Сью Райдер: Британдық гуманитар және қайырымдылық белсендісі

Кіріспе

Британдық гуманитар (1924–2000)
Сью Райдер қайырымдылық қоры

Маргарет Сьюзан Чешир, Варшава баронессасы Райдер, Чешир баронессасы (; 3 шілде 1924 – 2 қараша 2000), көбінесе Сью Райдер деп танылады, Екінші дүниежүзілік соғыста Арнайы операциялар тобының британдық еріктісі және Бірінші көмек медбикелер жасағының мүшесі болды. Содан кейін ол қайырымдылық ұйымдарын құрды, ең танымалдары – Сью Райдер қоры (қазір жай ғана Сью Райдер деп аталады).

Ерте өмір

Маргарет Сюзан Райдер 1924 жылы Лидс қаласында Чарльз Фостер Райдер мен Мейбл Элизабет Симстің қызы ретінде дүниеге келді. Олар Лидс маңындағы Скаркрофт Грандж үйінде тұрды; қазір бұл үйдің қабырғасында 2011 жылы Лидс Азаматтық қоғамы орнатқан көгілдір тақта ілулі тұр. Ол Бенеден мектебінде оқыды.

Туған жылы

Оның "Менің махаббатымның баласы" атты автобиографиясында Райдер 1923 жылғы 3 шілдеде дүниеге келгені айтылған. Бұл ақпарат 2000 жылғы қарашада The Daily Telegraph газетіндегі қайтыс хабарында да қайталанды, онда "Варшаваның леди Райдері, көбінесе Сью Райдер ретінде танымал, 77 жасында қайтыс болды" делінген. Бұл туралы BBC және көптеген басқа да жаңалықтар агенттіктері де хабарлады. Алайда, оның туу және қайтыс куәліктерінде туған күні бір жыл кейін, 1924 жылғы 3 шілдеде деп көрсетілген. Су Райдер мен Леонард Чеширдің құрметіне Саффолк графтығындағы Кавендиш шіркеуінде орнатылған тақташада да осы дата жазылған. Райдер 1942 жылғы қаңтарда ерікті болып бірінші медициналық көмек медбикелер жасағына қосылды. Оның жеке ісі Лондондағы FANY штаб-пәтерінде сақталады және онда оның туған жылы ретінде 1923 және 1924 жылдары көрсетілген.

Екінші дүниежүзілік соғыс қызметі, FANY және SOE

1942 жылдың қаңтарында ол 1939 жылы Көмекші аумақтық қызметке (FANY ATS) қосылмаған, алғашқы көмек көрсету медбикелер жасағының бөлімі – "Free FANY" құрамына кірді. Free FANY арнайы бөлімшелері ерікті және тәуелсіз болды, сондықтан оларды, басқалармен қатар, Арнайы операциялар орындаушы ұйымы (SOE) пайдаланды. Райдер СОЭ-нің поляк бөлімшесіне бекітілді және 1943 жылы Польша бөлімшесімен бірге Тунис, Алжир елдеріне, содан кейін Италияға жіберілді. Польшалықтар СОЭ-мен Польшаға парашютпен түсіріліп, жасырын кіру үшін оқытылған. 1945 жылы ол Ұлыбританияға қайтып оралып, Шотландиядағы поляк күштеріне қосылды. 1945 жылдың қараша айында қызметтен босатылды.

