Кіріспе

Вискотт-Олдрич синдромы (WAS) – экзема, тромбоцитопения (қан тақайшаларының санының төмендеуі), иммундық жетіспеушілік және қанды диарея (тромбоцитопения салдарынан туындайтын) сипатталатын сирек кездесетін Х-хромосомаға байланысты рецессивті ауру. 1954 жылы Олдрич бұл синдромды алғаш сипаттағандықтан, кейде бұл синдром экзема-тромбоцитопения-иммунодефицит синдромы деп те аталады. WAS-қа байланысты Х-хромосомаға байланысты тромбоцитопения (XLT) және Х-хромосомаға байланысты туа біткен нейтропения (XLN) аурулары ұқсас, бірақ көбінесе жеңілірек белгілермен көрінеді және бір геннің мутацияларынан туындайды.

Белгілері мен симптомдары

WAS ауруы X хромосомасына байланысты рецессивті тұқым қуалаудың нәтижесінде еркектерде көбірек кездеседі, бұл 1 миллион еркекке 1-ден 10-ға дейін шағылысады. Иммуноглобулин М (IgM) деңгейі төмендейді, IgA және IgE деңгейлері жоғарылайды, ал IgG деңгейі қалыпты, төмендеген немесе жоғарылаған болуы мүмкін. Тромбоцитопениямен қатар, WAS пациенттерінде қалыптан тыс кішкентай тромбоциттер (яғни, микротромбоциттер) болады және шамамен 30%-ында эозинофилдер саны жоғарылайды (яғни, эозинофилия).

Патофизиология

WAS пациенттерінде көрінетін микротромбоциттер тек бір басқа жағдайда ғана – ARPC1B жетіспеушілігінде табылды. Екі жағдайда да, бұзылған тромбоциттердің қан айналымынан семізше және/немесе бауыр арқылы алынып тасталатыны болжанады, нәтижесінде тромбоциттердің саны төмендейді. WAS пациенттерінде инфекцияларға, әсіресе құлақ және қуыс синустардың инфекцияларына осалдық артады, және бұл иммундық тапшылық антиденелердің өндірісінің азаюымен және иммундық T-жасушаларының инфекциямен тиімді күресуге келмейтінімен байланысты.

Генетика

WAS X хромосомасының қысқа қолқасының (Xp11.23) мутацияларымен байланысты, бастапқыда Вискотт-Альдрич синдромы ақуыздық гені деп аталып, ресми түрде WAS (гендік идентификаторы: 7454) деп танылған. Х- байланысты тромбоцитопения (ХБТ) де WAS геніндегі патогендік варианттармен байланысты, бірақ кейбір варианттар ХБТ-мен, ал басқалары WAS-пен күштірек байланысты. X- байланысты нейтропенияның сирек кездесетін ауруы да WAS мутацияларының белгілі бір тобымен байланысты. WAS ақуыздық өнімі WASp деп аталады. Онда 502 аминқышқылы бар және ол негізінен гематопоэтикалық жасушаларда (сүйек кемігіндегі қан жасушаларына айналатын жасушаларда) экспрессияланады. WASp-тың негізгі функциясы – тармақталған актин жіпшелерін жасайтын Arp2/3 кешені үшін нуклеацияны ынталандыратын фактор (NPF) ретінде актин полимерленуін белсендіру. Бірнеше ақуыздар NPF ретінде қызмет ете алады және WAS тромбоциттерінде Arp2/3 кешенінің қалыпты жұмыс істейтіні байқалды, бұл WASp-тың тромбоциттерде оның белсендірілуі үшін қажет емес екенін көрсетеді. T-жасушаларында WASp маңызды, өйткені ол иммунологиялық синапсты құруға жауапты кортикальдық актин цитоскелетінің қайта құрылуын тудыратын T-жасуша рецепторларының сигналдық жолдары арқылы белсендіріледі. WAS геніндегі патогендік варианттардың тудыратын симптомдардың ауырлығы, әдетте, WASp-қа олардың әсерімен байланысты. Миссенс варианттары, әдетте, нонсенс-медиацияланған ыдыраудың салдарынан ешқандай ақуыз өндірмейтін кесу варианттарына қарағанда, аурудың аз ауырлығымен байланысты. CD43 – трансмембраналық сиалогликопротеин, сондай-ақ лейкозиалин деп те аталады, ол T-жасушаларын белсендіруге қатысатын үлкен кешеннің бөлігі болып табылады және аномальды, қатерлі B-жасушаларының популяциясының сезімтал индикаторы болып табылады. Бұл молекуланың бұзылуы WAS пациенттеріне зиян келтіруі мүмкін, олардың аутоиммундық ауруларға шалдығу қаупі жоғары, және олар кейінірек анықталған B-жасушалы лимфомалар кезінде күшеюі мүмкін.

