Қар үстінде жүруге арналған аяқ киімдер

Кіріспе

Қар үстінде оңай жүруге арналған аяқ киім – қар аяқ киім.

Қар аяқ киімдері – қарда жүруге арналған арнайы сыртқы жабдық. Олардың үлкен сыйыртқысы пайдаланушының салмағын таратып, қардың ішінен емес, көбінесе үстімен жүруге мүмкіндік береді. Оларды қысқы аяқ киімге бекіту үшін реттелетін байлаулар қолданылады. Дәстүрлі қар аяқ киімдерінің қатты ағаштан жасалған қаңқасы және шикі терінің торлы құрылысы болады. Қазіргі заманғы қар аяқ киімдері жеңіл металлдан, пластиктен және басқа да синтетикалық материалдардан жасалады. Бұрын қар аяқ киімдері қалың және жиі қар жауатын аймақтарда, мысалы, тері аулаушылар үшін қажетті жабдық болған. Олар моторарбасы жете алмайтын немесе пайдалануы қиын жерлердегі маңыздылығын сақтап тұр. Дегенмен, қазіргі кезде олардың ең көп қолданылатын саласы – демалыс. Қар аяқ киімге үйрену оңай, ал қолайлы жағдайда бұл салыстырмалы түрде қауіпсіз және арзан демалыс түрі. Бірақ мұзды және тік беткейлерде жүру үшін жоғары деңгейдегі дағды және альпинистік стильдегі иілгіш сырғалармен жабдықталған қар аяқ киімдері қажет.

Шығу тегі

Адамдар қарға батуға қарсы аяқкиімдер жасамас бұрын, табиғат олардың үлгілерін көрсеткен. Көптеген жануарлар, ең әйгілісі – қар аяғы қоян, жылдар бойы үлкен аяқтарымен дамып, терең қарда жылдам қозғалуға бейімделді. Қарға батуға қарсы аяқкиімдердің пайда болуы мен жасы нақты белгісіз, бірақ тарихшылар олардың 4000-6000 жыл бұрын, мүмкін Орталық Азияда пайда болғанын айтады. Британдық археолог Жакки Вуд бұл аймақта табылған құралдардың, шын мәнінде, қарға батуға қарсы аяқкиімнің бөлігі болуы мүмкін деген гипотезаны ұсынды. Страбон Кавказ тауының тұрғындары аяқтарына былғарыдан жасалған жалпақ беттер бекітіп, олардың орнына дөңгелек ағаш беттерді, яғни тікбұрыштарға ұқсас нәрселерді қолданғанын жазды. Дегенмен, қазіргі кезде қолданылатын "дәстүрлі" торы бар қарға батуға қарсы аяқкиімдердің тікелей бастауы Солтүстік Американың жергілікті халықтарына, мысалы, гурон, кри және тағы да басқаларға жатады. Сэмюэл де Шамплен өзінің саяхат естеліктерінде (V. III, 164-бет) гурон және алгонкин тайпаларына сілтеме жасап былай деп жазды: "Қыста, қар көп болғанда, олар (үндістер) Франциядағылардан екі-үш есе үлкен қарға батуға қарсы аяқкиімдер жасайды, оларды аяқтарына байлап, қарға батпай жүреді, әйтпесе олар аң аулауға немесе бір жерден екінші жерге өтуге шамалары келмейді".

