Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венесуэлалық генерал Рафаэль Хосе Урданета и Фариас (24 қазан 1788 – 23 тамыз 1845) – Венесуэла генералы және испандық Американың тәуелсіздік соғыстарының батыры. Ол 1830 жылдан 1831 жылға дейін Ұлы Колумбияның президенті қызметін атқарды. Ол Симон Боливардың ыстық қолдаушысы және оның ең сенімді және адал серіктерінің бірі болды.
Venezuelan general
Rafael José Urdaneta y Farías (October 24, 1788 – August 23, 1845) was a Venezuelan General and hero of the Spanish American wars of independence. He served as President of Gran Colombia from 1830 until 1831. He was an ardent supporter of Simón Bolívar and one of his most trusted and loyal allies.
Жеке өмір
Рафаэль Урданета 1788 жылғы 24 қазанда Венесуэланың Маракайбо қаласында испан тегінен таралған белгілі отбасында дүниеге келді. Ол Мигель Херонимо де Урданета и Троконис пен Мария Алехандрина де Фариастың некесінен туған ұл болды. Бастауыш білімін Маракайбода, ал орта білімін Каракаста алды. Тәуелсіздік соғысына дейін ол латын тілі мен философияны оқыды. 1822 жылғы 31 тамызда Санта-Феде, Ұлы Колумбияда Санта-Фе қаласының жас және танымал қаһарманы Долорес Варгас Париске үйленді. 1831 жылы Ұлы Колумбия тарағанға дейін бұл неке кең танымал болды. Алайда, Жаңа Гранада Республикасында диктатура орнағаннан кейін олар елден қашуға мәжбүр болды. Венесуэланың Маракайбо қаласына (Урданетаның туған қаласы) келгенде, олар Боливардың тәуелсіздік соғысы аяқталғаннан кейін оның идеологиялық қарсыласы болған генерал Паэстің қуғынына ұшырады. Урданета мен Долорес Боливардың ісін қолдады, сондықтан олар тағы да қашуға мәжбүр болды, бұл жолы Кюрасаоға. 1832 жылы Венесуэла үкіметі отбасына рұхсат берген арқылы олар Каракасқа орала алды, бірақ Урданета ел саясатына араласпауы керек екені айтылды. Отбасы Санта-Ана-де-Короға көшті, онда үкіметке қарсы көтеріліс болды. Бұл Урданетаға Венесуэла саясатына қайта оралуға мүмкіндік берді. Ол 1845 жылға дейін сенатор лауазымында қалды. 1845 жылы ол Венесуэланың Испаниядағы елшісі болып тағайындалды, бірақ сол жылдың 23 тамызында Парижде бүйрек тастарынан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды және Испанияға жетпей қалды. Урданета 1876 жылғы 16 мамырдан бастап Венесуэланың Ұлттық пантеонында жерленген. 2015 жылы 24 қазан Венесуэлада оның құрметіне арналған ұлттық мереке деп жарияланды.
Rafael Urdaneta was born in Maracaibo, Captaincy General of Venezuela to a prominent family of Spanish descent on October 24, 1788. He was a son of the marriage between Miguel Jerónimo de Urdaneta y Troconis and María Alejandrina de Farías. He began his elementary education in Maracaibo, and his secondary education in Caracas. Prior to the independence war, he was a student of Latin and philosophy. He married Dolores Vargas París, a young and renowned heroine of the city of Santa Fe, in Santa Fe, Gran Colombia, on August 31, 1822. Before Gran Colombia was dissolved in 1831, the marriage had enjoyed much popularity. However, following the dissolution and the establishment of a dictatorship in the Republic of New Granada, they were forced to flee the country. Upon reaching Maracaibo, Venezuela (Urdaneta's native city), they suffered persecution from General Páez, who had become one of Bolívar's ideological adversaries after the end of the Venezuelan War of Independence. Urdaneta and Dolores were supporters of Bolívar's cause; so they were forced to flee again, this time to Curaçao. In 1832, they were able to return to Caracas through a license granted to the family by the government of Venezuela, but it stipulated that Urdaneta was not to intervene in the politics of the country. The family moved to Santa Ana de Coro, where a revolt erupted against the government. This opened the doors for Urdaneta to venture into Venezuelan politics once again. He was eventually able to retain a position as a senator until 1845. In 1845, he was appointed Envoy of Venezuela to Spain, but he died in Paris, France, on the 23rd of August of that year from complications from kidney stones, and before ever reaching Spain. Urdaneta is buried in the National Pantheon of Venezuela since May 16, 1876. In 2015, the 24th of October was decreed as a national holiday in Venezuela to commemorate him.
