Вильгельм Сторост (Видюнас): өмір және шығармашылық жолы
Vydūnas
Виллем Сторост (Видюнас) – прусский литовский педагог, поэт, философ и писатель, лидер литовского национального движения в Литве Малой. Биография, творчество.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Вильгельм Строст, көркем есімі Вилюс Стростас Выдунас (22 наурыз 1868 – 20 ақпан 1953), көбінесе Выдунас деп танылған, прусстық литва мұғалімі, ақын, гуманист, философ және литва жазушысы, Кіші Литвадағы прусстық литва ұлттық қозғалысының жетекшісі және Шығыс Пруссиядағы теософиялық қозғалыстың лидерлерінің бірі болған.
Prussian Lithuanian teacher, poet, humanist, philosopher and writer
Wilhelm Storost, artistic name Vilius Storostas Vydūnas (22 March 1868 – 20 February 1953), mostly known as Vydūnas, was a Prussian Lithuanian teacher, poet, humanist, philosopher and Lithuanian
writer, a leader of the Prussian Lithuanian national movement in Lithuania Minor, and one of leaders of the theosophical movement in East Prussia.
Өмірбаян
Стросттар отбасы Шығыс Пруссияда ұзақ жылдар бойы қалыптасқан әулет болды және Вильгельм Пруссия Корольдігінің Хайдекруг маңындағы Джонатен ауылында дүниеге келді. Вильгельм Строст – оның неміс паспортындағы есімі, ал Вилимас немесе Вилиус Стростас – өзі, отбасы және басқа литвалықтар қолданған литва тіліндегі әдеби формасы. Шамамен 40 жасқа келгенде оның тегіне «Видунас» псевдонімі қосылды. Строст Клара Фуллхазеге үйленген. Строст 1883–85 жылдары Пиллкалендегі (лит. Пилкальнис) Präparandenanstalt және 1885–88 жылдары Рагниттегі (лит. Рагайна) мұғалімдер семинарында білім алды. 1888–1892 жылдары Кинтенде (лит. Кинтай) мұғалім болып жұмыс істеді, содан кейін 1912 жылға дейін Тильзиттегі (лит. Tilžė) ұлдар мектебінде сабақ берді, неміс, француз, ағылшын, литва тілдерін және спортты оқытты. 1912 жылы философиялық зерттеулермен айналысу үшін оқытушылық қызметін тастап, Грайфсвальд, Галле, Лейпциг және Берлин университеттерінде білім алды. 1918–1919 жылдары Берлиндегі Шығыс тілдері семинарында литва тілін оқытты. Тілситке оралғаннан кейін ол литва мәдениетін, әсіресе халық әндерін және ауылдық дәстүрлерді қайта жаңғыртуға өзін арнады. Ол хор жетекшісі болды, әндер мен театр пьесаларын жазды. 1933 жылдан бастап Мемельдегі музыка мектебінде жұмыс істеді. 1932 жылы «Sieben Hundert Jahren Deutsch Litauischer Beziehung» («Неміс-литва қарым-қатынасының жеті жүылдығы») атты кітабын жариялады, онда неміс саудасы, әскери және діни отарлау және ескі пруссиялықтардың геноцидіне назар аударды. Бұл кітап нацистерге ұнаған жоқ және 1933 жылы тыйым салынды. 1938 жылы ол қысқа мерзімге қамауға алынды, бірақ наразылықтардың нәтижесінде екі айдан кейін босатылды. Шығыс Пруссия халқының көп бөлігі сияқты, ол Кеңес үкіметі кезінде қуылды және біраз уақыт босқындар лагерінде тұрды. Ол Батыс Германияның Детмольд қаласында қайтыс болды. Оның шөбере інісі Юрген Строст жақында Вильгельм Стросттың досы Виктор Фалькенханға берген жауабын түсіндірді: «Видунас псевдонимін пайдалану – оның антропософиялық миссиясы болды; ол «павидунас» болғысы келмей, «видунас» (баршаға жақсылық тілейтін адам) болғысы келді». Видунас ежелгі литва дінінде белсенді болды (Ромуваға қараңыз). Алайда ол пұтқа табынушылықты қайта жаңғыртуды жеке мақсаты немесе литвалықтардың мақсаты деп жариялаған жоқ, ол ұлттық көшбасшы болып қалды, бірақ діни емес. Оның моральдық ықпалы сол кездегі саяси көшбасшының немесе жазушының деңгейінен асып түсті. Кейінгі өмірбаян жазушылар оны сол кездегі Үндістанның ұлттық көшбасшыларымен, мысалы, Рабиндранат Тагор немесе Махатма Гандимен салыстырды. Кез келген міндетті діни практикаға қатысумен алдын ала анықталмаған пантеистік универсализм – оның философиясының басты идеяларының бірі болды және кейіннен Литвадағы пұтқа табынушылықты және теософияны дамытушы ретінде оған атақ әкелді. Видунас этикалық вегетариандыққа ұмтылды және өзінің этикалық таңдаулары туралы бірнеше эссе жазды. Видунас Литва жазушылар қауымдастығының ұсынуымен Нобель сыйлығына ие болды.