Солтүстік Американың жергілікті халықтары

Солтүстік Американың жергілікті халықтары 20 ғасырға дейін қарға батудың ең жетілген және әртүрлі түрлерін жасады. Әр аймақтың әртүрлі жағдайларына сәйкес әртүрлі пішіндер бейімделді. Олардың пішіндері әр түрлі болғанымен, қарға бату, шын мәнінде, қыста қарлы аймақтарда, әсіресе солтүстік облыстарда өмір сүрген барлық тайпаларға ортақ мәдени элементтердің бірі болды. Американың дерлік барлық түпкі халықтарының өзіндік қарға бату пішіні болды, ең қарапайымы алыс солтүстікте кездесетін. Инуиттердің екі стилі бар: біреуі үшбұрышты, ұзындығы шамамен, ал екіншісі дерлік дөңгелек пішінде. Екеуі де терең, жұмсақ және ұнтақ қарда жоғары жүзу қажеттілігін көрсетеді. Алайда, көпшілік пікірдің қарамастан, инуиттер қарға батуды көп пайдаланбады, себебі олар қыста көбінесе теңіз мұзымен немесе қардың қалың жиналмайтын тундрамен қарым-қатынас жасады. Оңтүстіске қарай аяқ киім біртіндеп тарлып, ұзарады, соның ішінде крилердің аң ауына арналған қарға батуы ең үлкені болып саналады – оның ұзындығы шамамен 2 метрге жетеді және аяқ бөлігі жоғары қарай иілген. Атапаскан қарға батуы Аляска мен Канаданың солтүстік-батысындағы жазық, ашық жерлерде құрғақ ұнтақ қармен жылдам жүруге арналған. Олар иттердің шанасын қоса жүру және оларға жол ашу үшін қолданылды. Олардың ұзындығы 2 метрден асып, аяқ бөлігі жоғары қарай иілген, тар пішіндес. сурет2=Қарға бату, Сібір, Ресей, № 1880.04.0463 Этнографиялық мұражай, Стокгольм, Швеция DSC01256. JPG"I"="1800 жылдардағы Шығыс Сібір аяқ киімдері, чукчи халқы. Жүнді шаңғы терілеріне назар аударыңыз. 2016 жылы Италиядағы Доломит тауларында балқыған мұздықта табылған "дүниедегі ең көне [сақталған] қарға батудың" жасы б.з.б. 3800-3700 жылдар аралығында екені анықталды. Бұл қарапайым каркастық қарға бату болды. Еуразияда қатты ағаштан жасалған "шаңғы қарға батуы" – дәстүрлі шаңғының қысқа, кең нұсқасы қолданылды. Олар қарағай сияқты жеңіл ағаштардан жасалды. Жұқа шаңғылар көбірек таралған. Екі түрлі аяқ киім де тауға шығу үшін жүнді астармен жабдықталған.

Америкадан кейінгі байланыс

Солтүстік Америкалық қар бағаналары еуропалықтардың Канада мен АҚШ болып қалыптасқан алғашқы отарлау кезеңінде баяу қабылдануына себеп болды. Француз саяхатшылары мен орманшылары 17 ғасырдың соңында кри, гурон және алгонкин тайпаларының жерлеріне аң аулау және тауар саудасы үшін сапарлағанда, олар жергілікті халықтың қар бағаналары мен каноэ сияқты құралдарын пайдаланды, бұл жергілікті жердің ландшафты мен климатында тиімді саяхаттауға мүмкіндік берді. Оксфорд ағылшын сөздігінде "қар бағанасы" терминінің 1674 жылға дейін ағылшыздар қолданғаны жазылған. 1690 жылы француз-үнді шабуылшылары бүгінгі Нью-Йорк штатының Шенеқтади маңындағы британдық бекініске шабуыл жасағаннан кейін, британдықтар қар бағаналарын қолданып, шабуылшыларды шамамен 80 шақырымға дейін қуды, соңында шабуылшылар ұрлаған адамдар мен тауарларды қайтарып алды. Француз-үнді соғысы кезінде, мысалы, "Қардағы шайқас" сияқты шайқастарда қар бағаналары кең таралды, онда екі тараптың да әскерлері шамамен 1,22 метрлік қардың үстінде қар бағаналарын киді. Жылқышылар киетін "жас тамшы" пішіндес қар бағаналары пропорционалды түрде ұзын және кең, ал іздеушілердің бағанасы 2 метрден аса ұзын және өте тар болады. Бұл пішін, стереотиптік қар бағанасы, теннис ракеткасына ұқсайды, ал француз тіліндегі атауы – raquette à neige. Бұл пішін 18 ғасырдың соңында Канаданың қар бағаналары клубтарымен көшірілді. Әскери жаттығу мақсатында құрылған олар қар бағаналарын қолданудың алғашқы демалыс мақсатындағы қолданушылары болды. Монреаль қар бағаналары клубы (1840) сияқты клубтар "жас тамшы" пішіндес бағаналарды шамамен ұзын және кең етіп қысқартты, саусақ бөлігінде сәл иілген және артқы жағында құйрық тәрізді аяқталады. Бұл жарыс үшін өте жеңіл, бірақ саяхаттау немесе аң аулау үшін мықтырақ жасалған. Құйрық жүргенде бағананы тік ұстауға көмектеседі. Тағы бір нұсқасы, "аю табаны", құйрық орнына иілген өкшемен аяқталады. Көптеген алғашқы әуесқойларға оны үйрену қиын болды, себебі олар ортасынан қалың және ауыр болды, бірақ оларды жинау және тар кеңістікте маневр жасау оңай болды. Дәстүрлі аю табаны қар бағаналарының екі түрі дамыды: шығыс нұсқасы "қылқан жамылғылары" қолданған, ағаш тіреулері бар сопақ каркасқа ие, ал батыс нұсқасы дөңгелек үшбұрышты каркасқа және ағаш тіреулеріне ие емес. Дәстүрлі қар бағаналары әдетте ақ теректен жасалған, иілген және ұштарында біріктірілген, ал ортасынан жеңіл көлденең таяқпен бекітілген бір жолақты берік ағаштан жасалады. Каркас ішіндегі кеңістікке киізген карибу немесе сиыр терісінен жасалған жіптермен толтырылады, ал көлденең таяқтың артында мокасин киген аяқтың саусағына арналған кішкентай тесік қалдырылады. Олар былғары белдіктермен, кейде тоқалармен мокасинге бекітіледі. Мұндай бағаналар әлі де жергілікті халықтар жасап сатады. Еуропалықтардың көптеп өндірген ағаш және шикі теріден жасалған қар бағаналарымен салыстырғанда, қазіргі заманғы жергілікті халықтар жасаған қар бағаналары кеңірек және қарапайым жіптерге ие, себебі оларды жасау арзан.

