Британдық Mark 3 жолаушы вагоны: Сипаттама және тарихы

Кіріспе

Бірыңғай деңгейлі теміржол жолаушылар вагоны.

British Rail Mark 3 – 1970-ші жылдары әуе тасымалы және жеке көліктердің күшейген бәсекесіне жауап ретінде жасалған жолаушылар вагонының түрі. Mark 3 нұсқасы жоғары жылдамдықты пойыздың (HST) құрамына айналды. Алғашқыда локомотивпен буксирленетін вагон ретінде жоспарланған, алғашқы вагондар 1972 жылы HST прототипі үшін салынды. Сериялық вагондар 1975-1988 жылдар аралығында пайдалануға берілді, ал Mark 3 корпусына негізделген көп бірліктердің дизайны 1990 жылдардың басына дейін жасала берді. 2020 жылы Mark 3 және оның модификацияларының қалған бөлігі британдық теміржол желісінде табыс әкелетін қызметте болды, бірақ 2021 жылдың 7 сәуіріне қарай 300 вагон металл тескісіне жіберілді. 1969 жылы HST үшін қажет болған қарқынды даму Mark 3 вагонының дизайнын сол пойыз үшін ең оңтайлы таңдауға айналдырды, және 1972 жылы HST прототипі үшін алғашқы он Mark 3 вагоны салынды.

Құрылыс

Mark 3, Mark 2D, 2E және 2F вагондарына сыртқы түрінен ұқсас, бірақ конструкциясы толығымен өзгеше. Оның жоны мен шасси астындағы қорғаныш бар, ал Mark 2 вагонындағыдай жоны тегіс болып, шасси астындағы жабдықтар көрінеді. Вагон корпусының ұзындығы 75 фут (23 м), Mark 2-ден шамамен 3 метрге ұзын, толық монокок конструкциясынан жасалған, барлық дерлік дәнекерленген жұмсақ болаттан құралған, ерекше беріктігімен және соқтығысқа төзімділігімен белгілі. Бұрынғы үлгіге қарағанда маңызды жаңалық – вагон корпусы мен богие арасында екінші деңгейдегі пневматикалық аспапты қолдану, ол жолға өте тегіс түсуді қамтамасыз етеді. BT10 (прототиптік вагондарда BT5) деп белгіленген богилар Mark 3 вагоны үшін арнайы жасалған, олар гидравликалық амортизаторлары бар серіппелі аспапқа ие, бұл максималды жылдамдыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді. Mark 2 вагонындағы қысқыштардың орнына дискілі тежегіштер орнатылған, бұл инженерлік шешімдер жиынтығын толықтырады. Электрмен жабдықтау және кондиционерлік жүйелер сияқты қосымша жабдықтар богиелер арасындағы аэродинамикалық төсемнің артында орналасқан жеке модульдерде жинақталған, ал Mark 2 вагонында олар жолаушылар отыратын аймақтың үстінде және астында орналасқан. Алғаш рет жарықтандыру және кондиционерлік жүйелер төбе панельдеріне енгізілді. Басқа жаңа мүмкіндіктерге еден астындағы қысым датчиктері арқылы іске қосылатын пневматикалық автоматты есіктер жатады. 1993 жылдан бастап, қозғалып жатқан пойызбен құлап қаза тапқан жағдайлардан кейін, жолаушылар есіктерін қауіпсіздік үшін қорғау мақсатында пойыз сақшысы басқаратын орталық есік құлыптау жүйесі орнатылды. HST вагондары мен Mark 3A локомотивтері арасындағы басты айырмашылық электрмен жабдықтау жүйесінде. HST вагондары ауа баптау сияқты жабдықтарды қамтамасыз ету үшін электр локомотивінің қосалқы генераторынан тікелей өнеркәсіптік кернеу/жиілік 3 фазалы токты алады, ал локомотивтердегі стандартты 1000 В тұрақты ток немесе бір фазалы айнымалы ток поезддік жылумен жабдықтау локомотивтен алынып, еден астындағы мотор-генераторлар арқылы түрлендіріледі. Бұл жүйелер 3 фазалы 415/240 В 50 Гц айнымалы токқа түрлендіріліп, ауа баптау және басқа қосымша жабдықтарды қамтамасыз етеді. Екі типті вагон қызмет барысында бір-бірімен байланыса алмайды. Тағы бір маңызды айырмашылық – HST вагондарында буферлердің жоқтығы. Кейінірек шығарылған Mark 3B вагондары Батыс жағалау магистралі үшін бірінші класс локомотивтерімен сүйрелетін вагонды ұсынды. Бұл Mark 3A вагондарына ұқсас, бірақ олардағы мотор-генераторлар және орындықтар Advanced Passenger Train (APT) вагондарынан алынған.

