Фа Чжэн: Лю Бэйдің кеңесшісі және стратегияшысы

Кіріспе

Лиу Бейдің кеңесшісі (176–220)

Фа Чжэн (176–220), әдепті есімі Сяочжи, Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде Лиу Бейдің маңызды кеңесшісі болды. Жоғары әлеуметтік статусы бар және ақсүйек тегінен шыққан отбасында дүниеге келген Фа Чжэн 190-шы жылдардың аяғында И провинциясына (қазіргі Сычуань және Чунцин аймақтарын қамтиды) сапар шегіп, провинциялық губернатор Лю Чжанның қызметіне кірді. Алайда, оның шеттелу сезімі және Лю Чжанды тиімсіз басшы деп санауы оны 211 жылы Лю Чжанға опасыздық жасап, Лиу Бейге келуге итермеледі. 211–214 жылдар аралығында Фа Чжэн Лиу Бейге Лю Чжанды жеңіп, И провинциясын басып алуға көмектесті және Лиу Бейдің ең сенімді кеңесшілерінің біріне айналды. 217 жылы ол Лиу Бейді стратегиялық маңызы бар Ханчжун аймағын қарсыласы Цао Цаодан тартып алу үшін Ханчжун жорығын бастауға шақырды, бірақ Лиу жорықта жеңіске жеткеннен кейін бір жыл өткен соң қайтыс болды. Фа Чжэннің стратегия жасаудағы көрегендігі мен шеберлігі оған замандастары, мысалы, Чжуге Лян және Чэнь Шу сияқтылардан мақтау әкелді. Лиудің қызметінде он жылға жетпеген уақыт ішінде Фа өте жоғары уақытты сезіну қабілетін көрсетті, тіпті Цао Цао және оның ең жақсы кеңесшілері сияқты әскери генийлер оның амалдарының құрбаны болды. Алайда, ол өшікшіл мінезімен де белгілі болды. Ол билікте болғанда, өзіне бұрын ренжіткендерден кек алу үшін және оларды себепсіз өлтіру үшін өкіметін теріс пайдаланды. Дегенмен, Лиу Бей оған жоғары құрметпен қарады және сенді – тіпті Чжуге Лян 221 жылы Сяотин шайқасында Лиу Бейдің жеңілісін тоқтатуға Фа Чжэн ғана қабілетті болған болар деп айтқан.

Отбасылық негіздер

Фа Чжэннің шежіресі Меи округіне (縣), Юфуфэн командирлігінде (右扶風郡) жатыр, ол қазіргі Шаньси провинциясының Меи округіне сәйкес келеді. Оның атасы Тянь Фажан, соғысқан мемлекеттер дәуіріндегі Ци мемлекетінің Сян патшасы ретінде тарихқа енген. Тянь Фажанның ұрпақтары Ци мемлекеті 221 жылға дейін құлағаннан кейін "Тянь" тегін "Фа" деп өзгертіп алды. Фа Чжэннің бес атасы Фа Сюн, Шығыс Хань әулетінің императоры Ан тұсында Нань командирлігінің (南郡; қазіргі Жинчжоу, Хубэй) әкімшісі (太守) қызметін атқарды. Фа Чжэннің атасы Фа Чжэнь, биік мінезімен белгілі, усақ-түйекке көңіл бөлмейтін ғалым еді; білімді болса да, қарапайым өмір салған және үкіметте қызмет ету ұсыныстарын бірнеше рет қабылдамады. Фа Чжэннің әкесі Фа Ян (法衍), оның әдепті аты Цзимоу (季謀) болды, ол да мемлекеттік қызметкер болды және Халық ісі жөніндегі саясатқа жауапты сановник (司徒) пен Әділет министрінің (廷尉) көмекшісі лауазымдарын атқарды.