Әскери мансап
Ағасы Мартин де Урданета и Троконис, Жаңа Гранада вице-корольдігінің Санта-Фе қаласында Санта-Фе корольдік аудиенциясының есеп сотының бас бухгалтері қызметін атқарған, оның ынталандыруымен Урданета 1804 жылы осы қалаға саяхат жасады, мақсаты – білімін жетілдіру. Ол бірнеше жыл Санта-Феде тұрып, әскери істерді басқаруда тәжірибе жинады. 1810 жылдың 20 шілдесінде Санта-Феде хунта құрылды: осы жылдың сәуірінде Каракастағы хунта құрылғаннан кейін континенттің барлық аймақтарында бастала бастаған көптеген тәуелсіздік қозғалыстарының бірі. Урданета осы қозғалысқа қосылды. 1810 жылдың 1 қарашасында Жаңа Гранаданың патриоттық армиясының бірінші батальонына лейтенант болып қабылданды, ал келесі жылы Жаңа Гранаданың Оңтүстік науқанында (Campaña del Sur) қатысты. 1813 жылы Санта-Фе шайқасынан кейін роялистер оны тұтқынға алып, бірнеше ай түрмеге қамады, содан кейін босатып жіберді.
Encouraged by his uncle, Martín de Urdaneta y Troconis, who had been employed in Santa Fe, Viceroyalty of New Granada as the chief accountant of the Court of Accounts of the Real Audiencia of Santa Fe, Urdaneta traveled to that city in 1804 with the intention of developing his studies. He lived several years in Santa Fe, acquiring experience in the administration of military affairs. On July 20, 1810, a junta was formed in Santa Fe: one of the many independence movements that were beginning to take shape across the entire continent following the establishment of the Caracas Junta in April of that year; Urdaneta joined the movement. He was incorporated into the first battalion of the patriot army of New Granada on November 1, 1810, as a lieutenant, and the following year fought in the Campaña del Sur of New Granada. Following the Battle of Santa Fe in 1813, he was captured by the royalists and imprisoned for a few months before being liberated.
Керемет науқан
Симон Боливар 1811 жылы құрылған алғашқы республика құлағаннан кейін Венесуэла аумағынан қуылды, бірақ 1813 жылы ол Жаңа Гранада аймағында роялистермен күресті. Осы кезде Урданета Боливардың революциялық армиясына қосыла алды. Боливардың Венесуэланы қайтару жөніндегі тамаша науқаны Урданета үшін өте маңызды кезең болды. Ол 1813 жылғы 2 шілдеде Никитао шайқасында полковник Хосе Феликс Рибастың басшылығымен көзге түсті және полковник Джулиан Изкьердоның роялистік әскерлеріне қарсы Тагуан шайқасындағы патриоттардың жеңісіне үлкен үлес қосты. Патриоттардың жеңісінен және Венесуэланың Екінші Республикасының құрылуынан кейін, Туньядағы Жаңа Гранада Конгресі алдындағы есебінде Боливар Урданетаны: «өзінің батылдығымен және зиратымен әрекетте көрсеткені үшін үкімет тарапынан құрметке лайық және ұсынысқа ие» деп сипаттады. Осы сәттен бастап ол көптеген әскери операцияларға жетекшілік етті, олардың ішінде Барбула шайқасы, 1814 жылғы Каракас жорығы, Санта-Фе-де-Богота қоршауы (содан кейін ол 26 жасында генерал-лейтенант атағын алды), Маракайбоны басып алу және 1821 жылы Сан-Карлосқа жасалған жорық, ол Коро провинциясын азат етіп, Карабобо шайқасына жол ашты. Ол Карабобо шайқасына қатыспады, себебі Боливар әскерлерінің жорық кезінде шаршағандығын ескерді. Урданетаның қызметін ескере отырып, Боливар осы сәтте оны генерал-офицер шеніне көтеруді сұрады. 1821 жылы Карабобо шайқасынан кейін, Венесуэла тәуелсіздік алғаннан және патриоттық мақсатқа жылдар бойы қызмет еткеннен кейін, Урданета Боливардың ең жақын достары мен серіктестерінің біріне айналды.