The Mark 3 looks similar to Mark 2D, 2E and 2F coaches, but is of a completely different design. It has a ridged roof and under frame skirt, compared with a smooth roof and visible below frame equipment on the Mark 2. The bodyshell is 75 feet (23 m) long, almost 10 feet (3 m) longer than the Mark 2, of full monocoque construction with an all welded mild steel stressed skin, and has a reputation for its exceptional strength and crashworthiness. An important advance over its predecessor was the adoption of secondary air suspension between the body and the bogies, giving an exceptionally smooth ride. The bogies, classified BT10 (BT5 on the prototype vehicles), were designed specifically for the Mark 3 and have coil spring primary suspension with hydraulic dampers, enabling a maximum speed of – the Mark 2 is limited to Disc brakes in place of the Mark 2 clasp brakes completed the engineering package enabling – in conjunction with wheel slip protection (WSP) – efficient deceleration from 125 mph and almost silent brake operation. Ancillaries, such as electrical and air conditioning systems, were grouped together in discrete modules housed behind an aerodynamic skirting between the bogies; on the Mark 2, these were mounted above and below the passenger seating area. The lighting and air conditioning fittings were for the first time integrated into the ceiling panels. Other new features were the pneumatically operated automatic gangway doors triggered by pressure pads under the floor. From 1993, after fatal falls from moving trains, a central door locking system operated by the train guard was installed to protect the passenger operated slam doors. The main difference between the HST vehicles and the loco hauled Mark 3A relates to electrical supply arrangements. HST coaches take an industrial voltage/frequency 3 phase supply directly from an auxiliary alternator in the power car to supply on board equipment such as air conditioning; loco hauled vehicles take a standard 1000 V DC or single phase AC train heat supply from the locomotive and convert it through motor generator units under the floor. These convert the train supply to 3 phase 415/240 V 50 Hz AC to power air conditioning and other ancillaries. The two types are non interconnectable in service conditions. The other main difference is the lack of buffers on HST coaches. The later Mark 3B build provided first class loco hauled vehicles for the West Coast Main Line. These are similar to Mark 3As, but have an improved motor alternator unit with compound wound motor and seating derived from the Advanced Passenger Train (APT).

Үлгі

Он вагондар 41-ші класс экипаждар жұбы арасында жүру үшін HST прототипі ретінде салынды, бірінші және стандартты класс жолаушылары үшін әртүрлі отыру және орналасу опцияларын зерттеді, сондай-ақ әртүрлі тамақтандыру қызметтерінің дизайнын бағалады. 1973 жылы HST прототипі 8 вагондық құрамда бағаланды. Бос 2903 және 2904 вагондары қайта жаңартылып, Корольдік пойызға қосылды, және олар содан бері сол жерде қызмет етеді.