Лю Чжанның басқаруындағы қызмет

Цзянь императорының билігі кезінде, аштық басталған кезде, Фа Чжэн және оның досы Мэн Да провинциялық губернатор Лю Чжанға қосылу үшін И провинциясына (қазіргі Сычуань мен Чунцинді қамтиды) барды. Фэ Чжэнь Лю Чжанның басшылығымен Синду округінің префекті (令) және кейіннен армияға кеңес беретін полковник (軍議校尉) болып қызмет атқарғанмен, ол өзін шеттетілген сезінеді, өйткені маңызды лауазымдарға тағайындалмағандықтан Лю Чжанның басшылығымен мансабында елеулі жетістіктерге жете алмады. Оның үстіне, Юфюфэннен келген бірнеше адамдар, олар да И провинциясына көшіп келген, Лю Чжанның алдында оны жамандады. Ол әріптесі Чжан Сонгпен тығыз достық қарым-қатынас жасады, ол Лю Чжанның құзыреті жоқ және қабілетсіз губернатор екендігі туралы осы көзқарасты бөлісті. 208 жылы Чжан Сонг Цзинь провинциясына (қазіргі Хубэй мен Хунаньды қамтиды) барып, Хань орталық үкіметін және император Сянды басқаратын соғыс әміршісі Цао Цаомен кездесті. И провинциясына оралғаннан кейін Чжан Сонг Лю Чжанға Цао Цаомен байланысын үзіп, басқа бір соғыс әміршісі Лю Беймен достық қарым-қатынас орнатуды ұсынды. Чжан Сонг Фа Чжэнге Лю Бэймен кездесу үшін Лю Чжанның өкілі болуды ұсынғанда, Фа бастапқыда тапсырманы қабылдаудан бас тартты, бірақ ақырында көнді. Фа Чжэн өз міндетінен оралғанда, Чжан Сонгқа Лю Бейдің зор мақсаттары бар екенін айтты және Чжанды Лю Бейге қызмет ету үшін оған еріп жүруге көндірді. Олардың мүмкіндігі 211 жылы Лиу Чжанның Хачжун әмірлігінде Цао Цаоның жауынгерлік Чжан Луға шабуыл жасауды жоспарлап отырғаны туралы хабар алғаннан кейін пайда болды. Ханжун әмірлігі И провинциясына апаратын солтүстік жолда стратегиялық тұрғыдан орналасқандықтан, егер Ханжун Цао Цаоның қолына түсіп кетсе, Лю Чжан үлкен қауіпке ұшырайды. Чжан Сонг Лю Чжанға Лю Бейді Цао Цаоның қауіп-қатеріне қарсы тұру үшін И провинциясына шақыруды ұсынды. Лю Чжан келісіп, Лю Беймен байланыс орнату үшін Фа Чжэнді жіберді. Фа Чжэн Лю Беймен кездескенде, оған жасырын түрде: "Генерал, сіздің дарыңызбен біздің қабілетсіз және әлсіз губернаторымыз Люді жеңе аласыз. Чжан Сонг, (Лю Чжанның) сенімді кеңесшісі ретінде, сіздің тыңшыңыз болады. И провинциясының байлығы мен ресурстарын иемденіп, оның табиғи қорғаныстарын пайдалансаңыз, сіз үлкен мақсаттарыңызды оңай жүзеге асыра аласыз". Фа Чжэнь Лю Бейдің отбасылық мәселелерін байқап, оған Сунь ханымды Уға қайтаруды кеңес берді. Лю Бей Фа Чжэннің бұрынғы кеңесін қабылдады және өз күштерін И провинциясына бастап, Фу округінде Лю Чжанмен кездесті. Лю Бей содан кейін әскерлерін солтүстікке қарай Цзяньмэньге (; қазіргі Сычуань провинциясының Цзяньжэу округінің солтүстік-шығысында 20 шақырым жерде орналасқан) бастап, кейіннен Лю Чжанға шабуыл жасау үшін оңтүстікке бұрылды.

