Наувоо ғимараты: Қайта құрылған ғибадатхана тарихы

Кіріспе

Екінші ғибадатхана, Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі салған, сол жерде қайтадан салынған жаңа құрылым.

Науво ғибадатханасы Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі салған екінші ғибадатхана болды. Шіркеудің алғашқы ғибадатханасы 1836 жылы Киртлендте (Огайо штаты, АҚШ) аяқталды. 1846 жылдың қысында шіркеудің басты бөлігі Науводан (Иллинойс штаты) қуылғанда, шіркеу ғимаратты сатуға тырысты және 1848 жылы бұл әрекет сәтті аяқталды. Ғимарат өрт және дауылдан зақымданғаннан кейін бұзылды. 1937 жылы Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі (LDS Church) алғашқы ғибадатхана тұрған жерді қайтадан сатып алды. 2000 жылы шіркеу алғашқы ғибадатхананың сыртқы көрінісін дәл қайталайтын, бірақ ішкі құрылымы қазіргі заманғы Соңғы күнгі қасиеттілер ғибадатханасына ұқсас ғибадатхана салуды бастады. 2002 жылдың 27 маусымында, Джозеф пен Хайрум Смиттердің қаза болған күнінің 158 жылдығымен сәйкес келетін күні, ғибадатхана LDS шіркеуімен Науво Иллинойс ғибадатханасы деп аталып, киеленді.

