Кіріспе

Оффсет литографиясындағы құбылыс. Тоқтай түсу, немесе тоналдық мәннің артуы – офсет литографиясында және баспаның кейбір басқа түрлерінде басылған материалды күтілгеннен қараңғырақ көрсетуге себеп болатын құбылыс. Бұл бастапқы баспа пленкасы мен түпкілікті басылған нәтиже арасында жарты тонды нүктелердің ауданының ұлғаюынан туындайды. Практикалық тұрғыда, бұл нүктелік тоқтауды ескермей түзетілмеген кескін басылып шыққанда тым қараңғы болып көрінеді дегенді білдіреді. Нүктелік тоқтау есептеулері көбінесе CMYK түстік моделінің маңызды бөлігі болып табылады.

Себептер

Тоқтайтын нүктелердің пайда болуына жарты тондық нүктелердің айналасына сияның таралуы себеп болады. Жарты тондық нүктелердің ауданының ұлғаюына бірнеше фактор ықпал етеді. Қағаздың әртүрлі түрлері сияны сіңіру жылдамдығы бойынша өзгеше болады; жалатылмаған қағаздар жалатылған қағаздарға қарағанда көбірек сия сіңіре алады, демек, көбірек тоқтайды. Баспа қысымы сияны нүкте пішінінен сығып шығарып, тоқуға себеп болғандықтан, сияның тұтқырлығы жалатылған қағаздар үшін маңызды фактор болып табылады; жоғары тұтқырлықтағы сиялар қысымға қарсы тұруға қабілетті. Жарты тондық нүктелерді "шеңберлену" деп аталатын әсерде жұқа сия қабатымен қоршауға болады. Әр жарты тондық нүктенің микроскопиялық бедері болады, және сия фонтандық ерітіндімен (оффсеттік басу кезінде) толығымен кеткенше жиегінен ағып түседі. Соңында, баспа пленкасының әсер етуі тоқтайтын нүктелердің пайда болуына себеп болуы мүмкін.

Юле-Нильсен эффектісі және "оптикалық нүктелік пайда"

Юле-Нильсен эффектісі, кейде оптикалық нүктелік пайда деп аталады, субстраттың жарықты сіңіруі мен шашырауынан туындайтын құбылыс. Жарық нүктелердің айналасында таралып, көзге көрінетін түсті қарайтады. Осының салдарынан нүктелер өз мөлшеріне қарағанда көбірек жарық сіңіреді. Юле-Нильсен эффектісі, әдетте, нүктелік пайданың бір түрі емес, себебі нүктенің мөлшері өзгермейді, тек оның жарық сіңіру қабілеті ғана өзгереді. Кейбір денситометрлер Мюррей-Дэвис формуласын қолданып, жарты тонның сіңірілуін қатты басылған түстің сіңірілуімен салыстырып автоматты түрде есептейді.

Тоқтайтын үлесінің бақылауы

Барлық жарты тондық нүктелер бірдей мөлшерде пайда көрсетпейді. Ең көп пайда ортаңғы тон қалыптарында (40–60%) байқалады; одан жоғары, нүктелер біріне-бірі тигенде, нүктелік пайдаға қолжетімді шекара азаяды. Нүктелік пайда экранның жіңішкелігі артаған сайын көбірек сезіледі және экранды таңдауға әсер ететін факторлардың бірі болып табылады. Нүктелік пайданы денситометр және түс жолақтары арқылы абсолютті пайыздық көрсеткіштермен өлшеуге болады. Нүктелік пайда әдетте 40% және 80% тон қалыптарын эталондық мәндер ретінде пайдаланып өлшенеді. 150 сызыққа дейін жіңішкеленген экранда және қағазға жабысқан қағазда 40% тон қалыптары үшін нүктелік пайданың орташа мәні шамамен 23% құрайды. Демек, 19% нүктелік пайда 40% боялған аймақтың басылып шығу кезінде 59% тонға айналатынын білдіреді. Нақтырақ мәлімет болмаған жағдайда 1,7 мәнін қолдану ұсынылған. Алайда, жарты тондық үлгі жіңішке болғанда және материалдың нүктелік таралу функциясы кең болғанда, бұл көрсеткіш көбірек болады.

Тоқтай пайдаға арналған модельдер

Нүктелік пайданың тағы бір факторы – нүктенің аудандық үлесі. Өте үлкен периметрі бар нүктелер кішкентай периметрі бар нүктелерге қарағанда көбірек нүктелік пайдаға ұшырайды. Сондықтан, нүктелік пайданың мөлшерін дайындық кезеңіндегі нүктенің аудандық үлесіне байланысты модельдеу пайдалы.

Ертедегі үлгі

Толленар мен Эрнст 1963 жылғы IARIGAI мақаласында бір модельді абайсызда ұсынған. Ол былай еді:

мұнда avf, көлеңкелік шектік аудан үлесі, – жарты тон үлгісі басылымда қатты көріне бастайтын нысанның аудан үлесі. Бұл модель қарапайым болғанымен, көлеңкедегі салыстырмалы түрде кішкентай периметрі бар нүктелер ортаңғы тондардағы салыстырмалы түрде үлкен периметрі бар нүктелерге қарағанда көбірек күшейеді.

Галлер моделі

Карл Халлер, Мюнхендегі FOGRA ұйымынан, басқа модель ұсынды, онда үлкен периметрі бар нүктелер кішкентай периметрі бар нүктелерге қарағанда көбірек нүктелік пайдаға ұшырайды. Оның еңбегінен туындайтын бір нәтиже – нүктелік пайда жарты тонды нүктелердің пішініне байланысты екендігі.

Эмпирикалық модельдер

Кейде нүктелік пайда қисығының нақты пішінін геометриялық тұрғыдан модельдеу қиынға түседі, сондықтан эмпирикалық модельдеу қолданылады. Жоғарыда сипатталған модельдердің өзі белгілі бір деңгейде эмпирикалық сипатқа ие, себебі олардың параметрлерін бейне микроқұрылымының физикалық ерекшеліктері мен негізгі принциптерден дәл анықтау мүмкін емес. Дегенмен, полиномдар, кубикалық сплайндар және интерполяция толығымен эмпирикалық болып табылады және бейнеге қатысты параметрлерді қамтымайды. Мысалы, Пирсон мен Побборовский литографияда белгілі бір түс алу үшін қажетті нүктелік аудандардың үлесін есептеуге арналған бағдарламаларында мұндай модельдерді қолданды.