The Storost family was a long established family in East Prussia and Wilhelm was born in the village of Jonaten , near Heydekrug, in the Kingdom of Prussia. Wilhelm Storost was the name on his German passport, while Vilimas or Vilius Storostas was the literature Lithuanian form used by himself, his family, and other Lithuanians. "Vydūnas" was added to his surname as a pseudonym when he was about 40 years old. Storost was married to Klara Füllhase. Storost was educated as teacher at the Präparandenanstalt in Pillkallen (lit. Pilkalnis) (1883–85) and at teacher seminar in Ragnit (lit. Ragainė) (1885–88). From 1888 to 1892 he was a teacher in Kinten (lit. Kintai), when he went to teach at a boys school in Tilsit (lit. Tilžė) until 1912 and taught German, French, English, Lithuanian and sports. In 1912 he left his teaching position in order to take up philosophical studies, which he took at the universities of Greifswald, Halle, Leipzig and Berlin. 1918/19 he taught Lithuanian at the Seminar for Oriental Languages in Berlin under the director Eduard Sachau. Back in Tilsit he dedicated himself to reestablishment of Lithuanian Culture, especially folks songs and rural traditions. He directed a choir and wrote songs as well as theater plays. From 1933 on he worked in Memel at the music school. 1932 he published the book Sieben Hundert Jahren Deutsch Litauischer Beziehung (Seven Hundred Years of German Lithuanian relations) focusing on German trade, military and religious colonization and genocide of Old Prussians. The book did not please the Nazis and in 1933 was outlawed. 1938 he was shortly incarcerated, but because of protests released after two months. Together with nearly all of the people of East Prussia he was expelled during the Soviet take over and lived in a refugee camp for some time. He died in Detmold, West Germany. His grand nephew Jürgen Storost recently explained that Wilhelm Storost's answered his friend Viktor Falkenhahn, that "his use of the pen name Vydūnas was his chosen anthroposophic mission; that he did not want to be a "pavydūnas", but a "vydūnas" (one who wishes everyone everything good). Vydūnas was active in the old Lithuanian religion (see Romuva). However, he did not declare the revival of the pagan religion as either his personal goal or a goal of Lithuanians, remaining a national leader but not a religious one. His moral influence transcended the confines of being a typical political leader or a writer at his time. He was compared by later biographers with national leaders in India of his time, such as Rabindranath Tagore or Mahatma Gandhi. Pantheistic universalism, not predefined with participating in any obligatory religious practice, was one of the leading ideas of his philosophy, and gained him later fame as a pioneer of both pagan revival and theosophy in Lithuania. Vydūnas was an ethical vegetarian and wrote several essays about his ethical choices. Vydūnas was nominated for the Nobel Prize by the Lithuanian Writers Association.