Кіріспе

Су өткізбейтін ботиктің түрі – Веллингтон ботигі, көбінесе "уэлли" деп қысқартылады және "гумбут" деп те аталады. Бұл су өткізбейтін ботиктің бір түрі. Алғашқыда Гессен ботигінен – әскери атты әскерлердің киетін ботигінен – бейімделген былғары ботинок болған, оны Веллингтонның 1-ші герцогы Артур Уэлсли киіп, танымал еткен. Олар 19-шы ғасырдың басында британдық аристократия мен орта таптың күнделікті аяқ киіміне айналды. Кейіннен бұл атау резеңкеден жасалған су өткізбейтін ботиноктарға берілді және енді олар нақты бір топқа байланысты емес. Қазір олар көбінесе ауыл шаруашылығы және табиғаттағы әртүрлі іс-шаралар үшін қолданылады.

Шығу тегі

Веллингтон герцогы өзінің аяқкиімшісі, Лондонның Сент-Джеймс-стрит көшесіндегі Хобиге, 18 ғасырлық гессен бутін өзгертуді тапсырды. Нәтижесінде жасалған жаңа бут жұмсақ бұзау терісінен тігілді, әшекейлері алынып тасталды және аяққа жақынрақ етіп кесілді. Буттың өкшесі төмен, шамамен 2,5 сантиметр биіктікте (бір дюйм) болды және буттың биіктігі орташа буынға дейін жетті. Ол атпен жүруге қолайлы, сонымен қатар ресми емес кешкі киімге де сәйкес келді. Бут Веллингтон деп аталды және осы атау ағылшын тілінде осы күнге дейін сақталған. Джеймс Лонсдейлдің 1815 жылғы портретінде герцогтің таспалы гессен стиліндегі формальды бутін кигенін көруге болады. Веллингтонның практикалық жаңа буті британдық патриоттардың арасында тез танымал болды, олар соғыс батырына еліктеуге құштар еді. Ең жақсы қауымдастарда сәнді және әсем деп есептелген, Бо Бруммель сияқты дендилер киген олар 1840 жылдарға дейін ерлер арасындағы басты мода болып қала берді. 1850 жылдары олар көбінесе тізеге дейін жететін нұсқада жасалды, ал 1860 жылдары атпен жүруден басқа, тобық бутімен ауыстырылды. Веллингтон – киімнің бір түріне есімін берген екі британ премьер-министрінің бірі (екіншісі – сэр Энтони Иден, қараңыз: Энтони Иден шляпасы), ал сэр Уинстон Черчилль өзінің есімін сигараға берді, ал Уильям Гладстон (1868-1894 жылдар аралығында төрт мәрте премьер-министр болған) – дәрігерлердің классикалық сөмкесіне, Гладстон сөмкесіне есімін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Веллингтондық аяқкиімнің өндірісі Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда және Еуропаның су басқан, лайлы окоптарындағы жағдайға лайықты аяқ киімге қажеттілік туғанда күрт өсті. Солтүстік Британдық каучук компаниясы (қазіргі Хантер Бут Лтд) Соғыс министрлігінен осындай жағдайларға арналған аяқкиім жасауды сұрады. Зауыттар күні-түні жұмыс істеп, осы окоптық аяқкиімдерден үлкен көлемде өндірді. Барлығы британдық армияның қажеттілігін қанағаттандыру үшін 1 185 036 жұп жасалды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыста Хантер Буттан Веллингтон және жамбас аяқ киімдерінің көп мөлшерде жеткізілуі қайтадан сұралды. Өндірістің 80 пайызы (резеңке) жер төсектерінен бастап, құтқару белбеулері мен газ маскаларына дейін соғыс материалдарынан тұрды. Нидерландыда британдық әскерлер су тасқынында жұмыс істеді, бұл Веллингтон мен жамбас аяқ киімдеріне үлкен қажеттілік тудырды. 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Веллингтон ерлер, әйелдер және балалар арасында жаңбырлы ауа-райында киюге арналған киім ретінде танымал болды. Аяқ киім кеңірек, жуан табанымен және дөңгелек мұрындықпен жасалған болатын. Сонымен қатар, сол кездегі талондық жүйеге байланысты жұмысшылар оларды күнделікті жұмыста қолдана бастады.