Тарих

1839 жылы Наувоо қаласында (Иллинойс штаты) соңғы күндердің қасиеттілері штаб-пәтерін құрғаннан кейін көп ұзамай ғибадатхана салуға дайындық жасады. 1841 жылғы 6 сәуірде шіркеудің негізін қалаушы және президенті Джозеф Смит басшылығымен ғибадатхананың негізгі тас іргетасы қаланды; Сидни Ригдон басты сөз сөйледі. Ғимараттың негізінде ұзындығы 128 фут (39 м), ені 88 фут (27 м) болды, сағат мұнарасы мен желбағы биіктігі 165 футқа (50 м) жетті – бұл Киртленд ғибадатханасының өлшемдерінен 60% артық. Киртлендтегідей, Наувоо ғибадатханасында да екі мәжіліс залы болды: біреуі бірінші қабатта, екіншісі екінші қабатта, олар төменгі және жоғарғы залдар деп аталды. Екеуінің де шатырында сыныптар мен кеңселер орналасқан. Киртлендтен айырмашылығы, Наувоо ғибадатханасы толыққанды жертөлеге ие болды, онда шомылдыру рәсімі үшін арналған су ваннасы (фонт) орналасқан. Қасиеттілер Наувоодан кетуге мәжбүр болғандықтан, ғимарат толығымен аяқталмады. Жертөле мен оның су ваннасы, бірінші қабаттағы мәжіліс залы және шатыры аяқталды. Ғимараттың осы бөліктері аяқталғаннан кейін олар рәсімдер орындау үшін (жертөле және шатыр) немесе ғибадат қызметтерін өткізу үшін (бірінші қабаттағы мәжіліс залы) пайдаланылды. Наувоо ғибадатханасы грек қайта өркендеу стилінде сәулетші Уильям Уикс тарапынан, Джозеф Смит басшылығымен жобаланды. Уикс дизайнында соңғы күндердің қасиеттілеріне тән мотивтер, оның ішінде күн тастары, ай тастары және жұлдыз тастары қолданылды. Көптеген адамдар бұл тастар соңғы күндердің қасиеттілері түсінігіндегі өмірден кейінгі өмірдің үш дәрежесін бейнелейді деп қате ойлайды, бірақ тастар дұрыс ретпен орналаспаған. Оның орнына, Наувоо ғибадатханасының құрылысын басқарған бригадир Вэндл Мейс ғибадатхананың дизайны «Шіркеуді, Келіншекті, Қошшақтың әйелін бейнелеуге» арналғанын түсіндірді. Осыған байланысты Мейс Аян 12:1-дегі «күнмен киінген, аяғының астында ай, басына он екі жұлдыздан тәж киген әйел» туралы Жақияның сөздерін келтірді. Осы себепті жұлдыз тастары ғибадатхананың жоғарғы бөлігінде («он екі жұлдыздан тәж»), ортасында күн тастары («күнмен киінген»), ал төменгі бөлігінде ай тастары («аяғының астында ай») орналасқан. 1844 жылы Джозеф Смит қайтыс болғанда құрылыс жартылай ғана аяқталды. Билік алмасу дағдарысынан кейін Бригам Янг Наувоодағы соңғы күндердің қасиеттілерінің көпшілігі тарапынан шіркеудің басшысы ретінде қолдау тапты. 1845 жылдың жазында наразылық толқулары күшейген кезде, ол соңғы күндердің қасиеттілерін ғибадатхананы аяқтауға шақырды, тіпті олар қаладан кетуге дайындалған кезде, оның бөліктері соңғы күндердің қасиеттілері үшін қолданылуы мүмкін болды, мысалы, жертөледегі суға шомылдыру рәсімдері. 1845–1846 жылдардың қысында ғибадатхана қосымша рәсімдер үшін пайдалана бастады, оның ішінде Наувоо дәуіріндегі сый-тартулар, некеге тұмшалау және асырап алу. Наувоо ғибадатханасы үш айдан да аз уақыт пайдаланылды. 1846 жылдың ақпан айынан бастап соңғы күндердің қасиеттілерінің көпшілігі Наувоодан кетіп қалды, бірақ кішкентай топ ғибадатхананың бірінші қабатын аяқтау үшін қалды, осылайша оны ресми түрде бағыштауға болады. Бірінші қабат амбулаториялар мен орындықтармен жабдықталғаннан кейін, ғимарат 1846 жылдың 30 сәуірінде жеке қызметтерде, ал 1 мамырда мемлекеттік қызметтерде ресми түрде бағышталды. 1846 жылдың қыркүйегінде Наувоодан қалған соңғы күндердің қасиеттілері қуып шығарылды, ал көршілес аймақтан, соның ішінде Карфагеннен (Иллинойс штаты) келген қарақшылар бос қалаға кірді және ғибадатхананы қиратты. Бастапқыда шіркеу өкілдері ғимаратты жалға беруге тырысты, бірінші кезекте католик шіркеуіне, содан кейін жеке тұлғаларға. Бұл әрекет сәтсіз болған соң, олар ғибадатхананы 200 000 долларға дейін сатуға тырысты, бірақ бұл да сәтсіз аяқталды. 1848 жылдың 11 наурызында LDS шіркеуінің өкілдері ғимаратты Дэвид Т. ЛеБаронға 5000 долларға сатты. Соңында Нью-Йорк үй миссионерлік қоғамы ғимаратты мектеп ретінде жалға алуға қызығушылық білдірді, бірақ 1848 жылдың 8 қазан күні түн ортасында белгісіз өрт сөндіруші ғибадатхананы өртеп жіберді. Наувоо тұрғындары өртті сөндіруге тырысты, бірақ ғибадатхананың іші толығымен өртеніп кетті. Джеймс Стрэнг, соңғы күндердің қасиеттілерінің Стрэнгиттік фракциясының басшысы, Янгтың агенттерін ғибадатхананы өртеп жіберді деп айыптады. Алайда, Странгтың айыптаулары дәлелденген жоқ. 1849 жылдың 2 сәуірінде ЛеБарон зақымдалған ғибадатхананы Этьен Кабетке 2000 долларға сатты. Кабет өзінің ізбасарларын икарийлер деп атады.