Соғыстан кейінгі іс-шаралар

Соғыстан кейін Райдер Еуропадағы көмек жұмыстарына ерікті түрде қатысты, бастапқыда Amis Volontaires Français, Қызыл Крест және Guide International Service ұйымдарымен. SOE-мен байланысы Польшадағы алғашқы қызметін қиындатты, бірақ ол түрлі поляк әскерлерімен өткізген уақытының әсерімен табандылық танытты. 1952 жылы ресми көмек көрсету ұйымдары қызметін тоқтатты, ал Райдер жалғыз жұмыс істеуді шешіп, түрмелер мен ауруханаларды аралады. Соғыстан кейін көптеген неміс емес, әсіресе жас жігіттер, құжаттарының болмауы немесе отбасыларының қайтыс болуы салдарынан өз елдеріне орала алмады. Осының нәтижесінде, олардың кейбіреулері қылмысқа қадам басты, көбінесе тамақ сатып алу үшін, ал кейбір жағдайларда бұрынғы тұтқындаушыларынан кек алу үшін. Сью Райдер осы адамдарды қорғап, оларды «Бодс» деп атады. Ол Германияның түкпір-түкпіріне сапар шегіп, түрмелерде оларды аралады, онда кейде билік тарапынан қарсылыққа тап болды. Бір кезде түрмелерде 1400-ге жуық «Бод» болды, олардың көп бөлігі поляктар еді, сонымен қатар албаниялықтар, чехословакиялықтар, эстондықтар, венгрлер, латыштар, литвалықтар, румындар, кеңестік одақтан және югославиялықтар да бар еді. Райдер олардың атынан жазаларын жеңілдетуді немесе босатуды өтінді, ал көптеген адамдар үшін ол жалғыз көретін адам болды. Кейбіреулері өлім жазасына кесілді, ол олармен бірге дұға ететін. Бостандыққа шыққандардың кейбіреулерін ол Ұлыбританияға қайтаруға көмектесті. Өмірінің соңғы екі жылына дейін, 2000 жылы қайтыс болғанға дейін, ол әр желтоқсанда үш тұтқынды аралап, Еуропаны шарлап жүрді.