North American type snowshoes were slowly adopted by Europeans during early colonialism in what later became Canada and the United States. The French voyageurs and coureurs des bois began to travel throughout the land of the Cree, Huron, and Algonquin nations in the late 17th century to trap animals and trade goods. In order to travel effectively in the terrain and climate, they utilized the tools of the Native populations, such as snowshoes and canoes. The Oxford English Dictionary reports the term "snowshoe" being used by the English as early as 1674. In 1690, after a French Indian raiding party attacked a British settlement near what is today Schenectady, New York, the British took to snowshoes and pursued the attackers for almost 50 mile (80 km), ultimately recovering both people and goods taken by their attackers. Snowshoes became popular by the time of the French and Indian Wars, during engagements such as The Battle on Snowshoes, when combatants of both sides wore snowshoes atop a reported four feet (1.22 meters) of snow. The "teardrop" snowshoes worn by lumberjacks are about long and broad in proportion, while the tracker's shoe is over 5 feet (2 m) long and very narrow. This form, the stereotypical snowshoe, resembles a tennis racquet, and indeed the French term is raquette à neige. This form was copied by the Canadian snowshoe clubs of the late 18th century. Founded for military training purposes, they became the earliest recreational users of snowshoes. The snowshoe clubs such as the Montreal Snow Shoe Club (1840) shortened the teardrop to about long and broad, slightly turned up at the toe and terminating in a kind of tail behind. This is made very light for racing purposes, but much stouter for touring or hunting. The tail keeps the shoe straight while walking. Another variant, the "bearpaw", ends in a curved heel instead of a tail. While many early enthusiasts found this more difficult to learn on, as they were thicker in the middle and rather cumbersome, they did have the advantage of being easier to pack and nimbler in tight spaces. Two forms of traditional bearpaw snowshoes developed: an eastern version used by "spruce gummers" consisting of an oval frame with wooden cross braces, and a western version with a rounded triangular frame and no wooden bracing. Traditional snowshoes are made of a single strip of some tough wood, usually white ash, curved round and fastened together at the ends and supported in the middle by a light cross bar. The space within the frame is filled with a close webbing of dressed caribou or neat's hide strips, leaving a small opening just behind the cross bar for the toe of the moccasined foot. They are fastened to the moccasin by leather thongs, sometimes by buckles. Such shoes are still made and sold by native peoples. Compared to modern Indigenous made snowshoes, wood and rawhide snowshoes mass produced by Europeans tend to have looser, simpler webbing, with wider rawhide strips, as this is cheaper to make.