The Latter Day Saints made preparations to build a temple soon after establishing their headquarters at Nauvoo, Illinois, in 1839. On April 6, 1841, the temple's cornerstone was laid under the direction of Joseph Smith, the church founder and president; Sidney Rigdon gave the principal oration. At its base the building was 128 feet (39 m) long and 88 feet (27 m) wide with a clock tower and weather vane reaching to a total height of 165 feet (50 m)—a 60% increase over the dimensions of the Kirtland Temple. Like Kirtland, the Nauvoo Temple contained two assembly halls, one on the first floor and one on the second, called the lower and upper courts. Both had classrooms and offices in the attic. Unlike Kirtland, the Nauvoo Temple had a full basement which housed a baptismal font. Because the Saints had to abandon Nauvoo, the building was not entirely completed. The basement with its font was finished, as were the first floor assembly hall and the attic. When these parts of the building were completed they were used for performing ordinances (basement and attic) or for worship services (first floor assembly hall). The Nauvoo Temple was designed in the Greek Revival style by architect William Weeks, under the direction of Joseph Smith. Weeks's design made use of distinctively Latter Day Saint motifs, including sunstones, moonstones, and starstones. It is often mistakenly thought that these stones represent the three degrees of glory in the Latter Day Saint conception of the afterlife, but the stones appear in the wrong order. Instead, Wandle Mace, foreman for the framework of the Nauvoo Temple, has explained that the design of the temple was meant to be "a representation of the Church, the Bride, the Lamb's wife". In this regard, Mace references John's statement in Revelation 12:1 concerning the "woman clothed with the sun, and the moon under her feet, and upon her head a crown of twelve stars." This explains why the starstones are at the top of the temple ("crown of twelve stars"), the sunstones in the middle ("clothed with the sun") and the moonstones at the bottom ("moon under her feet"). Construction was only half complete at the death of Joseph Smith in 1844. After a succession crisis, Brigham Young was sustained as the church's leader by the majority of Latter Day Saints in Nauvoo. As mob violence increased during the summer of 1845, he encouraged the Latter Day Saints to complete the temple even as they prepared to abandon the city, so portions of it could be used for Latter Day Saint ordinance, such as baptisms for the dead in the basement font. During the winter of 1845–46, the temple began to be used for additional ordinances, including the Nauvoo era endowment, sealings in marriage, and adoptions. The Nauvoo Temple was in use for less than three months. Most of the Latter Day Saints left Nauvoo, beginning in February 1846, but a small crew remained to finish the temple's first floor, so that it could be formally dedicated. Once the first floor was finished with pulpits and benches, the building was finally dedicated in private services on April 30, 1846, and in public services on 1 May. In September 1846 the remaining Latter Day Saints were driven from the city and vigilantes from the neighboring region, including Carthage, Illinois, entered the near empty city and vandalized the temple. Initially the church's agents tried to lease the structure, first to the Catholic Church, and then to private individuals. When this failed, they attempted to sell the temple, asking up to $200,000, but this effort also met with no success. On March 11, 1848, the LDS Church's agents sold the building to David T. LeBaron, for $5,000. Finally, the New York Home Missionary Society expressed interest in leasing the building as a school, but around midnight on October 8–9, 1848, the temple was set on fire by an unknown arsonist. Nauvoo's residents attempted to put out the fire, but the temple was gutted. James J. Strang, leader of the Strangite faction of Latter Day Saints, accused Young's agents of setting fire to the temple. However, Strang's charges were never proven. On April 2, 1849, LeBaron sold the damaged temple to Étienne Cabet for $2,000. Cabet, whose followers were called Icarians, hoped to establish Nauvoo as a communistic utopia.