Қолданылуы

1977 жылдан бері Корольдік пойыз құрамына арнайы жабдықталған Mark 3 вагондары енгізілді. Mark 3 вагондары Great Western Railway және ScotRail компанияларында HST құрамында, енгізілгеннен бері дерлік сол күйінде қызметте қалуда. Операторлар жекешелендірілген кезде олар жаңартылды, барлық вагондар, East Midlands Trains-тің вагондарынан басқа, 2006 және 2009 жылдар аралығында жаңа орындықтармен жабдықталды. Virgin CrossCountry компаниясының 2000-шы жылдардың басында 220/221 Voyagers локомотивтерін пайдалануға енгізуі көптеген Mark 3 вагондарын артық етіп берді. Сақтауда болғаннан кейін, барлық вагондар басқа операторлардың қызметіне қайта оралды. Virgin Trains компаниясының 2000-шы жылдардың басында 390-шы сыныптағы Pendolino локомотивтерін пайдалануға енгізуі, локомотивпен тасылатын Mark 3 вагондарының қызметтен шығарылуына әкелді. Олардың бір бөлігі Ұлы Шығыс магистралінде Mark 2 вагондарын алмастыру үшін One компаниясына берілді, ал қалғандары Night Riviera бағытында Mark 2 вагондарын алмастырды. Көптеген вагондар Лонг Марстон қоймасына орналастырылды. Соңғы жылдары көптеген вагондар қайтадан қызметке қосылды, Arriva Trains Wales, Chiltern Railways компанияларымен локомотивпен тасылатын вагондар ретінде, сондай-ақ Grand Central және CrossCountry компанияларымен HST құрамында пайдалану үшін қайта жабдықталды. Бұл 43-шы сыныптағы локомотивтермен үйлесімді болу үшін, байланыс механизмдері мен электр жүйелеріне өзгерістер енгізуді қажет етті. Mark 3 вагондары "Түнгі Ривьера" бағытындағы жолдарда ұйықтайтын вагондар ретінде қолданылады. Virgin Trains бір толық Mark 3 вагондары жиынтығын сақтап қалды. Ол бастапқыда Лондон Эстон мен Бирмингем қалалары арасындағы ең қысқа уақыттағы рейстерді қамтамасыз ету үшін пайдаланылды, ал Pendolino локомотивтері жөндеуден өткен кезде, содан кейін 2007 жылы Грейригг аймағындағы апаттан кейін есептен шығарылған 390033 локомотивінің орнын толтырды. 2009 жылдың шілдесінде Doncaster Works зауытында Pendolino және Voyager локомотивтерінің стилінде қайта жаңартылып, боялды, бірақ British Rail орындықтары мен ішкі жиһаздары сақталды. Бұл жиынтық энтузиасттар тарапынан "Претендолино" деп аталды. 2014 жылдың қарашасында Abellio Greater Anglia компаниясына берілді. 2016 жылы Mark 5A локомотивтерін пайдалануға енгізуге дайындық күйінде экипажты оқыту үшін TransPennine Express компаниясына ауыстырылды.

Қалдық суды шығару

Ұлыбританияда заң бойынша пойыз операторлары бір ретке 25 литрге дейін тазаланбаған қалдықтарды жолға шығаруға рұқсат етіледі, ал әрбір дәретханадан ағызылатын қалдықтардың көлемі одан әлдеқайда аз. Көптеген Mark 3 вагондары ұстап тұру резервуарларызсыз, олар тікелей жолға, жүгірткілердің жанындағы U-түтік/құбыр арқылы қалдықтарды шығарады. 2000-ші жылдары RMT кәсіподағы және саясаткерлер осы ескі мәселенің қоршаған ортаға тигізетін зиянына алаңдады. Бұл мәселе алғаш рет 2003 жылы Ноттингемдегі Railtrack қызметкерлері аймақтағы канализация қалдықтарының артық жиналуына байланысты жергілікті тазалау және жол күтімі шараларын тоқтатуынан кейін көтерілді. 2006 жылы RMT, GNER компаниясымен бірге Northern Rail-дің Heaton TMD-сінде қалдық резервуарларын орнату және тазалау жұмыстарын жүргізуге, сондай-ақ барлық басқа деполарда жаңа тазалау процедураларын келісті, бұл 18 айға созылған дауды шешу мақсатында жасалды. 2011 жылы Еуропалық Одақ мұндай вагондардан құралған пойыздар Еуроодақтың қоршаған орта және денсаулық сақтау заңдарын бұза ма, жоқ па, деген мақсатта ресми тергеу бастады. Бірақ Қоршаған орта агенттігі пойыз компаниялары жолға қалдықтарды төгуге арнайы рұқсат алғанын растады. 2013 жылы Көлік министрі Сьюзан Крамер бұл тәжірибені «өте жағымсыз» деп сипаттап, салаға шаралар қабылдауға шақырды. ATOC барлық жаңа көлік құралдарында тиісті дәретхана резервуарлары орнатылуы керек екенін, ал HST пойыздарын 2017 жылдың соңына дейін тоқтату мәселені шешерін мәлімдеді. 2017 жылдың соңынан кейін де резервуарсыз HST пойыздары пайдаланыла берді, бірақ ScotRail-ге берілген және GWR компаниясында қалған қысқартылған HST жиынтықтарына резервуарлар орнатылуда. ScotRail 2020 жылдың сәуір айында COVID-19 пандемиясы қызмет көлемін қысқартуға мүмкіндік бергенге дейін қоңыр қалдықтарды шығаратын пойыздарды пайдаланды.

