектеп жасындағы балаларды маусымдық гриппке қарсы иммунизациялау қарт адамдарға қорғаныс деңгейін арттырады. Бір жынысты гетеросексуалдарға арналған ЖҚТБ-ға қарсы вакциналар, егер вакцинаның қабылдану деңгейі жоғары болса, екі жынысты гетеросексуалдар арасында ЖҚТБ көрсеткіштерін айтарлықтай төмендетуі мүмкін. Алайда, әйелдер вакцинациясынан туындайтын топтық иммунитет еркектермен жыныстық қатынас жасайтын еркектерге тарамайды. Жаңа штаммдардың пайда болуы серотип алмасуы немесе серотип ауысуы деп аталады, себебі жоғары иммунитет деңгейіне байланысты белгілі бір серотиптің таралуы төмендеп, басқа серотиптердің орын алмастыруына мүмкіндік береді. Молекулалық деңгейде вирустар антигендік дрейф арқылы топтық иммунитеттен қашады, яғни вирустың беткі антигенін кодтайтын вирустық геномның бөлігінде мутациялар жинақталады, әдетте вирустың капсидінің құрамындағы белок, вирустың эпитопының өзгеруіне алып келеді. Сонымен қатар, вирустың геном сегменттерінің қайта жиналуы немесе антигендік ауысу, көп штаммдардың айналымы кезінде жиі кездеседі, жаңа серотиптердің пайда болуына себеп болады. Осылардың бірі орын алғанда, жадты Т-жасушалары вирусты тани алмайды, сондықтан адамдар айналымдағы басым штаммға қарсы иммунитетсіз болады. Streptococcus pneumoniae-ге қарсы алғашқы вакциналар вакциналық серотиптердің (ВТ) мұрын-жұтқыншақ арқылы тасымалдануын, соның ішінде антибиотиктерге төзімді түрлерін айтарлықтай төмендетті, бірақ бұл вакциналанбаған серотиптердің (НВТ) көбеюімен толығымен теңдестірілді.
Ауруларды жою
Егер топтық иммунитет қалыптасып, халық арасында жеткілікті уақыт сақталса, ауру сөзсіз жойылады, ендемиялық таралу тоқтатылады. Ауруды жоюдың артықшылықтарына аурудың тудыратын барлық сырқаттар мен өлім-жітімнің тоқтатылуы, жеке адамдар, медициналық ұйымдар және үкіметтер үшін қаржылық үнемдеу, сондай-ақ ауруды бақылауға жұмсалатын ресурстарды басқа мақсаттарға пайдалану мүмкіндігі жатады. Қазіргі уақытта полиомиелитті жою жұмыстары топтық иммунитет қағидасына негізделген, бірақ азаматтық наразылықтар мен қазіргі медицинаға сенімсіздік бұл процесті қиындатуда. Егер жеткілікті адам вакцина салдырмаса, міндетті вакцинация жоюға көмектесуі мүмкін.
Еркін жүру
Топтық иммунитет тегін пайдаланушылар мәселесіне осал. Иммунитеті жоқ адамдар, оның ішінде вакцина салдырудан бас тартатындар, иммунитеті бар адамдар құрған топтық иммунитеттің артықсымен пайдаланады. Бұған көшпенділік, топтық ойлау, әлеуметтік нормалар немесе құрбы-құрдастардың ықпалы, діни сенімдер себеп болуы мүмкін. Адамның иммунитеті табиғи инфекция арқылы немесе вакцинация сияқты жасанды жолдармен қалыптасады. Егер халықтың иммунитеті аурудың иммунитет деңгейінен (HIT) жоғары болса, аурудың таралуы жылдам төмендейді, жарылыстардың болу ықтималдығы азаяды және болатын жарылыстар көбірек болған жағдайларға қарағанда шағын болады. Әртүрлі халықтарда R0 – бұл "әдеттегі" жұқпалы адамнан туындаған жағдайлар санын өлшеу шарасы болып саналады, ол желідегі адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасына байланысты.