Кіріспе

Венесуэлалық генерал Рафаэль Хосе Урданета и Фариас (24 қазан 1788 – 23 тамыз 1845) – Венесуэла генералы және испандық Американың тәуелсіздік соғыстарының батыры. Ол 1830 жылдан 1831 жылға дейін Ұлы Колумбияның президенті қызметін атқарды. Ол Симон Боливардың ыстық қолдаушысы және оның ең сенімді және адал серіктерінің бірі болды.

Жеке өмір

Рафаэль Урданета 1788 жылғы 24 қазанда Венесуэланың Маракайбо қаласында испан тегінен таралған белгілі отбасында дүниеге келді. Ол Мигель Херонимо де Урданета и Троконис пен Мария Алехандрина де Фариастың некесінен туған ұл болды. Бастауыш білімін Маракайбода, ал орта білімін Каракаста алды. Тәуелсіздік соғысына дейін ол латын тілі мен философияны оқыды. 1822 жылғы 31 тамызда Санта-Феде, Ұлы Колумбияда Санта-Фе қаласының жас және танымал қаһарманы Долорес Варгас Париске үйленді. 1831 жылы Ұлы Колумбия тарағанға дейін бұл неке кең танымал болды. Алайда, Жаңа Гранада Республикасында диктатура орнағаннан кейін олар елден қашуға мәжбүр болды. Венесуэланың Маракайбо қаласына (Урданетаның туған қаласы) келгенде, олар Боливардың тәуелсіздік соғысы аяқталғаннан кейін оның идеологиялық қарсыласы болған генерал Паэстің қуғынына ұшырады. Урданета мен Долорес Боливардың ісін қолдады, сондықтан олар тағы да қашуға мәжбүр болды, бұл жолы Кюрасаоға. 1832 жылы Венесуэла үкіметі отбасына рұхсат берген арқылы олар Каракасқа орала алды, бірақ Урданета ел саясатына араласпауы керек екені айтылды. Отбасы Санта-Ана-де-Короға көшті, онда үкіметке қарсы көтеріліс болды. Бұл Урданетаға Венесуэла саясатына қайта оралуға мүмкіндік берді. Ол 1845 жылға дейін сенатор лауазымында қалды. 1845 жылы ол Венесуэланың Испаниядағы елшісі болып тағайындалды, бірақ сол жылдың 23 тамызында Парижде бүйрек тастарынан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды және Испанияға жетпей қалды. Урданета 1876 жылғы 16 мамырдан бастап Венесуэланың Ұлттық пантеонында жерленген. 2015 жылы 24 қазан Венесуэлада оның құрметіне арналған ұлттық мереке деп жарияланды.

Әскери мансап

Ағасы Мартин де Урданета и Троконис, Жаңа Гранада вице-корольдігінің Санта-Фе қаласында Санта-Фе корольдік аудиенциясының есеп сотының бас бухгалтері қызметін атқарған, оның ынталандыруымен Урданета 1804 жылы осы қалаға саяхат жасады, мақсаты – білімін жетілдіру. Ол бірнеше жыл Санта-Феде тұрып, әскери істерді басқаруда тәжірибе жинады. 1810 жылдың 20 шілдесінде Санта-Феде хунта құрылды: осы жылдың сәуірінде Каракастағы хунта құрылғаннан кейін континенттің барлық аймақтарында бастала бастаған көптеген тәуелсіздік қозғалыстарының бірі. Урданета осы қозғалысқа қосылды. 1810 жылдың 1 қарашасында Жаңа Гранаданың патриоттық армиясының бірінші батальонына лейтенант болып қабылданды, ал келесі жылы Жаңа Гранаданың Оңтүстік науқанында (Campaña del Sur) қатысты. 1813 жылы Санта-Фе шайқасынан кейін роялистер оны тұтқынға алып, бірнеше ай түрмеге қамады, содан кейін босатып жіберді.