Simón Bolívar had been exiled from Venezuelan territory after the collapse of the first republic he had established in 1811, but by 1813 he was fighting the royalists in the New Granada region. It was during this time that Urdaneta was able to join Bolívar's revolutionary army. Bolívar's Admirable Campaign to reclaim Venezuela proved to be a stage for Urdaneta. He distinguished himself under the command of colonel José Félix Ribas on July 2, 1813, in the Battle of Niquitao, and was decisive for the patriot victory at the Battle of Taguanes against the royalist forces of Colonel Julián Izquierdo. Following the patriot victory and the establishment of the Second Republic of Venezuela, in the report before the New Granada Congress at Tunja, Bolívar described Urdaneta as: "worthy of recommendation and deserving of all esteem from the government for the valor and intelligence with which he distinguished himself in action." From that moment on he led numerous military actions, among which stand out the Batalla de Barbula, the 1814 Caracas Exodus, the Asedio de Santafé de Bogotá (after which he was promoted to Lieutenant general at only 26 years of age), the Capture of Maracaibo, and the March to San Carlos in 1821 that liberated the Province of Coro and set the stage for the Battle of Carabobo. He did not participate in the Battle of Carabobo since Bolívar considered that the exhaustion his troops had suffered during the march was too great. In view of Urdaneta's service, Bolívar requested at this moment that he be promoted to General Officer. Following the Battle of Carabobo in 1821, with Venezuela independent and after years of service to the patriotic cause, Urdaneta became one of Bolívar's closest friends and collaborators.
Сентябрьлік келісім
1828 жылы Урданета, сол кездегі соғыс министрі және Кабинет төрағасы, қыркүйек заговорларының артында тұрған деп айыпталған сатқындарды соттауға жауапты болды, олар Гран-Колумбия президенті Боливарды өлтіруге әрекеттенді. Франсиско де Паула Сантандердің бас қастандықшы екеніне шүбәсіз сенген Урданета, Кабинет министрлерінің көпшілігімен бірге оны өлім жазасына кесті. Боливар Жаңа Гранада мен Венесуэла арасындағы одақтың тұрақтылығынан қорқып, Сантандерді өмір бойына елден қуғынға жіберді. Алайда, осы сияқты қақтығыстар, сондай-ақ 1830 жылы Антонио Хосе де Сукренің қазасы, Гран-Колумбияның күйреуіне әкелді, демек Боливар тәуелсіздік алғаннан бері сақтап қалу үшін көп еңбек еткен одақ та тарап кетті. Өмір бойы Урданета Армия штабының бастығы және соғыс және теңіз күштері министрі қызметтерін де атқарды. Боливар оны "Эль Бриллиант" ("Жарқын") деп атады, өйткені ол шайқаста стратегияны керемет сезіне білді; қазір бұл есім Венесуэла тарихнамасында оны атау үшін қолданылады. Ол "Боливарға ең адал адам" деп есептеледі.
In 1828 Urdaneta, then Minister of War and presiding over the Cabinet, was in charge of judging the alleged traitors behind the September Conspiracy by which an attempt was made to assassinate Bolívar, then president of Gran Colombia. Convinced without any doubt that Francisco de Paula Santander was the head conspirator, Urdaneta, along with the majority of the ministers in the Cabinet, sentenced him to death. Bolívar was afraid for the stability of the union between New Granada and Venezuela, so he forced Santander to lifelong exile instead. However, conflicts such as this one, in addition to the assassination of Antonio José de Sucre in 1830, ultimately led to the collapse of Gran Colombia and; therefore, the union for which Bolívar had sacrificed so much to maintain since independence was achieved. Throughout his life, Urdaneta also served as Chief of Army Staff and as Minister of War and Navy. Bolívar called him "El Brillante" ("The Brilliant"), for his remarkable sense of strategy in battle; a name now used to refer to him in Venezuelan historiography. He is considered to have been "the most loyal of loyals to Bolívar".
