Кіріспе

Матиас (1557 жылғы 24 ақпан – 1619 жылғы 20 наурыз) – 1612 жылдан 1619 жылға дейін Киелі Рим императоры, 1608 жылдан 1619 жылға дейін Австрияның эрцгерцогы, 1608 жылдан 1618 жылға дейін Венгрия және Хорватия королі, ал 1611 жылдан 1617 жылға дейін Богемия королі болды. Оның жеке құрылысы "Concordia lumine maior" ("Бірлік жарықта күштірек") еді.

Жас шағы мен отбасы

Матиас Австрияның астанасы Венада, Рим императоры Максимилиан II және Испанияның Мариясының төртінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның ағалары – Рудольф (кейіннен император Рудольф II болған), Эрнест, Максимилиан (1585 жылдан бастап Тевтон орденінің үлкен магистрі), Альберт (Толедо архиепископы, кейін Нидерландының губернаторы) және Венцеслав (Кастилиядағы Мальта орденінің бас приоры). Оның алты қарындасы да болды. Оның қарындасы Анна Испания королі Филипп II-ге, ал қарындасы Елизавета Франция королі Карл IX-қа тұрмысқа шықты. Оның балалық шағы туралы көбінесе ештеңе белгілі емес. Оның ұстаздарының бірі жазушы және тарихшы Огие Жислайн де Бусбек болды. Максимилиан II қайтыс болғаннан кейін, отбасының барлық иеліктері мен мүлігі үлкен ұлы Рудольфқа мұра болып өтті. Басқа ұлдары, Матиас сияқты, ақшалай зейнетақымен және шіркеу немесе мемлекеттік қызметке тағайындалды. Матиас өзінің інісі Фердинанд II-нің қызы, Австрияның архигерцогинясы Аннаға үйленді және 1595 жылы Алқыс Австриясында оның мұрагері атанды. Бұл некеден бала тумады.

Нидерландыдағы губернатор

1578 жылы Матиас бүлікші провинциялардың Штаттар генералдары шақыруымен он жеті провинцияға келді, оған генерал-губернатор лауазымын ұсынды. 1576 жылы Матиас Регенсбург рейхстагында Голландия провинцияларының елшісі Готье ван дер Грахтпен танысты. Ааршот герцогы Филипп III де Крой және одан да умеренный партия өкілдері Матиаспен келісіп, оны әкесі Филипп II Испанияның қалауына қарсы, провинциялардың мұрагерлік билеушісі және император Рудольф II-нің хабары жоқ күйінде Нидерландының губернаторы етіп тағайындауға келісті. Матиас тағайындалуды қабылдады, бірақ Филипп II бұл лауазымды мойындамады. Ол Біріккен провинциялардың көп бөлігінде діни келісімнің ережелерін белгіледі. Оның еңбегі 1579 жылғы Утрехт одағының 13-бабында көрсетілген, онда діни бостандық жергілікті шешімдермен анықталатын мәселе ретінде бекітілді. Матиас 1581 жылы бүлікшілер Филипп II-ні тақтан түсіріп, толық тәуелсіздік жариялағанға дейін номиналды губернатор болып қызмет етті, содан кейін ол Австрияға қайтып оралды.

Австрияның губернаторы

1583 жылы ол Австрияға оралып, шағын отбасымен Линц қаласында қоныстанды. (Мюнстер, Льеж, Шпейер) қалаларының епископы болып сайлануға бірнеше рет сәттік болмады. 1586 жылы Польша королі Стефан Баторийдің мұрагерлігі үшін жүргізілген келіссөздер де нәтижесіз аяқталды. Ол сондай-ақ Тироль және Алқыс Австриясындағы регенттік лауазымына үмітттенді. Тек 1593 жылы оның ағасы Эрнест Нидерландының генерал-губернаторы болып тағайындалғаннан кейін, 1594 жылдан бастап билік жүргізген соң, Матиас Австрияны басқару құқығын иеленді. Ол бірден протестант ақсүйектерінің діни құқықтарын қорғауға батыл талаптарымен бетпе-бет келді. Жағдай Түрік соғысының нәтижесінде салықтардың артуымен және әскер жинауымен одан да ушықты. 1595 және 1597 жылдары Төменгі және Жоғарғы Австрия шаруалары императормен келіссөздер жүргізу ниетімен көтеріліс жасады. Матиас жалдамалы әскерлердің көмегімен көтерілісшілерді бағындырды. Көтеріліс басылғаннан кейін Матиас дін саясатын өзгертті. Бұрын оның сарайында протестанттар болса, енді ол қатаң Контрреформация бағытына көшті. Оның канцлері 1599 жылдан бастап Винер-Нойштадт епископы және әкімшісі, сондай-ақ Контрреформацияны қолдаушы Мелхиор Хлесль болды. Матиас оны 1594-1595 жылдары және 1598-1600 жылдары түрік соғысындағы бас қолбасшы ретінде және Венгрия диетасына өкілі ретінде тағайындады.