Бастапқы құрамасы

Бастапқы вагондар Батыс аймағы үшін HST жиынтығында (253-сынып) Трейлер бірінші (TF), Трейлер мейрамханасы жіктелмеген асхана (TRUK), Трейлер екінші (TS) және Трейлер буфет екінші (TRSB) вагондарымен TF TF TRUK TS TRSB TS TS құрамында жеткізілді. Күзетшілерден күзету бөлмелеріндегі қозғалтқыш шуы туралы шағымдар 1980 жылы ТS негізінде, бірақ соңғы вестибюльді және бір орындықты күзетші бөлмесімен алмастырған Трейлерлік күзетші екінші (ТГС) вагонының жасалуына әкелді. Бұл 1980 жылдан бастап барлық жиынтықтардағы соңғы ТS вагонының орнын алды. Шығыс және Шотландия аймақтарына (254-сынып) жеткізілген жиынтықтарда сегіз вагон болды, бастапқыда TF TF TRUK TS TS TRSB TS TS құрамында. TRUK вагондары Батыс аймағында тез арада TS вагондарымен ауыстырылды, ал көпшілігі 1985 жылға дейін Шығыс аймағында ауыстырылды (көпшілігі кейіннен локомотивпен сүйретілетін буфет вагондарына қайта құрылды). TRUB (Trailer Restaurant Unclassified Buffet) вагондары 1978 жылдан бастап TRUK вагондарын ауыстыру үшін жасалды, олар 1985 жылдан бастап Шығыс және Лондон Мидленд аймақтарында, ал 1989/90 жылдардан бастап Батыс аймағында TRFB (Trailer Restaurant First Buffet) ретінде қайта жіктелді. Бастапқы интерьері InterCity 70 орындықтарымен толықтай кілемделген. Бірінші сыныпта кілем мен орындықтарда қызыл және қызыл жолақтар болды, ал Стандартты сыныпта көк және жасыл түстердің үйлесімі болды. 1987 жылдың мамыр айынан бастап HST және Mark 3 локомотивтер қайта боялып, Intercity лақпан бояуында жаңартылды.

Бұрынғы құрылымдар

Virgin CrossCountry компаниясы күміс және қызыл түске боялған Challenger жиынтықтары деп аталатын, 2 локомотивті вагон мен 5 қосымша вагондан тұратын HST жиынтықтарын пайдалануды ұсынды. Бұл пойыздарға "Вояджер" пойыздарына ұқсас, жылдам көтерілу мүмкіндігін беретін еді. Бірақ, бұған рұқсат берілмеді. Cross Country бұрын 2 локомотивті вагонмен 7 вагондан тұратын HST жиынтықтарын 2023 жылға дейін пайдаланды, содан кейін олар қызметтен алынды.

Қазіргі формациялар

2019 жылдың мамыр айындағы кесте өзгерісінен кейін GWR енді тек 4 вагондан және 2 электр локомотивінен тұратын "Castle" топтамаларын пайдаланады. ScotRail 2018 жылдан бері Шотландияның қалааралық бағыттарында 2 электр локомотивімен 4 вагондық топтамаларды пайдаланып келеді. ScotRail топтамаларының көпшілігі 5 вагондарға дейін ұзартылады.