Қайырымдылық жұмыстары

SOE-дегі тәжірибесі мен кездескен батыл адамдардың ықпалымен Райдер дүниежүзілік соғыста қаза тапқан миллиондаған адамдарға және қудалаудан зардап шеккендерге арналған «тірі ескерткіш» құруға бел буды. 1953 жылы ол өзінің қайырымдылық қорын құрды, бастапқыда «Ұмытылған одақтастар қоры» деп аталды, кейін «Сью Райдер қоры» болып өзгерді. 1996 жылы оның қайырымдылық ұйымы «Sue Ryder Care» болып, 2011 жылы «Sue Ryder» деп атауын өзгертті. Райдер 1953 жылы Ұлыбританиядағы алғашқы үйді анасының Саффолк қаласындағы үйінде ашты, ал бұрын Германияда «Сент-Кристофер қонысы» мен «Сент-Кристофер Кристі» қорын құрған болатын. Бұл үйлер мен жобалар бастапқыда Екінші дүниежүзілік соғыстың концлагерьлерінен аман қалғандарға көмек көрсету үшін құрылды. Сью Райдер мен оның отбасы тұрған Кавендиш үйі 2001 жылға дейін ауру және мүгедек адамдарға күтім көрсетуді жалғастырды. 1970 жылға дейін Польшада және бұрынғы Югославия елдерінде үйлер салынды. Әр елдің жергілікті билігі үйлердің негізін қалап, коммуналдық желілерді орнатты. Ұлыбританиядан құрылыс материалдары мен жабдықтар жеткізіліп, жергілікті құрылысшылар мен Ұлыбританиядан келген шеберлер бірлесіп үйлерді тұрғызды. Осылайша әр елде жиырмадан астам үй салынды, ал Райдер жаңа үйлерге арналған жерлерді қарап, қандай көмек қажет екенін анықтау үшін жыл сайын сапар шегіп тұрды. Концлагерьлерден аман қалғандардың Польшадағы қиын жағдайларын білген Райдер демалыс бағдарламасын бастады. Бастапқыда бұл Данияда басталды, Райдер Польшадан келген адамдарды сол жерге алып барып, достарының үйінде қалдыратын. 1958 жылы бұл бағдарлама Ұлыбританияға көшірілді, ал Кавендиштегі үй толып қалғандықтан Райдер жақын маңдағы Мелфорд Холлдың оңтүстік қанатын жалға алды. Он бір жыл бойы концлагерьлерден аман қалған көптеген адамдар үш-төрт апта демалыс алды. Райдер тұрақты мүлік іздеуді жалғастырды, соңында Гертфордширдегі Стагенхоу паркі «Сью Райдер үйіне» айналды және демалыс бағдарламасын жалғастырды. Бағдарлама аяқталғаннан кейін үйде күтім көрсету жалғасты, қазір ол неврологиялық күтім орталығы болып табылады. 1990 жылға дейін Ұлыбританияда «Sue Ryder Homes» ашылды және бүгінде 400-ден астам «Sue Ryder» дүкендерінің желісімен қолдау көрсетілетін «Sue Ryder» қайырымдылық қоры хоспис және неврологиялық күтім орталықтары ретінде жұмыс істейді. Бір кезде Ассенсия аралдарында да «Sue Ryder» дүкені болған. Сью Райдердің халықаралық жұмысы Бельгия, Чехия, Израиль, Италия, Франция, Албания, Грекия, Ирландия, Эфиопия және Малавидегі үйлер мен жобаларды, соның ішінде мобильді медициналық бөлімшелерді қамтыды, және осы елдердің көпшілігінде жұмыс бүгінге дейін жалғасуда. 1958 жылы, үйленудің алдында Сью Райдер мен Леонард Чешир Дехра Дунның жанында, Үндістанда «Рафаэль» деп аталатын орталық құрды. Орталықта аралас аурумен ауыратын, оқу қабілеті нашар, жетім және мұқтаж балаларға арналған үйлер, мектеп және туберкулезге қарсы бөлімі бар аурухана кірді. Бұл жобаға қаражат жинау Австралия мен Жаңа Зеландияда басталды, және екі жоба да бүгінге дейін жалғасуда. «Рафаэльдегі» жұмыс олардың бірлескен қайырымдылық ұйымы «Ryder Cheshire» болды, ол Ұлыбританияда «Enrych» ретінде жалғасуда, волонтерлер арқылы мүгедектерге демалыс және оқу мүмкіндіктерін ұсыну арқылы қолдау көрсетуде. Австралияда «Ryder Cheshire Australia» Үндістандағы «Рафаэльді», Шығыс Тимордағы Клибур Доминдегі үйді және Маунт-Гамбиер мен Мельбурндағы екі австралиялық үйді қолдауды жалғастыруда. «Рафаэль» – аутизм, церебральды паралич, оқу қабілеттері бұзылған және бірнеше кемістігі бар адамдарға арналған мемлекеттік орталық. 1995 жылы Александрияның Киелі Қатаринасы жоғары ағылшындық христиан қауымы Сью Райдерге Пармурдағы үйді және жерді сыйға берді, қазір ол «Сент-Катарина» деп аталады. Ол үйді өзінің 1984 жылы құрған тәуелсіз қайырымдылық ұйымы – «Сью Райдер дұғалық қауымдастығының» бас кеңсесі етіп жасады. Қауымдастықты леди Райдер «басқалардың қажеттіліктері үшін және әсіресе Сью Райдер атынан бүкіл әлемде атқарылатын жұмыс үшін» дұға етудің күшті орталығы» ретінде ойлап тапты. Бұл үй – христиандардың дұға ететін орны, ол экуменизм және татуласу рухында барлық конфессиялар мен қоғамның барлық салаларынан келген адамдарды қабылдайды. 1998 жылы Сью Райдер сенімгерлік қызметтен зейнеткерлікке шығып, басқа сенімгерлермен туындаған даудан кейін «Sue Ryder» ұйымымен байланысын үзді, оларды өзінің басшылық принциптерін сатқан деп айыптады. 2000 жылдың ақпан айында Райдер өзінің идеалдарына сәйкес қайырымдылық жұмысын жалғастыру үшін «Lady Ryder of Warsaw Memorial Trust» (бұрын «Bouverie Foundation» деп аталған) қорын құрды. Қор адамдардың қайғы-қасіретін жеңілдетуге арналған және жасқа, нәсілге немесе дінге қарамастан, мұқтаж жандарға жеке көмек көрсетуге тырысады, осы арқылы адамзат отбасының бір бөлігі болып табылады. 2021 жылға қарай ол Бристоль және Ньюкасл университеттерімен бірлесіп дәрігерлерді даярлауға көмектесе бастады.