Габсбургтер арасындағы билік күресінің

Габсбургтар ескірген императордың психологиялық күйінің нашарлап бара жатқанын үлкен алаңдаумен бақылап отырды. 1595 жылы Эрнест қайтыс болғаннан кейін, Маттиас ең қарт эрцгерцог атанды. 1599 жылдан бастап Маттиас баласыз императорды мұрагерлік мәселесін реттеуге көндіруге тырысты, бірақ ол қабылданбады. Дағдарыс 1604 жылы Венгриядағы Стефан Боцкай көтерілісі кезінде де жалғасты. Маттиас бастапқыда императормен дауласудан аулақ болды, бірақ епископ Клесль оны Рудольфпен ағайындық дауға араласуға шақырды. 1600 жылдың қараша айында Шотвиенде архигерцогтар Маттиас, Максимилиан және Фердинанд императорға қарсы біріккен оппозиция туралы келісімге қол қойды. 1606 жылы олар Рудольфты ақылдан адасқан деп жариялады (25 сәуірдегі құжат), Маттиасты отбасы басшысы етіп тағайындады және Рудольфты биліктен ығыстыруға кірісті. Зситваторок бейбіт шартын Осман империясымен Маттиас жасады, емес император, және 1606 жылы Венгрияда дін бостандығын беріп, Венгриядағы қақтығысты аяқтады, сондай-ақ Трансильванияның болашақта өз тәуелсіз князьдерін сайлау құқығын қамтамасыз етті. Венгрияда тәртіпсіздік қайта жанданып, Моравия мен Австрияның бір бөлігіне тараған кезде Маттиас императорға қарсы күресте оппозицияны пайдалануға тырысты. Ол 1608 жылы Пресбургтегі Венгрия және Төменгі және Жоғарғы Австрияның мәжілісіне қосылды, ал көп ұзамай Моравияда да қосылды. 1608 жылдың сәуірінде Маттиас Прагаға жорық жасап, қаланы қоршады. Ол Богемияның мәжілісін толыққанды өз жағына бұра алмаса да, Рудольфты келіссөздерге мәжбүр етіп, 1608 жылдың маусым айында бейбіт келісімге қол қойды, нәтижесінде күштің қайта бөлінуі болды. Рудольф Богемия, Силезия және Лузатияны сақтап қалды, ал Маттиас Венгрия, Австрия және Моравияны алды. Дегенмен, билікті басып алу әдеттегі рәсімдерге сәйкес болмады. Жаңа билеуші Маттиас мәжіліс мүшелері оған ресми құрмет көрсетуден бұрын олардың артықшылықтарына кепілдік бермеді. Ол тәртіпті өзгертуге тырысты, бұл «Құрмет дауы» деп аталатын жағдайға әкелді. Австрия мен Моравиядағы көптеген мәжіліс мүшелері протестант болғандықтан, олардың ақсүйектері күшті Хорнер конфедерациясын (Хорнер Бунды) құрды және діни құқықтарына кепілдік берілгеннен кейін ғана құрмет көрсетті. Хорнер конфедерациясы Отыз жылдық соғыс басталғанға дейін өмір сүрді.

Егемендік билігі

Матиас 1611 жылғы 23 мамырда Богемия королі болып тажына отырды және Рудольфтің 1612 жылғы 20 қаңтардағы өлімінен кейін Киелі Рим империясының императоры болып сайланды. 1611 жылғы 4 желтоқсанда ол өзінің туысы, Австрияның архигерцогинясы Аннаға үйленді, бірақ олардың одағынан бала тумады. Матиас белгісіз анасынан туған заңды емес ұлы, Матиас Австрияның баласы болған деген қауесет бар. 1612 жылдан бастап сот және әкімшілік Прагадан Венаға көшірілді. Жаңа император Рудольф II-ге қарағанда өнерге аз қызығушылық танытты, сондықтан көптеген сарай суретшілері оның сарайынан бас тартты. Дегенмен, Матиас суретші Лукас ван Валькенборхпен жақын қарым-қатынаста болды. Ол ағасы Рудольф II-нің жеке тажы үшін скипетр және шар жасатуға бұйрық берді. Императордың әйелі Габсбургтер әулетінің болашақ қабір орны ретінде Венада Капуцин шіркеуін және Императорлық криптын салды. Матиас қазіргі Шёнбрунн сарайы орналасқан жерде бұлақ тапқан деген әңгіме бар. Ол: "Қараңыз, қандай әдемі бұлақ!" (әдемі – schön, бұлақ – Brunn[en]) деген сөзінен кейін бұл аймақ пен сарай осылай аталып кеткен дейді. Матиас императорлық таққа отырғаннан кейін, оның патшалығын Кильс биледі, ол Киелі Рим империясы шегінде католиктер мен протестанттар арасында келісімге келіп, империяны нығайтуды үміттенеді. Матиас Рудольфқа қарсы одақтас болған кезде Австрия, Моравия және Венгриядағы протестанттарға діни жеңілдіктер беруге мәжбүр болды. Матиас Хорватия, Славония және Далмацияның вице-баны, генерал, бас қолбасшы және 1602 жылдан бері Трансильвания бароны болған Георг Кеглевичті тұтқынға алды, бірақ көп ұзамай босатты. Трансильвания княздығы Венгрияның толыққанды автономиялы аймағы болды, бірақ номиналды түрде Осман империясының билігінде болды, сол кезде әйелдер сұлтандығы орнаған еді.

Жерлеу

Венадағы Императорлық мазар әлі толыққан жоқ болғандықтан, Анна († 1618 жылы) және Маттиас († 1619 жылы) уақытша Сент-Мария королева монастырында жерленді. 1633 жылы ғана олар Капуцин шіркеуіндегі Императорлық мазарға көшірілді. Император Маттиас "жекелеген жерлеу" алған 41 адамның бірі, себебі оның денесі Габсбургтердің Венадағы үш дәстүрлі жерлеу орнына (Императорлық мазар, Жүрек мазары, Герцогтық мазар) бөлініп сақталған.