Манчестер Пуллман

Mark 3 вагондары 1985 жылдың мамыр айынан бастап Манчестер Пульман пойызында пайдаланылды, ал Mark 3b вагондары Дербиде InterCity Pullman вагондары ретінде салынды, олардың кейбіреулеріне ат қойылды. Бұл InterCity компаниясының Pullman брендін қайта жаңғыртуының бір бөлігі болды, сонымен бірге Мерсисайд және Йоркширге қызмет көрсетулер де сол күні басталды.

Көңіл көтеру вагондары

2009 жылы First Great Western компаниясы «Volo TV» деп аталатын, әр орындықтан теледидар экраны бар «ойын-сауық вагондарын» енгізді. FGW бұл жүйені «әлемдегі тұңғыш» деп мәлімдеді, ол стандартты класс вагонының D бөліміне орнатылды. Бастапқыда ақылы болған қызмет кейіннен тегін болды, бірақ пайдаланушылар өздерінің құлаққаптарын (стандартты 3,5 мм стерео мини-штепсіз) алып жүруі немесе бортындағы Express Cafe-ден 1,50 фунт стерлингке бір жұп сатып алуы тиіс болды. Радио және бейне трансляцияларынан басқа, жолаушыларға пойыздың орнын тексеруге және қозғалысын қадағалауға мүмкіндік беретін GPS орналасу экраны да болды. Осы мақсатта вагондардың шатырына антенна орнатылды. Портативті медиа құрылғылар мен планшеттердің пайда болуымен 2014 жылы Volo TV қызметі тоқтатылды.

Ұйқы вагондары

1979 жылы Британдық теміржолы 236 Mark 3 SLEP төсек вагонына тапсырыс берді. Таунтон төсек вагонының өртінсізден кейін қатаң ережелер күшейгеніне байланысты шығындардың артуы салдарынан тапсырыс 207 данаға дейін қысқартылды. Дегенмен, тіпті осы саны да артық болды, себебі олар жеткізілген кезде Британдық теміржолы ұйықтайтын вагондарды пайдалануды тоқтатты. 1987 жылы он вагоны Дания мемлекеттік теміржолына жалға берілді, ал 1994 жылы үш вагоны Швейцарияның Schweizerische Industrie Gesellschaft компаниясына еңіс пойыздарды сынау үшін сатылды. 1995 жылы Porterbrook компаниясы бір вагонды тәжірибелік түрде күндізгі вагонына айналдырды. GNER компаниясы 13 вагонды жоғары жылдамдықты пойыз вагондарына түрлендіру мақсатымен сатып алды, бірақ жоба тоқтатылды. Бес вагоны қолданыстан шығарылған Nightstar қызметі үшін генераторлық вагондарға түрлендірілді. Олардың бірі 2016 жылы UK Rail Leasing компаниясымен Лестердегі депосында вагондарды жылыту үшін сатып алынды. English Welsh & Scottish компаниясы Mark 3 вагондарын жоғары жылдамдықты жүк пойыздарында пайдалану үшін түрлендіру мүмкіндігін зерттеді.

Болашақ

Mark 3 вагондарының көпшілігі 2020 жылға дейін қызметтен шығарылуы жоспарланған. Ұлы Батыс темір жолы және Лондон Солтүстік-Шығыс темір жолы жиынтықтары 800, 801 және 802 класс жиынтықтарымен алмастырылды. Шығыс Мидлендс темір жолының Mark 3 вагондары 2021 жылдың мамыр айында қызметтен алынды. Бұрынғы Ұлы Батыс темір жолының Mark 3 вагондары 2018 жылдан бастап ScotRail компаниясына Эдинбург/Глазгоу – Абердин/Инвернесс және Абердин – Инвернесс бағыттарында пайдалану үшін жалға берілді. Ұлы Батыс темір жолы 2018 жылы жаңа электрмен жұмыс істейтін сыртқы есіктермен жабдықталған қысқартылған HST жиынтықтарын сынақтан өткізе бастады және негізгі желілердегі қалалық бағыттарда осы "Castle" жиынтықтарының 11-ін пайдалануға ниеттенді. Ұлы Батыс темір жолы мен Лондон Солтүстік-Шығыс темір жолы 2019 жылы Mark 3 жиынтықтарын қызметтен шығарды, GWR көптеген Mark 3 жиынтықтарын 4 вагонды жаңартылған "Castle" жиынтықтары ретінде қайта жаңартып шығарды. Greater Anglia 2020 жылдың наурыз айында Mark 3 жиынтықтарын қызметтен шығарды.