Керемет науқан

Симон Боливар 1811 жылы құрылған алғашқы республика құлағаннан кейін Венесуэла аумағынан қуылды, бірақ 1813 жылы ол Жаңа Гранада аймағында роялистермен күресті. Осы кезде Урданета Боливардың революциялық армиясына қосыла алды. Боливардың Венесуэланы қайтару жөніндегі тамаша науқаны Урданета үшін өте маңызды кезең болды. Ол 1813 жылғы 2 шілдеде Никитао шайқасында полковник Хосе Феликс Рибастың басшылығымен көзге түсті және полковник Джулиан Изкьердоның роялистік әскерлеріне қарсы Тагуан шайқасындағы патриоттардың жеңісіне үлкен үлес қосты. Патриоттардың жеңісінен және Венесуэланың Екінші Республикасының құрылуынан кейін, Туньядағы Жаңа Гранада Конгресі алдындағы есебінде Боливар Урданетаны: «өзінің батылдығымен және зиратымен әрекетте көрсеткені үшін үкімет тарапынан құрметке лайық және ұсынысқа ие» деп сипаттады. Осы сәттен бастап ол көптеген әскери операцияларға жетекшілік етті, олардың ішінде Барбула шайқасы, 1814 жылғы Каракас жорығы, Санта-Фе-де-Богота қоршауы (содан кейін ол 26 жасында генерал-лейтенант атағын алды), Маракайбоны басып алу және 1821 жылы Сан-Карлосқа жасалған жорық, ол Коро провинциясын азат етіп, Карабобо шайқасына жол ашты. Ол Карабобо шайқасына қатыспады, себебі Боливар әскерлерінің жорық кезінде шаршағандығын ескерді. Урданетаның қызметін ескере отырып, Боливар осы сәтте оны генерал-офицер шеніне көтеруді сұрады. 1821 жылы Карабобо шайқасынан кейін, Венесуэла тәуелсіздік алғаннан және патриоттық мақсатқа жылдар бойы қызмет еткеннен кейін, Урданета Боливардың ең жақын достары мен серіктестерінің біріне айналды.

Сентябрьлік келісім

1828 жылы Урданета, сол кездегі соғыс министрі және Кабинет төрағасы, қыркүйек заговорларының артында тұрған деп айыпталған сатқындарды соттауға жауапты болды, олар Гран-Колумбия президенті Боливарды өлтіруге әрекеттенді. Франсиско де Паула Сантандердің бас қастандықшы екеніне шүбәсіз сенген Урданета, Кабинет министрлерінің көпшілігімен бірге оны өлім жазасына кесті. Боливар Жаңа Гранада мен Венесуэла арасындағы одақтың тұрақтылығынан қорқып, Сантандерді өмір бойына елден қуғынға жіберді. Алайда, осы сияқты қақтығыстар, сондай-ақ 1830 жылы Антонио Хосе де Сукренің қазасы, Гран-Колумбияның күйреуіне әкелді, демек Боливар тәуелсіздік алғаннан бері сақтап қалу үшін көп еңбек еткен одақ та тарап кетті. Өмір бойы Урданета Армия штабының бастығы және соғыс және теңіз күштері министрі қызметтерін де атқарды. Боливар оны "Эль Бриллиант" ("Жарқын") деп атады, өйткені ол шайқаста стратегияны керемет сезіне білді; қазір бұл есім Венесуэла тарихнамасында оны атау үшін қолданылады. Ол "Боливарға ең адал адам" деп есептеледі.

Төрағалық

1830 жылы жаңа гранадалықтар мен венесуэлалықтар арасындағы өршіген антагонизм шегіне жетті. Сол кезде Боливар генералына адал Каллао батальоны Богота қаласында орналасқан еді. Генерал Франсиско де Паула Сантандерге адал тағы бір батальон, сондай-ақ сол қалада дислокацияланған, үкіметті Каллао батальонын Тунья қаласына көшіруге көндірді. Бұл әрекет Боготада тұратын венесуэлалық азаматтардың наразылығын тудырып, екі батальон арасында қақтығысқа әкеп соқты. Каллао батальоны неогранадалық батальонды жеңіп, президент Хоакин Москера-и-Арболеда мен вице-президент Доминго Кайседо-и-Санс де Сантамария астанадан қашып кетті. 1830 жылдың 5 қыркүйегінде генерал Урданета «Колумбия Республикасы Үкіметінің уақытша басшысы» лауазымымен президенттікке ие болды. Генерал Урданета мен оның одақтастары сол жылдың мамыр айында отставкаға кеткен Боливарды астанаға қайта оралып, президенттік лауазымын қайтадан қабылдауға көндіруді үміттенеді. Боливардың астанаға оралмайтыны анық болған соң, және бейбітшілік пен тәртіпті қалпына келтіру мақсатында, Урданета Конгреске 1831 жылдың 15 маусымында Вилла-де-Лейва қаласында отырыс шақыруға бұйрық берді. Алайда, Конгресс шақырылар алдында, неогранадалық генералдар генерал Урданетаға наразылықтарын білдіріп, елдің барлық аймақтарында әскери қимылдар басталды. Генералдар Хосе Мария Обанда мен Хосе Хиларио Лопес Жаңа Гранаданың оңтүстік штаттарын, ал солтүстік штаттардың генерал Хосе Сальвадор Кордова Муньос бақылауына алды. 1831 жылдың 14 сәуірінде алға жылжыған әскерлер Кайседоны атқарушы биліктің заңды басшысы деп жариялап, генерал Урданетадан бейбіт келіссөздерге кіруді сұрады. Урданета келісіп, Апуло қаласында неогранадалық генералдармен кездесті. 28 сәуірде екі тарап та Апуло шартын жасады, осы арқылы бейбітшілік орнатылып, Урданета биліктен бас тартты.