Соғыстан кейінгі

Резеңке "Веллингтон" ботинкасының төмен құны мен өндірісінің қарапайымдылығы, сондай-ақ толығымен су өткізбейтіндігі, оны барлық өнеркәсіп салаларында былғарыдан артық таңдалатын қорғау материалы ретінде пайдалануға мүмкіндік берді. Кәсіби денсаулық пен қауіпсіздік талаптарына назар аударғандықтан, болат ұшы немесе болат қапталдары бар Веллингтон ботинкасы пайда болды: аяқты қысылудан және тесілуден қорғау үшін қорғаныш (көбінесе ішкі) аяқ жабыны. Дәстүрлі түрде болаттан жасалса да, нығайту композиттік материал немесе термопластикалық полиуретан (TPU) сияқты пластик болуы мүмкін. Мұндай болат ұшты Веллингтон ботинкалары өнеркәсіп салаларының көптеген түрлерінде таптырмас және көбінесе жергілікті кәсіби денсаулық пен қауіпсіздік заңнамасын немесе сақтандыру талаптарын орындау үшін міндетті түрде кию керек. 1956 жылдың шілдесінде Монополиялар мен шектеуші практикалар жөніндегі комиссия белгілі бір резеңке аяқ киімді ұсыну туралы есебін жариялады, онда Веллингтон және овербуттарды қоса алғанда, барлық резеңке аяқ киімдер қамтылды. Бұл 107 беттік ресми жарияланым Ұлыбританияда өндірілген немесе шетелден импортталған резеңке аяқ киімнің әділетсіз бағалануына қатысты заманауи алаңдаушылықтарды қарастырды. Қосымшаларда резеңке аяқ киім өндірушілердің тізімі және 1950 жылдардың ортасында әр компанияның Веллингтон ботинкаларының баға тізімі бар. 1955 жылы Hunter Boot Ltd компаниясы ұсынған жасыл Веллингтон ботинкалары Ұлыбританияда "ауылдық өмір салтының" синониміне айналды.

Құрылыс

Веллингтон боттары бастапқыда былғарыдан жасалған. Алайда, 1852 жылы Хайрам Хатчинсон Чарльз Гудиермен кездесті, ол табиғи резеңке үшін күкіртпен вулканизациялау процесін жаңадан ойлап тапқан болатын. Хатчинсон аяқ киім өндіруге арналған патентті сатып алып, 1853 жылы туған жерін құрметтеу үшін Францияға көшіп, À l'Aigle ("Бүркітте") компаниясын құрды. Бүгінде компания жай ғана Aigle деп аталады. Халықтың 95 пайызы ұрпақтан-ұрпаққа ағаштан жасалған аяқ киіммен егістік жұмыстарын істеген елде, толығымен су өткізбейтін Веллингтон типті резеңке боттар бірден сәттілікке ие болды: фермерлер енді үйлеріне таза, құрғақ аяқпен оралатын болды.

Дизайн

Қазіргі қолданыста Веллингтон аяқ киімдері су өткізбейтін және көбінесе резеңкеден немесе поливинилхлоридтен (ПВХ) – галогенделген полимерден жасалады. Олар көбінесе ылғалды немесе лайлы жерде жүргенде, немесе киген адамды күшті жаңбырдан және су тобырларынан қорғау үшін тағылады. Әдетте, олар тізеге дейін жетеді, бірақ одан қысқа нұсқалары да бар.

Қолдану

Ұялы телефон бизнесіне енуінен бұрын, резеңке етіктер Nokia-ның ең жақсы танымал өнімдерінің бірі болған. Финляндия қорғаныс күштері мен Швеция қарулы күштерінің екеуі де барлық сарбаздарға ылғалды ауа райында және қыс мезгілінде, жүн астармен резеңке етіктер ұсынады.

Мәдени әсері

Гебхард Лебрехт фон Блюхер Ватерлоо шайқасында Веллингтонның серігі болды және Австралияға ерте көшіп келгендердің кейбіреулері шайқасты еске түсіріп, Блюхер жасаған басқа үлгіні Блюхер етік деп жаңылысқан болуы мүмкін деген пікір бар. 1890 жылы австралиялық ақын Генри Лоусон бір жұп Blucher Boots туралы өлең жазды.