Кіріспе
Франц Листтің фортепианоға арналған шығармасы
Багателле без тоналитеті (багателле без тоналитеті, S.216a) – Франц Листтің 1885 жылы жазған, жеке фортепианоға арналған туынды. Қолжазбада «Төртінші Мефисто вальсі» деп көрсетілген және Лист оны аяқтай алмайтыны белгілі болғанда, қазіргі Төртінші Мефисто вальсі орнына қою үшін жазылған болуы мүмкін; «Багателле ohne Tonart» деген сөз тіркесі қолжазбаның алғашқы бетінде тақырыпша ретінде кездеседі. Багателле – бұл әдеттегі бөлімдерге бөлінген би формасындағы вальс, қайталама бөлімдері жаңаша өңделген нұсқада берілген. Бұл туынды аса диссонанстық болмаса да, өте хроматикалық, Листтің замандасы Франсуа Жозеф Фетис оны тоналдық орталыққа қатысты нақты сезім болмағандықтан «омнитоникалық» деп атаған. Дегенмен, кейбір сыншылар осы туындының әртүрлі негіздері – яғни, бас ноталар мен мелодиялық элементтер – бірігіп, D тоналдығын білдіретінін, осылайша Багателлені тоналдық тұрғыдан Төртінші Мефисто вальсімен байланыстыратынын айтады.
Bagatelle sans tonalité ("Bagatelle without tonality", S.216a) is a piece for solo piano written by Franz Liszt in 1885. The manuscript bears the title "Fourth Mephisto Waltz" and may have been intended to replace the piece now known as the Fourth Mephisto Waltz when it appeared Liszt would not be able to finish it; the phrase Bagatelle ohne Tonart actually appears as a subtitle on the front page of the manuscript. The Bagatelle is a waltz in a typical sectioned dance form, with repeated sections given inventive variation. While this piece is not especially dissonant, it is extremely chromatic, becoming what Liszt's contemporary François Joseph Fétis called "omnitonic" in that it lacks any definite feeling for a tonal center. Some critics have suggested, however, that the various underpinnings of the piece—in other words, the main bass notes and melodic elements—work together to imply an underlying tonality of D, which would link the Bagatelle in terms of tonality with the Fourth Mephisto Waltz.
Бағдарлама
Багателл, Мефисто вальстері сияқты, бағдарламалық музыканың әдеттегі мысалы ретінде қарастырылуы мүмкін, оның бағдарламасы үшін Гёте емес, Николаус Ленаудың (1802–1850) «Фауст» эпизоды алынған. Лист Ленаудан алған келесі бағдарламалық түсіндірме Мефисто вальсінің №1 ноталық партиясында келтірілген:
Ауылдық қонақ үйде музыка, би және той-қуаныш болып жатыр. Мефистофель мен Фауст өтсе, Мефистофель Фаусты ішке кіріп, тойға қатысуға көндіреді. Мефистофель шаршаған скрипкашының қолынан скрипканы тартып алып, одан сиқырлы әрі мас күйлер шығарады. Ылқымды Фауст толыққанды ауыл қызымен құмар биге араласады; олар бөлмеден ашыққа, орманға асығыс вальс билейді. Скрипканың үні бірте-бірте баяулап, сосын бұлбұл махаббатқа толы әнін шырқайды.
Нысан
Вальс түрінде жазылған, сыншылардың пікірінше, нақты тональность сезімінің болмауы шығарманың негізінен тритон мен кеміндегі жетілік гармониясына, сондай-ақ шығарманың белгісіз аяқталуына байланысты. Scherzando белгісімен көрсетілген басты тақырып F және F арасында кезектеседі, бұл дәстүрлі түрде мажор және минор ладтары арасындағы тербеліске ұқсайды. Осының салдарынан, бұл мелодияның негізгі элементтері – E және A, бас партиясындағы C нотасымен бірігіп, дәстүрлі түрде осы жерде доминант деп есептелетін әсерді тудырады.
Премьера және жариялау
Үшінші және төртінші Мефисто вальстерінен өзгеше, Багателлдің тұңғыш орындалуы Листтің өмірінде, оның шәкірті Уго Мансфельдт 1885 жылдың 10 маусымында Веймар қаласында өткізді. Бірақ, Төртінші Мефисто вальсі сияқты, ол да 1955 жылға дейін жарияланбады.