Because of her experiences in SOE and the brave people she met, Ryder was determined to establish a 'living memorial' to the millions of people who had died in world war, and to all those who continued to suffer and die because of persecution. In 1953 she established her charity, initially the Forgotten Allies Trust, which later became the Sue Ryder Foundation. In 1996 her charity became Sue Ryder Care, changing its name to Sue Ryder in 2011. Ryder established the first Home in Britain at her mother's house in Cavendish, Suffolk in 1953, having already founded the St Christopher Settlement and St. Christopher Kries in Germany. These homes and projects were initially for survivors of second world war concentration camps. The Cavendish home, also where Sue Ryder and her family lived, continued to provide care for sick and disabled people until 2001. Until the 1970s, homes were established in Poland and the countries of the former Yugoslavia. The local authorities in each country built the foundations of the homes and installed utilities. Prefabricated buildings and equipment were sent out from the UK and erected by local builders together with UK tradesmen. Over twenty homes in each country were started in this way, and Ryder would make annual visits to look at sites for new homes and see what other help was needed. Aware of the difficult conditions in which many of the survivors of the concentration camps continued to live in Poland, Ryder began a Holiday Scheme. Initially this started in Denmark, and Ryder would drive individuals there from Poland where they would stay with friends. The scheme transferred to the UK in 1958 and with the home in Cavendish already full, Ryder leased the south wing of nearby Melford Hall. For eleven years, many survivors of the concentration camps stayed for three or four weeks on holiday. Ryder continued to look for a more permanent property, and finally Stagenhoe Park in Hertfordshire became a Sue Ryder Home and continued the Holiday scheme. When the scheme came to an end, the home continued to provide care and is now a neurological care centre. Until the 1990s, Sue Ryder Homes opened in Britain and are run today by the charity Sue Ryder as hospices and neurological care centres, supported by a network of over 400 Sue Ryder shops. At one point, there was even a Sue Ryder shop on the Ascension Islands. Sue Ryder's international work expanded to include homes and projects, including mobile medical units, in Belgium, the Czech Republic, Israel, Italy, France, Albania, Greece, Ireland, Ethiopia and Malawi and work continues in many of these countries today. In 1958, the year before their marriage, Sue Ryder and Leonard Cheshire established a centre in India called Raphael, near Dehra Dun. The centre included homes for those with leprosy, people with learning disabilities, orphaned and destitute children, a school and a hospital with a tuberculosis wing. Fundraising for this project started in Australia and New Zealand, and both projects continue today. The work at Raphael became their joint charity Ryder Cheshire, which continues in the UK as Enrych, supporting people with disabilities by providing access to leisure and learning opportunities through volunteers. In Australia, Ryder Cheshire Australia continues to support Raphael in India, a home at Klibur Domin in Timor Leste and two Australian Homes in Mt. Gambier and Melbourne. Raphael is a separate trust and is the State Nodal Agency Centre (SNAC) Uttarakhand for persons with autism, cerebral palsy, learning disabilities and multiple disabilities. In 1995, the High Anglican Christian Community of St Katharine of Alexandria gave the house and grounds at Parmoor, now known as St Katharine’s, to Sue Ryder. She made the house into the headquarters of her independent charity, the Sue Ryder Prayer Fellowship, which she founded in 1984. The Fellowship was conceived by Lady Ryder to be a “powerhouse of prayer” for the needs of others, and especially for the work carried out across the world in the name of Sue Ryder. The house is a Christian house of prayer, and welcomes people from all denominations and none and all walks of life, in a spirit of ecumenism and reconciliation. In 1998, Sue Ryder retired as a trustee and severed her links with Sue Ryder following a dispute with the other trustees, whom she accused of betraying her guiding principles. In February 2000, Ryder set up the Lady Ryder of Warsaw Memorial Trust (previously called the Bouverie Foundation) to continue charitable work according to her ideals. The Trust is devoted to the relief of suffering and seeks to render personal service to those in need, regardless of age, race or creed, as part of the Human Family. As of 2021, it started working with Bristol and Newcastle Universities to help train more doctors.

