Кіріспе

Go ойынының жазбасы — Go ойынының мұрағаттық жазбасы. Кифу (棋譜) — абстрактілі стратегиялық ойын жазбасының жапон тіліндегі атауы. Қытайда осындай жазбаларды қипу (棋谱) деп атайды. Кореяда оларды гибо (기보) деп атайды. Go ойынының жазбалары дәстүрлі түрде тақтаны бейнелейтін кестелік схемадағы ойынды жазады, әр қадам тастарға нөмірлермен белгіленеді. Ойын басталар алдында қойылған тастар нөмірленбейді.

Тарих

Го ойынының ең ерте сақталған жазбалары шамамен 1100 жылғы Ли Иминнің «Ванью Цинле Цзи» кітабында жинақталған. Эдо дәуірінен сақталған мыңдаған ойындарды қамтитын кифу жазбаларының үлкен корпусы бар. Олардың аз бөлігі ғана кітап түрінде жарық көрген, ал күшті ойыншылар зерттеу үшін ойындардың көшірмелерін қолмен жасаған. Осы себепті жазбалардың бір ерекшелігі – олар көбінесе ойын соңының көп бөлігін жіберіп алады, себебі күшті ойыншы үшін соңғы қадамдарды қайта құру оңай. Бұл кейбір ойындардың әртүрлі нұсқаларда сақталуын және соңғы нәтижедегі айырмашылықтарды түсіндіреді. Го ойынының батыстық ойыншылары кифу әдісін ыңғайсыз деп тапты, мүмкін, шахмат ойыншылары ретінде олар алгебралық нотациямен көбірек таныс болғандықтан және жаңа ойыншылар үшін қадамдарды табу қиын болды. Бірақ олар кифу стилінің артықшылықтарын тез сезді – толық ойынды бір диаграммада визуализациялау мүмкіндігі – және қазір барлық Го кітаптары мен журналдары ойындарды, вариацияларды және есептерді көрсету үшін кифудың әртүрлі модификацияларын қолданады. Шахмат әдебиеті әдетте алгебралық нотацияда жазылады және кейде диаграммалармен толықтырылады, ал Го әдебиеті көбінесе диаграммалар мен қадамдар тізбегінен және түсіндірмелерден тұрады. Еуропалық ойыншы, пионер Оскар Коршельт кифуді ұнатпады, себебі 19 ғасырғы кифу әрқашан қытай сандарын қолданған, оларды білмеген адамға оқу қиын. Бұл стильдегі нөмірлеу 1945 жылға дейін сақталды, 1930 жылдары Жапониядағы ұлтшылдық сезімге байланысты танымал болды. (Хинду-араб сандары да қолданылды.) Жапон Го кітаптарында тақтадағы бос орындар туралы түсіндірмелерде олар әдетте хираганамен (ироха тәртібімен) белгіленеді.

Қолдану

Бір диаграммадағы кифу түрінде берілген ойын жазбасын Го тақтасында ойнау, әлі де жаңадан бастаған ойыншы үшін біршама қиын, себебі әрбір қозғалысты көзбен іздеу қажет. Әуесқой "дан" деңгейлі ойыншы, қалыпты ұзындықтағы ойынды шамамен 20 минутта ойнап шығуды күтеді. Кәсіби деңгейдегі ойыншы он минутқа алады және кифудан кәсіби ойынды оңай оқып түсіне алады. Күшті ойыншылар қозғалыстарды оңай таба алады, өйткені олар келесі қозғалыстың қайда болуы мүмкін екенін көбінесе біледі. Көптеген ойындарда, қозғалыстардың шағын бөлігі бұрын басылған қиылыстарда жасалады (мысалы, ко жекпе-жегі кезінде). Кифудың жанындағы түсіндірмелер осы ақпаратты береді, әдетте "57-ші қозғалыс 51-ші қиылыста" немесе осыған ұқсас форматта, яғни 57-ші қозғалыс бұрын 51-ші қозғалыс жасалған жерде болғанын көрсетеді. Ойын жазбалары әдетте ойыншылардың деңгейі, күні және жарыс туралы деректермен толықтырылады: орны, жеңімпаз ойыншы және жеңіс айырмасы. Көптеген маңызды ойындар қазір машинамен оқылатын форматта қол жетімді, олар үшін бірнеше цифрлық файл пішімі қолданылады. Бұл ойынды ойнауды жеңілдетеді, сондай-ақ деректер базасында сақтауға және мұрағаттауға ыңғайлы. Басым көпшілік пікірі бойынша, ойынды тақтада (компьютер экранынан гөрі) басылған жазбадан ойнау – сапа жағынан ерекше және қанағаттанарлық тәжірибе. Ойынның сезімталдық жақтарына ерекше мән беріледі: ойын тақтасының ауырлығы, ойыншылардың тақтаға қарау бұрышы, тастардың ұстағандағы сезімі, тастар қойылғандағы дыбыс.

Басқа белгілер

Go-ның алгебралық шахмат нотациясымен салыстыратын жалпыға танылған белгісіздік жоқ. Қолданыста бірнеше әдіс бар, оның ішінде: шахматқа ұқсас нотацияны қолдану, сондықтан (19x19 тақтада) бір ось үшін (қолданылмайды), ал екіншісі үшін 1-19 деп аталады. Жапон сандарын әріптердің орнына қолданатын ұқсас жүйе. Екі ось үшін де сандарды қолдану, мысалы, 3 4 – бұрыштан бастап үшінші қатар мен төртінші бағанда. Пьер Аудуар сілтемелік бұрышты белгілеу үшін a, b, c немесе d әріптерін, ал бұрыштан арақашықтықты көрсету үшін бір немесе екі санды қолданатын әдемі жүйе ойлап тапты. Ежелгі қытай мәтіндерінде де осыған ұқсас жүйе қолданылған. Go тақтасы симметриялық болғандықтан, координаталарды санау үшін қай бұрыш эталондық нүкте ретінде қолданылса да маңызды емес.

Компьютерлік файл пішімдері

Файл пішімдері ойынның жүрісін жазуға, сондай-ақ демонстрацияларға, ойын шолуларына және цумего (Go есептеріне) қолданылады. Ең көп таралған файл пішімі – Smart Game Format, және көптеген Go бағдарламалары осы пішімді қолдайды. Кифулар компьютерлер үшін файл пішімінде сақталмайды, олар – ойынның жазбаша немесе басылып шығарылған схемалық тіркемесі.