Жою

1848 жылы 9 қазанда болған өрттен кейін тек төрт сыртқы қабырғасы ғана тік тұрды. Кабе және оның ізбасарлары қирандыларды тазалап, ғибадатхананың ішкі бөлігін қайта жаратуға тырысты; бірақ 1850 жылы 27 мамырда Наувоу қаласын күшті дауыл шарлады, ол бір қабырғаны сегіз тас қалаушының үстіне құлатты. Бір дерек көз дауыл "ғибадатхананы бөліп алып, қабырғаларын құлатқан, дауысы шақырымдармен естілген" деді. Кабе халықтың қауіпсіздігі үшін тағы екі қабырғаны бұзуға бұйрық берді, нәтижесінде тек қасбеті ғана қалды. Икариялықтар ғибадатхананың тастарын ғибадатхана жерінің оңтүстік-батыс бұрышында жаңа мектеп салуға пайдаланды. Бірақ 1857 жылға қарай Кабедің көптеген ізбасарлары Наувоудан кетіп қалды, және уақыт өте келе ғибадатхананың көптеген бастапқы тастары Ханкок округіндегі басқа ғимараттарды салуға қолданылды. 1865 жылғы ақпан айында Наувоу қалалық кеңесі ғибадатхананың соңғы қалған бөлігін – қасбеттің жалғыз бұрышын бұзуға бұйрық берді. Ұзақ өтпей ғибадатхананың барлық іздері жоғалып кетті, тек қана шомылу рәсімі үшін су беретін құдықтың үстіндегі қолмен соққыш қалды.

Сүрлеу

Екі баспалдақ қабырғалары жоңдалған әк таспен қапталған. Бірі ғибадатхананың солтүстік-батыс бұрышынан, екіншісі оңтүстік-батыс бұрышынан көтерілді. Олар толық дөңгелек емес, төрт жағынан жалпақталған. Симметриялы да емес, шығыстан батысқа қарай диаметрі 4,8 метр, ал солтүстіктен оңтүстікке қарай 5,2 метр болатын. Бұл қону алаңдарын және басқа да тіреу құрылымдарын қолдау үшін жасалды. Ағаштан жасалған баспалдақтар жертөледен бастап, әр қабаттағы қону алаңдары арқылы ғибадатхананың жоғарғы қабатына дейін кіруге мүмкіндік берді. Оларда түнде жарық беру үшін шамдар, күндіз жарық беру үшін терезелер болған. Уильям Уикс салған алдыңғы қасбеттің жоспары екі баспалдақтың жертөле деңгейінде терезелерді көрсетпейді, ал фотосуреттер нақты мәлімет бермейді. Дегенмен, Джозеф Смиттің кіші ұлы Дэвид Смит салған ғибадатхананың зақымдалған қасбетінің суретінде қасбеттің солтүстік және оңтүстік бұрыштарындағы жертөле деңгейіндегі жартылай дөңгелек терезелер анық көрінеді. Солтүстік-батыс бұрышындағы баспалдақ толық аяқталмаған. Ол уақытша тақталармен, көтерілген сатыларға тіреліп, дайындалған. Жұмысшылар ғимаратқа кіру үшін, әсіресе 1845-1846 жылдардың қысында, екінші баспалдақ арқылы жоғарғы қабатқа қасиетті амалдар орындау үшін шығу үшін осы баспалдақты пайдаланған. Оңтүстік-батыс баспалдағы толықтай дайын болды. Онда түнде жарық беру үшін шамдар болған, жоғарғы қабатқа жақын алаңда кілем төселген болуы мүмкін.

Үлкен зал

Бірінші қабаттағы "Ұлы зал" деп аталатын жиналыстар залына кіру вестибюльдің шығыс жағындағы екі үлкен екі жақты есік арқылы жасалатын. Ұлы зал вестибюльдің шығысындағы барлық қалған кеңістікті алып жатты. Бөлменің екі жағында жеті үлкен, арка тәрізді терезе болды, ал шығыс қабырғасында төрт ұқсас терезе орналасқан. Арка тәрізді төбе шамамен 15 метрге дейін кеңдікке созылды. Едені боялған ағаштан, ал қабырғалары ақ түспен боялған. Кіреберістен өткеннен кейін солтүстікке қарай екі бөлме орналасқан. Бұл бөлмелерді бастапқыда Уильям Уикс қолданған деген болжам бар, себебі Томас Буллок оларды "архитектордың бөлмесі" деп атаған. Олардың нақты мақсаты әлі анық емес.