Байланыстылық

Жазық тау шаңғылары сияқты, ағаш қаңқалы қар туралқылары мен оларға лайықты байлаулар көбінесе бір бөлік ретінде емес, жеке-жеке сатылады. Бір таралған стиль – "H" байлау деп аталады, себебі ол өкшеге оралған белдік, екіншісі саусаққа, үшіншісі көтеріңкіге бекітіледі, нәтижесінде әйгілі әріптің жуық нұсқасы пайда болады. Заманауи туралқыларда байлаудың екі түрі бар: тұрақты айналу (немесе "шектелген айналу") және толық айналу (немесе "пивоттық") байлаулар. Екі жүйеде де өкше бос болады, ал айырмашылық – аяқ ұшының қар туралқысына қалай бекітілуінде. Тұрақты айналу байлауларында байлау серпімді белдік арқылы туралқыға бекітіледі, ол әр қадаммен туралқының құйрығын көтереді. Сондықтан туралқы аяқпен бірге қозғалады және құйрығы сүйреліп қалмайды. Бұл типтегі байлаулар жарыс үшін артықшылықты. Толық айналу байлаулары пайдаланушының саусақтарына туралқының декісінің астында айналуға мүмкіндік береді. Олар табан астындағы тіреу тікшелерін (крампондарды) беткейге қадап, өрлеу кезінде жақсы ұстауға мүмкіндік береді, бірақ құйрығы сүйрелуі мүмкін болғандықтан, бүйірге және артқа қадам жасау қиын. Тұрақты айналу байлаулары көбінесе киімнің артқы жағына қар шашыратады, ал толық айналу байлауларында мұндай жағдай болмайды. Аяқты туралқыға бекіту үшін әдетте үш белдік қолданылады. Кейбір байлау стилі саусаққа арналған шолуды пайдаланады. Пайдаланушының осы белдіктерді оңай манипуляциялай алуы маңызды, себебі аяқты шешіп алу немесе бекіту жиі суық ауа райында қолмен жасалуы керек, бұл қырыну қаупін тудырады. Қар туралқыларын киген кезде сол және оң жақ белдіктердің бос ұштарының бағыты бойынша ажыратылады: олар әрқашан сыртқа қарай бағытталған болуы керек, оларға қайта-қайта басып қалмау үшін. 1994 жылы Билл Торрес және оның жас әріптесі байлаудағы қадамды жасады, ол қатты пластикалық бут киген қар туралқышыларға (кәсіби альпинистерге) қажет болған жағдайда қар туралқыларынан тіреу тікшелеріне (крампондарға) және кері қайта ауысуды жеңілдету үшін арналған.

As is often the case with downhill skis, wood frame snowshoes and suitable bindings are typically marketed and purchased separately rather than as a single piece. One common style is termed the "H" binding, as it consists of a strap around the heel crossing a strap around the toe and one at the instep, forming a rough version of the eponymous letter. On modern shoes, there are two styles of binding: fixed rotation (also known as "limited rotation") bindings, and full rotation (also known as "pivot") bindings. With either binding system, the heel is left free, and the difference is in how the ball of the foot is attached to the snowshoe. In fixed rotation bindings, the binding is attached to the snowshoe with an elastic strap that brings the tail of the snowshoe up with each step. The snowshoe therefore moves with the foot and the tail does not drag. Fixed rotation bindings are preferred for racing. Full rotation bindings allow the user's toes to pivot below the deck of the snowshoe. They allow the crampon cleats that are under the foot to be kicked into a slope for grip in climbing, but are relatively awkward for stepping sideways and backwards as the tail of the snowshoe can drag. Fixed rotation bindings often cause snow to be kicked up the back of the wearer's legs; this does not tend to happen with full rotation bindings. A series of straps, usually three, are used to fasten the foot to the snowshoe. Some styles of binding use a cup for the toe. It is important that a user be able to manipulate these straps easily, as removing or securing the foot often must be done outdoors in cold weather with bare hands, exposing him or her to the possibility of frostbite. When putting on snowshoes, left is distinguished from right by which way the loose ends of the binding straps point: always outward, to avoid stepping on them repeatedly. In 1994, Bill Torres and a younger associate developed the step in binding, designed to make it easier for snowshoers wearing hard shelled plastic boots (serious mountaineers) to change from snowshoes to crampons and back again as needed.