Марапаттар мен құрметтер

Сью Райдер 1957 жылы Британ империясы орденінің офицері (OBE) атағымен марапатталды. Ол күйеуі Леонард Чеширмен бірге 1975 жылы HRH принцесса Маргарет тапсырған Variety Club гуманитарлық сыйлығын алды. Райдер 1976 жылы Сент-Михаэль және Сент-Джордж орденінің серігі болып тағайындалды.

Лордтар палатасы

Райдер 1979 жылғы 31 қаңтарда өмірлік теңестірілді, Варшаваның, Польшадағы Варшава қаласының және Саффолк графтығындағы Кавендиштің баронессасы Райдер атанды. Лордтар палатасында Райдер қорғаныс, есірткіге тәуелділік, тұрғын үй мәселелері, медициналық қызметтер, жұмыссыздық, түрме реформасы және нәсілдер аралық қатынастар тақырыптары бойынша пікірталастарға қатысты. Райдер Польша үшін үн салды және коммунистік үкімет құлаған кезде ол медициналық және азық-түлік көмегін тасымалдау үшін жүк көліктерін ұйымдастырды. 1989 жылы Райдер The Daily Telegraph газеті арқылы қосымша қаржы жинауға шақыру жасады және Варшаваның Леди Райдер атынанғы қайырымдылық қоры арқылы 40 000 фунт стерлинг жинады. 1994 жылғы Қылмыстық әділет және қоғамдық тәртіп заңына айналған заң туралы Лордтар палатасындағы дебаттарда Райдер (қатыса алмаған) лорд Эшборнның атынан «гомосексуалдардың балаларды тәрбиелеуіне шектеу» туралы түзету ұсынды. Эшборнның ұсынған түзетуіне сәйкес, «табиғи ата-ана емес, кез келген гомосексуал ер немесе әйелдің он сегіз жасқа толмаған баланы күтуі немесе қамқорлық жасауы» қылмыстық құқық бұзушылық болар еді. Түзетуге қолдау аз болғандықтан Райдер оны кері тартып алды және былай деді: «Менің лордтарым, осы түзету талқысына қатысқан барлық асыл лордтарға ризамын, ол балаларды қорғауға бағытталған және гомосексуалды бейімділіктері бар адамдарға қарсы шабуыл ретінде қарастырылмаған». Оның күйеуі 1991 жылы Барон Чешир атанды, осының нәтижесінде Райдер қосымша Баронесса Чешир атағын алды.

Өлім

Райдер 2000 жылдың 2 қарашасында Суффолк графтығының Бьюри-Сент-Эдмундс қаласында 76 жасында қайтыс болды.

Мұражай

Райдер өзінің қызметінің тарихын баяндап, көмектескен адамдардың мүдделерін қолдау мақсатында Кавендиште Сью Райдер мұражайын құрды. Бұл мұражай 2001 жылы Кавендиш Сью Райдер үйі сатылғаннан кейін жабылды. Мұражайдағы экспонаттар Fundacja Sue Ryder (оның польшалық қоры) ұсынылды, ал 2010 жылы Варшава қаласы жаңа мұражайды орналастыру үшін Unia Lubelska алаңының 2 нөміріндегі Rogatki (18 ғасырдағы польшалық бақылау бекетінің ғимараты) қорынан тегін берді. Мұражай 2016 жылдың 19 қазанында ашылды. Кавендиштегі Сью Райдер үйін басқа күтім қызметі көрсететін ұйым сатып алып, оны Девоншир үйі деп атады. 2019 жылы Леди Райдер мен Кавендиш үйінің тұрғындарына арналған естелік бөлме құрылып, 2019 жылдың 18 ақпанында оның балалары Джероми және Элизабет Чеширлер ашты.