Дидарлар

Залдың шығыс және батыс жағында екі жиынтық ұқсас мінберлер орналасқан. Киртленд ғибадатханасында қолданылған және кейінгі ғибадатханаларда қайталанған мінберлерге ұқсас, олар төрт деңгейлі болып жасалған, жоғарғы үш деңгейі үш жартылай дөңгелек тұрақтардан тұратын топтан құралған. Ең төменгі деңгей – қасиетті тағам үшін көтерілетін үстел болған. Терезелер арасында орналасқан шығыс жаққа қараған мінберлер Мәліксадық руының діни қызметкерлеріне арналған. Сәйкесінше, әрбір мінберде оның қызметін анықтайтын әріптер жазылған. Ең жоғары мінберде «Ж.Д.Р.» деп жазылған, ол «Жоғарғы діни руының президенті» дегенді білдіреді. Бір деңгей төменде «Ж.Ж.Қ.» деп жазылған, ол «Жетпісшілер кворумының президенті» дегенді білдіреді. Одан төменде «Ж.Д.Қ.» деп жазылған, ол «Жоғарғы діни руының кворумының президенті» дегенді білдіретін, ал жиналмалы үстелде «А.Д.Қ.» деп жазылған, ол «Ақсақалдар кворумының президенті» дегенді білдіреді. Шығыс мінберлерінің үстінде, төбе аркасының бойымен алтын әріптермен «Құдай біздің құрбандықтарымызды көріп, бізден кейін келеді» деген сөздер жазылған. Батыс жаққа қараған мінберлер Аарон руының діни қызметкерлеріне арналған. Әрбір мінберде сол қызметті атқарушы діни қызметкердің әріптері жазылған. Ең жоғары үш мінберде «А.А.Р.» деген әріптер жазылған, ол «Аарон руының президенті» дегенді білдіреді. Келесі төменгі мінберлерде «П.П.Қ.» деп жазылған, ол «Рухани жандар кворумының президенті» дегенді білдіреді. Тағы төменде «П.Ұ.Қ.» деп жазылған, ол «Ұстаздар кворумының президенті» дегенді білдіреді, ал төменгі жақтағы үстелде «П.Д.Қ.» деп жазылған, ол «Диакондар кворумының президенті» дегенді білдіреді.

Орындықтар

Киртленд ғибадатханасына ұқсас, залдің бойымен екі дәлізбен жабдықталған, жабық орындықтармен жарақтандырылған. Оркестр мен хорға арналған орындықтар да болды. Бұл залға 3500 адамға дейін сыйымды. Залдың екі басында мінберлер болғандықтан, орындықтардың арқасы айналатын болды, кім басшылық етіп тұрғанына байланысты – Мелхиседек рухының билігі немесе Аарон рухының билігі.

Бірінші қабаттың мезонині

Бірінші қабаттың мезониніне кіру ғимараттың батыс жағындағы екі баспалдақтың алаңдарынан тікелей жасалған. Төмендегі вестибюльге ұқсас өлшемдегі фойе екі баспалдақ алаңын байланыстырды. Дәлелдер бұл мезонинде он төрт кішкентай бөлме болғанын көрсетеді, солтүстік және оңтүстік қабырғаларының әр жағында жетіден. Әр бөлмеде жарық түсіретін кішкентай дөңгелек терезе болған. Бұл бөлмелер, мүмкін, ешқашан толық аяқталмаған, тек оларды бөлетін қалдықтар болған шығар.