Қосымша құралдар

Көбінесе қарда теңгерімді ұстауға көмектесетін құрал ретінде треккинг таяқтары қолданылады. Кейбір өндірушілер шаңғы таяқтарындағы сияқты үлкен себеттері бар, қарға арналған таяқтардың арнайы үлгілерін жасауды бастады (оларды да пайдалануға болады). Басқа ешқандай арнайы керек-жарақтар қажет емес. Көптеген аяқ киімдерді қарға арналған аяқ киіммен киюге болады, бірақ көбінесе демалыспен айналысатындар үшін жаяу жүруге арналған бутстар артық көріледі (жарысқа қатысушылар жүгіруге арналған аяқ киімді ұнатады). Дегенмен, шаңғы буттары тек MSR Denali сияқты белгілі бір қарға арналған аяқ киімдермен ғана жұмыс істейді, әйтпесе тау шаңғысымен жүретін адамдар сапардың қарға арналған бөлігінде басқа аяқ киім алып жүруі керек. Егер қар терең болса, қарға кірмеу үшін көбінесе қайырмалар алып жүреді. Кейбір өндірушілер қарға арналған аяқ киімдеріне аяқ киімді немесе саусақтарды қорғайтын қақпақтар қосады. Сондай-ақ, қандай да бір тасымалдағышты пайдалану ұсынылады, әсіресе сапар толығымен қарға арналған аяқ киіммен жүргізілмесе. Кейбір рюкзак өндірушілер арнайы "дези шынжырлары" бар рюкзактарды жасады, олар аяқ киімді бекітуге арналған иілгіш нейлон таспаларынан тұрады. Қарға арналған аяқ киім өндірушілері де өнімдеріне тасымалдаушылар мен сөмкелерді қоса бастады, себебі төменгі жағындағы өткір тістер беттерді зақымдамауы үшін. Қарға арналған аяқ киіммен жүру көбінесе суық ауа райында жасалатындықтан, пайдаланушылар әдетте қабаттап киініп, қажетті жабдықтармен дайындалады.

Қар аяқ киімімен қолданылатын әдістер

Қарға бату аяқ киімдері астындағы қар жеткілікті мөлшерде болып, олар мен жер беті арасында қабатты қалыптастырғанда ең жақсы жұмыс істейді, әдетте кемінде осылай тереңдікте. Алайда, көпшілік пікірдің қарамастан, қарға бату аяқ киімдері өте мұзды және тік беткейлерде нашар жұмыс істейді. Қарпақтармен салыстырғанда, бастапқы деңгейдегі қазіргі заманғы қарға бату аяқ киімдері мұзда азырақ ұстаным береді. Жаңадан қарға батумен айналысатын адамдар көбінесе тік беткейге шыңға дейін көтеріліп, кейін кері қайтуда қиындыққа тап болады, себебі түсу көтерілуден гөрі қиын. Мұзды жағдайда таушылық дағдылары және Альпілік және мұздық саяхаттарға арналған қарға бату аяқ киімдері қажет.

Жүру

Жүрген әдісі – аяқ киімді сәл көтеріп, кең қарға бату аяқтарының ішкі жиектерін бір-бірімен сығайтын болса, осылайша табиғи емес және шаршатарлық "қадам басу" әдісінен аулақ болуға болады.

