Габсбург әулетінің мүшесі: Йоханн Паррициданың тарихы

Кіріспе

Габсбургтер әулетінің мүшесі Иоанн Парицида (Иоанн Парицида) немесе Иоанн Ұлды өлтіруші, сондай-ақ Швабиялық Иоанн (Иоанн фон Швабен) деп те аталады, (шамамен 1290 – 13 желтоқсан 1312/13) – Габсбург герцогы Рудольф II Австриялық және Богемия королі Оттокар II-нің қызы Агнесстің ұлы. Ол өзінің інісі, Германия королі Альберт I-ді өлтіру арқылы, Габсбургтер әулетінің Киелі Рим империясында мұрагерлік монархия құруға жасаған алғашқы тытырғанын жеңіске жеткізді.

Өмір

Джон Германияның Рудольф I патшасының кіші ұлы Рудольф II қайтыс болғаннан аз уақыт бұрын немесе кейін дүниеге келді. Оның анасы Агнес, Богемия королі Оттокар II-нің қызы еді. Джон өзінің жас кезін Богемия сарайында және Габсбургтердің Швабиядағы Брюгг қаласында өткізді, онда ол 1294 жылғы құжатта титулдық герцог ретінде еске алынады. Джонның әкесі 1283 жылғы Рейнфельден шарты бойынша ағасы Альберт I пайдасына Австрия және Штирия герцогтықтарына құқығынан бас тартуға мәжбүр болғандықтан, ол мұрасынан айырылғанын сезінді. Ол есейген кезде, 1298 жылы Нассаулық Адольфқа қарсы Рим патшасы сайлауында жеңіске жеткен көкесінен отбасылық иеліктердің бір бөлігін талап етті. Бірақ оның тілектері орындалмады, сондай-ақ Рейнфельден шарты бойынша әкесіне берілген Швабияның Алқыс Австриясындағы өтемақы да алған жоқ. 1306 жылы король Альберт тіпті ұлы герцог Рудольф III-ті Богемия тағына отырғызып, оның немере інісінің мұрагерлік құқығын жоққа шығарды. Содан кейін Джон, "Жерсіз герцог" (Герцог Анлант) деп қысым көрген, швабиялық ақсүйектердің бірнеше серіктерімен корольді өлтіру жоспарын жасады. 1308 жылдың 30 сәуірінде Альберт Винтертурда Габсбургтер отбасының банкетін ұйымдастырды. Бұл банкетте Джон көкесі ұсынған гүл шоғын қабылдамай, гүлдермен алдауға болатынын айтып, дау тудырды. Ертесі күні король Альберт үйге қайтып келе жатып, Виндиш маңындағы Рейсс өзенін кешіп өту кезінде аттандырушыларынан бөлініп қалды. Джон көкесіне қарай шапты және бір сөз айтпай оның басын жарып тастады. Ол Альберт ұлдарының кек алуынан құтылды, содан кейін оның тағдыры белгісіз болды. Сол жылы сайлаушы князьдер Люксембург графы Генрих VII-ді Альберттің мұрагері етіп таңдады, ол Джонды императорлық құрылыстан тыс қалдырды (Рейхсахт). Джон Италияға қашып, Пиза монастырында пана тапты. 1313 жылы император Генрих VII оны монастырьде бақылап қайтты. 1322 жылы Мюльдорф шайқасында Альберттің ұлы Фредерик Әділ жеңілгеннен кейін Габсбургтер әулеті 1438 жылы Альберт II сайланғанға дейін неміс тәжін қайтаруға мүмкіндік алған жоқ.

John was born shortly before or after the death of his father Rudolf II, the younger son of King Rudolf I of Germany. His mother was Agnes, daughter of King Ottokar II of Bohemia. He passed his early days at the Bohemian court and the town of Brugg in the Swabian home territory of the Habsburgs, where he is mentioned as titular duke in a 1294 deed. As John's father had been forced to waive his right to the Habsburg duchies of Austria and Styria in favour of his elder brother Albert I according to the 1283 Treaty of Rheinfelden, he felt deprived of his inheritance. When he came of age, he demanded a portion of the family estates from his uncle, who had finally prevailed in the election as King of the Romans against Adolph of Nassau in 1298. His wishes, however, were not gratified nor did he receive any of the compensations in the Swabian territories of Further Austria, awarded to his father by the Rheinfelden Treaty. In 1306, King Albert even placed his son, Duke Rudolf III, on the Bohemian throne, denying his nephew's right of inheritance. Thereupon John, mocked as "Duke Lackland" (Hertzog Anlant), with several companions of Swabian nobility formed a plan to murder the king. A Habsburg family banquet in Winterthur, held by Albert on the evening of 30 April 1308, gave rise to a scandal, when the invitee John rejected a floral wreath offered by his uncle, exclaiming that he would not be fobbed off with flowers. The next day, King Albert on his way home became separated from his attendants when crossing the Reuss River near Windisch, and was at once attacked by John and his conspirators. John rode toward his uncle and split his skull without a word. He escaped the vengeance of Albert's sons, and from that point his fate remained unknown. In the same year, the prince electors chose the Luxembourg count Henry VII as Albert's successor, who placed John under the imperial ban (Reichsacht). John allegedly fled to Italy and found refuge in a Pisa monastery, where, in 1313, he is said to have been visited by Emperor Henry VII. After the defeat of Albert's son Frederick the Fair at the 1322 Battle of Mühldorf, the Habsburg dynasty was not able to regain the German crown until the election of Albert II in 1438.

Шығарма кейіпкері

Иоаннның кейіпкерін Фридрих Шиллер 1804 жылы жазған «Уильям Телл» драмасында бейнеленген: қашып жүрген Джон Теллдің үйіне келіп, көмек сұрап, өзінің жауынан кек алуға мәжбүр болғанын айтады, – Теллтің балықшы Гessler-ден кек алуы сияқты. Телл бұл салыстыруға келіспейді, бірақ оны Италияға бағыттап, пападан кешірім сұрауға кеңес береді. Джонның тағдыры Анет фон Дросте-Хюльшоффтың 1838 жылғы «Der Graf von Thal» поэмасында және австриялық жазушы Иоганн Непомук Вогльдің «Der Mönch zu Pisa» балладасында одан әрі жалғасты, бұл балладаны Карл Лоуэ 1846 жылы (Op. 114) музыкаға қосты. Август Готлиб Мейснер («Иохан фон Швабен», 1770) және Юлиус Гросс («Иохан фон Швабен», 1870) тарихи драмалар жазды.