Жіктеу

Джин және басқалар. (2004) ауырлықтың сандық бағалау жүйесін қолданады: 0-ден 5-ке дейінгі диапазонды қамтитын бұл балл, аурудың ауырлығын болжау үшін клиникалық тұрғыдан пайдалы болуы мүмкін. Жасы кішірек (мысалы, 5 жасқа дейін) және WAS баллы жоғары (мысалы, 5) адамдар, олардың жағдайына байланысты, аурудың күшеюі мен өлім-жітім деңгейінің жоғары тәуекеліне тап болуы мүмкін. Адамдар жасқа байланысты WAS-қа қатысты симптомдарды (мысалы, аутоиммундық ауру, қатерлі ісік) дамытуы мүмкін болғандықтан, WAS баллы уақыт өте келе артуы мүмкін. WAS баллының төмен болуы консервативті еммен үйлесімді болуы мүмкін, ал жоғары баллы гематопоэтикалық түбірлі жасушаларды трансплантациялау сияқты емдеу шараларын қолдауға ықпал етуі мүмкін. +WAS клиникалық баллыКөрсеткішСипаттамаКлиникалық синдром0Нейтропения (ақ қан клеткаларының төмендеуі) немесе миелодисплазия ғанаX байланысқан нейтропения (XLN)0.5Кезеңді тромбоцитопения (қан тақташаларының саны кейде төмендейді, бірақ әрдайым емес)X байланысқан тромбоцитопения (XLT)1Тромбоцитопения және кішкентай қан тақташалары (микротромбоцитопения)XLT2Микротромбоцитопения және әдетте жақсы жауап беретін экзема немесе сирек жоғарғы тыныс жолдарының инфекцияларыXLT2.5Микротромбоцитопения және емге жақсы жауап беретін, бірақ ауыр экзема немесе антибиотиктерді қажет ететін тыныс жолдарының инфекцияларыXLT/Wiskott-Aldrich синдромы (WAS)3Микротромбоцитопения, экзема және антибиотиктерді қажет ететін тыныс жолдарының инфекцияларыWAS4Микротромбоцитопения, сонымен қатар, үнемі емді қажет ететін экзема және/немесе ауыр немесе өмірге қауіп төндіретін инфекцияларWAS5Микротромбоцитопения, сонымен қатар, аутоиммундық ауру немесе қатерлі ісікXLT/WAS + аутоиммундық ауру немесе қатерлі ісік

Эпидемиология

АҚШ-та Вискотт-Олдрич синдромының кездесу жиілігі 250 000 тірі туған еркек баланың біріне шамамен келеді. Бұл әлі де сирек ауру болғанымен, гипер IgM синдромы немесе SCID сияқты көптеген генетикалық иммуножеткіліксіздік синдромдарынан гөрі жиі кездеседі, олардың кездесу жиілігі шамамен 1 000 000 тірі туған баланың біріне шамамен келеді, ал Вискотт-Олдрич синдромы АҚШ-тағы барлық тұқым қуалайтын иммуножеткіліксіздіктердің 1,2% құрайды деп есептеледі. Вискотт-Олдрич синдромы (ВАО) бүкіл әлемде кездеседі және ешқандай нақты этникалық топта одан да көп таралғандығы белгілі емес.

Тарих

Синдромды алғаш 1937 жылы байқаған неміс педиатры доктор Альфред Вискотт (1898–1978) және 1954 жылы голландтық американдықтар отбасындағы ауруды сипаттаған американдық педиатр доктор Роберт Андерсон Олдрич (1917–1998) есімдерімен аталады.