Айналу

Жүру дағдылары қарға басумен оңай үйлеседі, бірақ кері бұрылу әрқашан осылай болмайды. Егер қарға басушыда орын болса, ол әдетте жартылай шеңбер пішіндес жүреді, бірақ тік беткейде немесе боралды орман сияқты тар кеңістікте мұндай қимыл мүмкін болмайды немесе ыңғайсыз болады. Сондықтан, мұндай жағдайларда шаңғымен жасалатын "аяқпен бұрылу" қажет: бір аяқты бүкіл қарға басуын ауада ұстауға жеткілікті биікке көтеріп, екінші аяғын қарға тіреп, аяқты екіншісіне тік бұрышпен қою (немесе жағдайға және қарға басушының дене мүмкіндігіне қарай мүмкіндігінше жақын), содан кейін оны қарға тіреп, екінші аяқпен осы қимылды жылдам қайталау керек. Бұл қимылды таяқтармен жасағанда әлдеқайда оңай болады.

Көтерілу

Қазіргі қар аяқкиімдерінің тіреуіш элементтері мен ұстау қабілеті жақсартылғандықтан, қарға жүрушілердің көтерілу мүмкіндіктері зор дәрежеде артты, бірақ өте тік беткейлерде "табанды басып жасалған сатыларды" жасау әлі де тиімді, аяқкиімнің басымен қарды итеріп, келесі жүрушіге арналған қардан жасалған сатылар құру. Балама ретінде, қарға жүрушілер шаңғыдан алынған екі техниканы қолдана алады: «қара шаңғы» (аяқкиімдерді бұрышпен жайып, олардың тіреуін арттыру арқылы жоғары қарай жүру) және бүйірлеп басу. Таяқ қолданатын қарға жүрушілер үшін, таяқтарға сүйеніп, қалыпты қадаммен көтерілу оңайырақ болуы мүмкін.

Төмендеу

Тау немесе төбеде жол ашылғаннан кейін, қарға жүгірушілер кері сапарды жылдамдатудың және қызықты болумен қатар аяқ бұлшықтарын демалдыратын тәсілін табады: жолмен сырғанау, яғни тізелерімен сырғанап түсу. Бұл жолға зиян келтірмейді, тіпті қарды кейінірек пайдаланушылар үшін одан да жақсы тығыздауға көмектеседі. Егер таудан төмен қарай жол ашу қажет болса және сырғанау мүмкін болмаса, қарға жүгірушілер кейде қарда біраз сырғанап, үлкен қадамдармен төмен жүгіреді, бұл әдіс кейде "қадаммен сырғанау" деп аталады. Сондай-ақ, төмен түсетінде алдыға таяқтарды тіреу де тиімді. Таяқтары бар және жеткілікті тәжірибесі барлар шаңғы техникасын, мысалы телемаркингті де қолдана алады.

Жолды бұру

Жаңа түскен қарда қарға жүгірушіге жолды "жарып" шығу қажет. Бұл тіпті тегіс жерде де шаршатады (артта қалуға қарағанда 50%-ға дейін көбірек күш жұмсау қажет болуы мүмкін), ал топтарда бұл жұмыс көбінесе барлық қатысушылар арасында бөліседі. Жол жаратын адам, жаяу жүрудегі демалыс қадамына ұқсас "таптап басу" әдісін қолдана отырып, келесі маршруттың сапасын жақсарта алады: әр қадамнан кейін аяққа толық салмақ түсірмес бұрын қысқа ғана тоқтап тұру. Бұл қарды тегістеуге және келесі пайдаланушы үшін оны одан да жақсы тығыздауға көмектеседі. Жақсы жарылған жол әдетте қардың ішінде шамамен бір фут (30 см) тереңдікте және 2 фут (1 метр) енді болады. Қатты пайдаланғаннан кейін "аяқкиіммен" немесе қарға жүгіру аяқкиімдерінсіз жүруге болады сияқты көрінсе де, бұл практика қарға жүгірушілердің арасында ұсынылмайды, себебі ол "қарға батуға" немесе аяқкиімдер құлаған жерлерде жолдың бұзылуына әкеледі (алғашқы көрініске қарамастан, жарылған жолдағы қар аяқтың шоғырланған салмағын көтеруге жеткілікті тығыз болмайды). Жұмсақ жағдайда, тау шаңғышылары жасаған жолдарды қарға жүгіру аяқкиімдерімен жүру қиын болуы мүмкін. Сонымен қатар, қарға шаңғымен жүретіндердің көпшілігі шаңғы жолдарын бұзады, сондықтан қарға жүгірушілерден тау шаңғысы жолдарынан аулақ болуы сұралады. Шаңғы жолдары әдетте қарға жүгіру жолына қарағанда тар және аз тығыздалған болады, себебі шаңғылар қарға жүгіру аяқкиімдеріне қарағанда жақсы жүзуге мүмкіндік береді. Егер қар терең және жұмсақ болса, қарға жүгірушілер шаңғы жолынан өтіп кетуі мүмкін. Көп жағдайда шаңғы жолы аз артықшылық береді және жеке қарға жүгіру жолын жасау қарға жүгірушілер мен шаңғышылардың екеуіне де жағымды тәжірибе алуға мүмкіндік береді және шаңғышылардың жолдарын жойып, шаңғымен жүруден алаңдаушы шаңғышылармен қарым-қатынастың туындауына жол бермейді.

