Кіріспе
Франц Листтің фортепиано шығармалары. Венгрия рапсодиялары, S.244, R.106 (Ungarische Rhapsodien, Magyar rapszódiák) – Франц Листтің 1846–1853 жылдары, содан кейін 1882 және 1885 жылдары жазған венгр халық мотивтеріне негізделген 19 фортепиано шығармасынан тұратын жиынтық. Лист осы шығармалардың оркестр, фортепиано дуэті және фортепиано триосы үшін де нұсқаларын жасаған. Олардың арасында әйгілілері де, одан бетер танылмағандары да бар. Венгриялық рапсодия №2 ерекше атаққа ие, ал №6, №10, №12 және №14 (әсіресе фортепиано мен оркестр үшін «Венгриялық фантазия» ретіндегі нұсқасы) да кеңінен танымал. Венгрия рапсодияларының бастапқы фортепианолық нұсқалары өте қиындығымен ерекшеленеді (Лист – виртуоз пианист қатар композитор да болған).
The Hungarian Rhapsodies, S.244, R.106 (, Ungarische Rhapsodien, Magyar rapszódiák), are a set of 19 piano pieces based on Hungarian folk themes, composed by Franz Liszt during 1846–1853, and later in 1882 and 1885. Liszt also arranged versions for orchestra, piano duet and piano trio. Some are better known than others, with Hungarian Rhapsody No. 2 being particularly famous and No. 6, No. 10, No. 12 and No. 14 (especially as arranged for piano and orchestra as the Hungarian Fantasy) also being well known. In their original piano form, the Hungarian Rhapsodies are noted for their difficulty (Liszt was a virtuoso pianist as well as a composer).
Нысан
Лист өзінің туған Батыс Венгриясында естіген көптеген мотивтерді шығармаларына енгізді, оларды халық музыкасы деп есептеді. Бірақ олардың көпшілігі шындығында венгр жоғары орта сыныбының мүшелері немесе Йозеф Коссович сияқты композиторлар жазған күйлер еді, оларды көбінесе рома (цыган) тобы орындаған. Әр туындының ірі масштабты құрылымына әртүрлі темпте орындалатын бірнеше бөлімнен тұратын венгр биі – вербункос үлкен әсер етті. Осы құрылым аясында Лист әдеттегі цыган импровизациясының екі негізгі элементін сақтап қалды: лассан ("баяу") және фриска ("шапшаң"). Сонымен қатар, Лист цыган тобының дыбысына тән әсерлерді, әсіресе цимбаломның фортепианодағы эквивалентін пайдаланды. Ол венгр цыган гаммасын да жиі қолданды.
Әрекеттер
Жоқ. 2, 5, 6, 9, 12 және 14 оркестр үшін Франц Допплермен реттелді, ал Листтің өзі түзетулер енгізді. Бұл оркестрлік нұсқалар Сеарль каталогында S.359 ретінде белгіленген; алайда, осы нұсқаларға берілген нөмірлер бастапқы нөмірлерінен ерекшеленеді. 1–6 нөмірленген оркестрлік рапсодиялар сәйкесінше 14, 2, 6, 12, 5 және 9 нөмірленген фортепианоға арналған жеке нұсқаларымен сәйкес келеді. 1874 жылы Лист осы алты рапсодияны фортепиано дуэтіне де реттеді (S.621). 1882 жылы ол No. 16 (S.622) фортепиано дуэтін жасады, ал 1885 жылы No. 18 (S.623) және No. 19 (S.623a) фортепиано дуэтін реттеді. Лист сонымен қатар No. 12 (S.379a) және No. 9 (S.379) фортепиано, скрипка және виолончель үшін де реттеді. No. 14 Листтің фортепиано мен оркестрге арналған Венгриялық фантазиясының (S.123) негізі болды.