Төрағалық
1830 жылы жаңа гранадалықтар мен венесуэлалықтар арасындағы өршіген антагонизм шегіне жетті. Сол кезде Боливар генералына адал Каллао батальоны Богота қаласында орналасқан еді. Генерал Франсиско де Паула Сантандерге адал тағы бір батальон, сондай-ақ сол қалада дислокацияланған, үкіметті Каллао батальонын Тунья қаласына көшіруге көндірді. Бұл әрекет Боготада тұратын венесуэлалық азаматтардың наразылығын тудырып, екі батальон арасында қақтығысқа әкеп соқты. Каллао батальоны неогранадалық батальонды жеңіп, президент Хоакин Москера-и-Арболеда мен вице-президент Доминго Кайседо-и-Санс де Сантамария астанадан қашып кетті. 1830 жылдың 5 қыркүйегінде генерал Урданета «Колумбия Республикасы Үкіметінің уақытша басшысы» лауазымымен президенттікке ие болды. Генерал Урданета мен оның одақтастары сол жылдың мамыр айында отставкаға кеткен Боливарды астанаға қайта оралып, президенттік лауазымын қайтадан қабылдауға көндіруді үміттенеді. Боливардың астанаға оралмайтыны анық болған соң, және бейбітшілік пен тәртіпті қалпына келтіру мақсатында, Урданета Конгреске 1831 жылдың 15 маусымында Вилла-де-Лейва қаласында отырыс шақыруға бұйрық берді. Алайда, Конгресс шақырылар алдында, неогранадалық генералдар генерал Урданетаға наразылықтарын білдіріп, елдің барлық аймақтарында әскери қимылдар басталды. Генералдар Хосе Мария Обанда мен Хосе Хиларио Лопес Жаңа Гранаданың оңтүстік штаттарын, ал солтүстік штаттардың генерал Хосе Сальвадор Кордова Муньос бақылауына алды. 1831 жылдың 14 сәуірінде алға жылжыған әскерлер Кайседоны атқарушы биліктің заңды басшысы деп жариялап, генерал Урданетадан бейбіт келіссөздерге кіруді сұрады. Урданета келісіп, Апуло қаласында неогранадалық генералдармен кездесті. 28 сәуірде екі тарап та Апуло шартын жасады, осы арқылы бейбітшілік орнатылып, Урданета биліктен бас тартты.
In 1830, the rising animosity between New Granadians and Venezuelans reached a boiling point. At the time, the Venezuelan battalion Callao, loyal to General Bolívar, was stationed in Bogotá. Another battalion, loyal to General Francisco de Paula Santander, and also stationed in the same city, persuaded the Government to relocate Callao to the city of Tunja. This action provoked an uproar in the civilian population from Venezuela that lived in Bogotá, and triggered a confrontation between both battalions. The Callao battalion defeated the Neogranadine battalion and President Joaquín Mosquera y Arboleda and Vice President Domingo Caycedo y Sanz de Santamaría fled from the capital. On September 5, 1830, General Urdaneta took control of the presidency under the title of "Provisional Chief of the Government of the Republic of Colombia". It was the hope of General Urdaneta and his allies to persuade Bolívar, who had resigned in May of that year, to return to the capital and once again take over as president. When it became clear that Bolívar would not return to the capital, and in an effort to restore peace and order, Urdaneta ordered Congress to convene on June 15, 1831, in the city of Villa de Leyva. Nevertheless, before congress could convene, the Neogranadine generals expressed their displeasure against General Urdaneta, and military actions erupted throughout the country. Generals José María Obando and José Hilario López took control of the southern states of New Granada, and General José Salvador Córdova Muñoz of the northern states. On April 14, 1831, the advancing armies proclaimed Caycedo as the legitimate head of the executive, and requested General Urdaneta to enter into peace negotiations. Urdaneta accepted, and met with the Neogranadine generals in the town of Apulo. On 28 April both parties signed the Treaty of Apulo, by which peace was secured and Urdaneta relinquished power.