Сақтау

Кейбір бұрынғы Mark 3 ұйықтайтын вагондары ерікті персоналды орналастыру үшін теміржол мұрасын сақтау ұйымдарына сатылды, ал бірқатар қосымша вагондар көптеген тарихи теміржолдарда, соның ішінде HST вагондары сақталды. Басқалары негізгі желіде жеке рейс үшін алынды. 3-ші модельдегі буфет 2020 жылдың наурыз айынан бері Шилдондағы Ұлттық теміржол мұражайында сақталуда.

Ирландия

Ирландия Республикасының ұлттық темір жол операторы Iarnród Éireann 1980-1989 жылдар аралығында салынған Mark 3 вагондарына 1600 мм (5 фут 3 дюйм) ирландтық рельс кеңдігіне арналған bogies тапсырыс берді. Парк құрамында 124 Mark 3 және тоғыз Mark 3A International вагондары болды, олар тек Дублин–Галвей бағытында жұмыс істеді. Бұл бағыт жағалаудан жағалауға дейін созылғандықтан, Cú na Mara немесе Hound of the Seas деген брендпен танымал болды. 1990-жылдар мен 2000-жылдар бойы олар Ирландияның InterCity вагондарының негізгі бөлігін құрады. Вагонтар автоматты есіктермен жабдықталған, олардың толыққанды жұмыс істеуіне бастапқыда қосымша уақыт және ресурстар жұмсалды. Кейіннен бұл конструкция 442 класс танымал "Wessex Electrics" локомотивтерінде қолданылды. Парктің көп бөлігі кондиционерленген, бірақ шағын саны қала маңындағы вагондар ретінде салынғандықтан, push-pull конфигурациясында жұмыс істеді. Вагонның бір бөлігі бірінші класс вагондарынан, бірнешесі – асхана вагондарынан, ал бесеуі жолаушыларға арналған орындықтары бар жүргіш вагондарынан (DVT) тұрды. Сонымен қатар, қуат беру үшін бірнеше генераторлық вагон да болды. 2006–2007 жылдары Дублин–Корк бағытында Ирландияның Mark 4 вагондары пайдалануға енгізілді, ал Mark 3 вагондары басқа InterCity бағыттарына ауыстырылды. 2008 жылы Iarnród Éireann 22000 класс вагондарын қабылдай бастады, нәтижесінде барлық Mark 3 вагондары қызметтен алынды. Бұл типтегі соңғы рейс 2009 жылдың 21 қыркүйегінде Дублин–Корк бағытындағы қосымша пойыз болды. 130 вагонды сатуға әрекеттер жасалды, бірақ кейбіреулері әртүрлі жерлерде сақталып қалды. 2015 жылы бірқатар вагондар Grand Hibernian сәнді пойыз үшін қайта жаңартылды, ол 2016 жылдың 30 тамызында жұмысын бастады, бірақ 2020 жылы COVID-19 пандемиясы салдарынан тоқтатылды. 2021 жылы Belmond бұл қызмет қайта жаңартылмайтынын растады. 2013–2014 жылдар аралығында Iarnród Éireann Mark 3 вагондарының көп бөлігі Уотерфорд, Дундалк және Белфаст қаласындағы Аделаида депосында бөлшектелді.

Дания

1987 жылы он вагондар Дания мемлекеттік темір жолына жалға берілді.

Швейцария

1994 жылы үш доңғалақ жұбын (төсегіш) швейцариялық доңғалақ жинағын өндіруші Schweizerische Industrie Gesellschaft компаниясына көлбеу пойыздарын сынау үшін сатылды.