Артықшылықтары

Қарға басу (қар аяқ киімімен жүру) қысқы маусымда дене шынықтыру мүмкіндіктерін арттырады. 2006 жылдан бастап, АҚШ-тың кем дегенде 500 мектебі, көбінесе Солтүстік-Шығыста, бірақ тек сонда ғана емес, дене тәрбие сабақтарында семіздікпен күресуге көмектесу мақсатында қарға басу бағдарламаларын енгізе бастады. Бұл әдіс аяқтарға жүгіруге қарағанда жеңілірек болады, себебі қар аяққа түсетін күшті жұмсартады. Осы себепті, ол қоршаған ортаға да аз зиян келтіреді, өйткені қар көптеген саяхатшылар мен кемпингтіктердің әсерінен жерді сақтайды, жолдардың тозуын және қарқынды пайдаланудың басқа да салдарынан қорғайды. Қарға басу тіпті таныс жолдарды да жаңаша сезінуге мүмкіндік береді. Бұл адамдарға қарлы аймақтардағы қиын қол жетімді жерлерді зерттеуге, ал қар жеткілікті терең болса, үлкен тастар мен құлаған ағаштар сияқты кедергілерді оңай айналып өтуге көмектеседі.

Жағымсыз әсерлер

Қарға жүрудің шектен тыс болуы, қардың бетінен қар аяқ киімді көтеруге қажетті ерекше жүріс салдарынан аяқ-қолдың ауыр зардап шегуіне алып келуі мүмкін. Канадалық саяхатшылар бұл құбылысты "mal de raquette", яғни "қар аяқ ауруы" деп атаған. Бұл, әсіресе шалғай маңда қалған қарға жүруші үшін өте қауіпті болуы мүмкін. Қазіргі қар аяқ киімдері бұрынғыдан гөрі жеңіл және ыңғайлырақ болғандықтан, "қар аяқ ауруы" сирек кездеседі, бірақ қар аяқ киімді жиі пайдаланатындар үшін бұл әлі де қауіпті. Бұрын қарға жүрушілер мұндай төтенше жағдайда аяқ-қолды оңай қозғау үшін трамадол сияқты ауырсынды басатын дәрілер алып жүретін. Дегенмен, көптеген қарға жүрушілер әр қыстың басында аяқтарының, әсіресе, тізе бұлшық еттерінің қарға қайта дағдылануына біраз уақыт қажет екенін байқайды. Көбінесе алғашқы ұзақ сапардан кейін бірнеше күн бойы ауырып жүреді. Жұмсақ қарда дәстүрлі қар аяқ киімдерін көпірлеу (тек ұштарынан тіреп қою) олардың сынуына себеп болуы мүмкін. Күтпеген жағдайда көмекке қол жеткізе алмаған қарға жүрушінің өміріне қауіп төнуі мүмкін.