Екінші қабаттағы жиналыс залы

Екінші қабаттағы залдың құрылысы Үлкен залға ұқсас болды, бірақ ол вестибюль орналасатын фойе аймағын қамтыды. Бұл бөлмені шамамен 17 футқа ұзартты. Мұнараның үстіндегі массивті ағаштарды тіреп тұрған дөңгелек баспалдақтар арасында 12 метрлік тас арка солтүстікке және оңтүстікке қарай созылды. Оның солтүстік және оңтүстік жағында жеті үлкен терезе, ал шығыс қабырғасында төрт терезе болды. Бұл қабаттың құрылымы Үлкен залға ұқсас, екі қатарлы мінбар мен орындықтармен жабдықталуы тиіс еді, бірақ бөлме ешқашан аяқталған жоқ. Есіктер орнатылмады, қабырғалар сырланбады, ал еден тақталары басқа қабаттардағы тілімделген және ойылған қатты ағаштар емес, дөрекі ағаштан жасалған. Бөлме, кейде жиналыстар өткізу үшін қолданылғанда, ағаш орындықтармен жабдықталған.

Екінші қабаттағы мезаньин бөлмелері

Екінші қабат бірінші қабаттағы қабатқа ұқсас болды. Оған ғимараттың батыс жағындағы екі баспалдақ арқылы кіруге болатын. Екі баспалдақты байланыстыратын фойе болған жоқ. Екінші қабаттың мезонині де он төрт кішкентай бөлмеге бөлінген деп есептеледі, ғимараттың солтүстік және оңтүстік қабырғаларының бойында, екінші қабаттың күмбезді төбесінің арасында әр жағынан жеті бөлмеден. Ғимараттың антаблитурасындағы дөңгелек терезелер жарық түсуіне мүмкіндік берді. Екінші қабаттағы жиналыстар залы сияқты, бұл бөлмелердің де аяқталғанына дәлел жоқ, тек бөлмелерді бөлетін қабырғалар болған болуы мүмкін. Оңтүстік-шығыс бұрышындағы екінші бөлмеден жоғарыдағы бөлмеге баспалдақ бар еді, ол шатырға басқа бір жолмен өтуге мүмкіндік берді.

Төбе шатыры

Екі баспалдақтың жоғарғы жағында, фойеге ашылатын, төбелік қабат орналасқан. Шатыр әктастан емес, ағаштан салынған. Ол екі бөлімнен тұрды. Ғибадатхананың батыс жағы мұнараны тіреп тұратын жалпақ шатырлы бөлім болды. Шатырдың қалған бөлігі ғибадатхананың бойымен созылған еңіс шатырдан құралды. Жалпақ бөлмелік бөлім әрі қарай екіге бөлінді: батыс жағында фойе, ал шығысында бөлмелер жиынтығы орналасқан. Қасиетті амалдар орындалған кезде, бұл бөлмелер аспаздық, киім сақтау және қойма ретінде пайдаланылды. Аймақ фойедегі батыс қабырғасындағы алты терезе арқылы жарықтандырылды. Сонымен қатар, солтүстік және оңтүстік жақтардағы терезелер де жарық берді. Шатырдың ішкі бөлмелерін жарықтандыру үшін төрт сегізбұрышты шатыр терезесі және жиырма фут биіктігіндегі қабатты терезе болды. Шатырдың еңістігі сыртқы қабырға бойында алты футтық бойы бар адамның тік тұруына кедеріс келтірді. Оңтүстік-шығыс бұрышынан екінші бөлме төменгі қабаттағы бөлмеге апаратын баспалдақпен жабдықталған.

Мұнара бөлмелері

Шатырдың алаңынан сегізбұрышты мұнара көтеріледі. Мұнара үш бөлікке бөлінген, әрқайсысына шатырдан басталатын және жоғарыдағы көру платформасына жететін баспалдақтар арқылы қол жеткізуге болады. Ең төменгі бөлігі – қоңырау орны. Қоңырау түрлі жағдайларда соғылды. Көру платформасы мен қоңырау орнының арасында төрт сағат механизмі орналасқан бөлім болды.