Қысқы демалыс

ХХ ғасырдың соңында қарға басуға деген қызығушылықтың қайта оянуының бір себебі – сноубордшылар болды. Көптеген тау шаңғысы курорттарында оларға тыйым салынған кезде, сноубордшылар шаңғыдан тыс жердегі ұнтақ қарлы алаптарға және басқа да аймақтарға жету үшін қарға басуды пайдаланды. Олардың пішіні мен байлаулары сноубордтарға ұқсас болғандықтан, сноубордшыларға шаңғы жолдарында рұқсат берілгеннен кейін де көптеген адамдар оларды қолдануын жалғастырды. Қазір көптеген шаңғы курорттары сноубордшыларды қабылдаса да, таза ұнтақ қар іздеу үшін шаңғыдан тыс және жақын маңдағы аймақтарда сноубордқа қызығушылық артып келеді. Соңғы жылдары сплитбордтардың дамуы сноубордшыларға қарға баспастан шаңғыдан тыс жерлерге қатынауға мүмкіндік берді. Төмен қарай шаңғы тебетін адамдар да осы аймақтарға жету үшін қарға басуды пайдалы деп тапты. Тағы бір танымал саяхат, әсіресе жаяу жүргіншілер арасында, – бұл тегіс, кең жолмен жүретін бағаналы шаңғымен және одан әрі шаңғымен жүруге қолайсыз бөліктерде қарға басуды біріктіретін "шаңғы-қарға басу" саяхаты.

Жарыс

Жарысқа қатысушылар жеңіл қарға тозғыш киімдерді пайдалану арқасында қыс айларында да жаттығуларын және жарыстарын жалғастыра алатынын анықтады. Жылы ауа райындағы жарыстар сияқты, мұнда да қашықтықтар 100 метрлік спринттен бастап 100 шақырымдық "Идиташо" жарысына дейін қамтылады. Тіпті кедергілермен жүгіру де бар. Көптеген көпсалалы жарыстар мен шытырман оқиғалар жарыстарында қарға тозғыш киімдермен жүгіру бөлімдері жиі кездеседі, оның ішінде қысқы төртсалалы жарыста міндетті түрде қарға тозғыш киімдермен жүгіру қарастырылған. Мұндай жарыстарда Салли Эдвардс және Том Собал сияқты спортшылар жұлдыз болып көзге түсті. Қарға тозғыш киімдермен жарысу, қарға тозғыш киімдер пайда болғаннан бері бар болғанымен, ұйымдастырылған спорт түрі ретінде салыстырмалы түрде жаңа. АҚШ-тың Қарға тозғыш киімдер ассоциациясы 1977 жылы қарға тозғыш киімдермен жарысуды басқару үшін құрылды. Оның бас кеңсесі Нью-Йорк штатының Коринт қаласында орналасқан, ол өзін "Әлемнің қарға тозғыш киімдерінің астанасы" деп жариялаған. Еуропалық қарға тозғыш киімдер комитеті және Жапонияның Чикью желісі сияқты ұқсас ұйымдар басқа елдерде де бар, сонымен қатар халықаралық жарыс деңгейі де қалыптасқан. Қарға тозғыш киімдермен жүгіру Арктикалық қысқы ойындар мен қысқы Арнайы Олимпиадалардың құрамына кіреді. Дегенмен, олар әлі күнге дейін Олимпиада бағдарламасына енбеген.

Техникалық қызмет көрсету және жөндеу

Жоғарыда айтылғандай, дәстүрлі қарғананың былғары бауларына үнемі су өткізбейтін жағу қажет. Spar лагы – дәстүрлі қарғаналар үшін ең қолайлы су өткізбейтін жағу. 3 қабат шпал лагын жағар алдында жеңіл сырлау ұсынылады. Қазіргі қарғаналарға тікенектерін қатайтудан басқа, ешқандай тұрақты күтім қажет емес. Дегенмен, қарғананың екі түрі де сынғыш. Ең көп зақым көретін бөлігі – каркасы, қажет болған жағдайда оны таяқ немесе ағаш тілімшесімен бекітуге болады. Қаптама сирек сынғады, бірақ егер тесік пайда болса және оның үлкейіп кететін сықпасы болса, тікпеге арналған жөндеу жиынтығын қолдану – ең жақсы шешім. Кабельдік байлаулар қарғананы жөндеуде көптеген мақсаттарға қызмет етеді. Олар каркасты уақытша бекітуге, сынған қақпақты ауыстыруға, бауды немесе шнурды бекітуге, сондай-ақ қысқы киімді жөндеуге де пайдалы.