In the early Jian'an era (196–220) of the reign of Emperor Xian, when famines broke out, Fa Zheng and his friend Meng Da travelled to Yi Province (covering present day Sichuan and Chongqing) to join the provincial governor, Liu Zhang. Although Fa Zheng served as the Prefect (令) of Xindu County (新都縣) and later as a Colonel Who Advises the Army (軍議校尉) under Liu Zhang, he felt alienated because he didn't hold any important appointments therefore couldn't make any significant achievements in his career under Liu Zhang. Besides, some of his fellows from Youfufeng, who had also moved to Yi Province, spoke ill of him in front of Liu Zhang. He maintained a close friendship with his colleague Zhang Song, who shared the same views as him about Liu Zhang being an incompetent and incapable governor. In 208, Zhang Song travelled to Jing Province (covering present day Hubei and Hunan) to meet the warlord Cao Cao, who controlled the Han central government and the figurehead Emperor Xian. After returning to Yi Province, Zhang Song advised Liu Zhang to break ties with Cao Cao and build friendly relations with another warlord, Liu Bei. When Zhang Song recommended Fa Zheng to be Liu Zhang's representative to meet Liu Bei, Fa initially refused to accept the task but eventually relented. When Fa Zheng returned from his mission, he told Zhang Song that Liu Bei had grand ambitions and persuaded Zhang to follow him to serve Liu Bei. Their opportunity came in 211, when Liu Zhang became fearful upon receiving news that Cao Cao was planning to attack the warlord Zhang Lu in Hanzhong Commandery. As Hanzhong Commandery was located strategically at the northern route leading into Yi Province, Liu Zhang would be in great peril if Hanzhong fell into Cao Cao's hands. Zhang Song proposed to Liu Zhang to invite Liu Bei to Yi Province to assist them in countering the threat posed by Cao Cao. Liu Zhang agreed and sent Fa Zheng as his envoy to contact Liu Bei. When Fa Zheng met Liu Bei, he secretly told him, "General, with your brilliance, you can overcome our incompetent and weak Governor Liu. Zhang Song, as a trusted adviser (of Liu Zhang), will serve as your spy. Upon acquiring Yi Province's wealth and resources, and having its natural barriers as protection, you can easily realise your grand ambitions." Fa Zheng also saw Liu Bei's marital problems and advised him to have Lady Sun sent back to Wu. Liu Bei accepted Fa Zheng's former advice and led his forces into Yi Province, where he met Liu Zhang at Fu County (涪縣; present day Fucheng District, Mianyang, Sichuan). Liu Bei then led his troops north to Jiameng (葭萌; located about 20 km northeast of present day Jiange County, Sichuan) before turning south to attack Liu Zhang later.

Лю Бейдің бас кеңесшісі болу

Лю Бэй Фа Чжэнді Шу қолбасшылығының әкімі (太守) және жауынгерлік күшті тарататын генерал (揚武將軍) етіп тағайындады. Фа Чжэн И провинциясының астанасы Чэнду маңындағы әкімшілік істерді қадағалады. Чжугэ Лян ішкі істерді басқаруға көтерілген кезде, Фа Чжэн Лю Бэйдің бас кеңесшісі қызметін атқарды. Лю Бэйдің Лю Чжанды жеңгенінен кейін оның қол астындағылары Лю Маоның жесірін әйелге алуға шақырды. Алайда Лю Бэй өзі мен Лю Мао бір туыс екендіктерін айтып, бас тартты. Фа Чжэн оны сендіру үшін былай деді: «Ежелгі заманда Хуай Инь ханым бірінші рет Цзиньның Хуай герцогінен, кейін оның інісі Цзиньның Вэнь герцогінен тұрмысқа шықты. Егер жесір әйелдің күйеуінің ағайынды еркекпен некелесуі ежелден келе жатқан болса, онда неге сенің және Лю Маоның некелері бұған дейін де жалғасып келген жоқ?» Лю Бэй оған келісіп, У ханымға үйленді. Осы уақыт аралығында Фа Чжэн бұрынғы барлық қарызын, жақсы немесе жаман болсын, өтеді. Ол өзіне кішкене мейірімділік көрсеткендерді ұмытпады, сондай-ақ, бұрын өзіне өкпелегендерден кек алып, өз билігін теріс қолданды және оларды себепсіз өлтірді. Кейбір шенеуніктер Лю Бэйдің тағы бір негізгі кеңесшісі Чжугэ Лянға барып, Фа Чжэннің заңсыз жүріс-тұрысы туралы хабарлап, оған қарсы шаралар қабылдауға шақырды. Алайда Чжугэ Лян былай деп жауап берді: «Біздің қожайынымыз Гонг’анда болған кезде, ол солтүстіктегі Цао Цаоның ықпалынан сақтанды және шығыста Сунь Куанның болуынан қорықты. Тіпті өз елінде де Күн ханымның көтеріліс тудыруынан қорқатын. Ол кезде оның жағдайы өте қиын болғандықтан, алға да, артқа да қарай алмады. Фа Сяочжи оған көп қолдау көрсетіп, көмектесті, сондықтан ол өзінің қанаты (翼) болды, осылайша ол қазір биікке ұша алады және енді басқалардың ықпалында қалып қоймайды. Фа Чжэннің өз қалауынша әрекет етуіне қалай кедергі жасай аламыз?» Чжугэ Лян Лю Бэйдің Фа Чжэнге деген сенімін білдіретінін білгендіктен, бұл мәселеге араласудан бас тартты. Тарихшы Сунь Шэн Чжугэ Лянның Фа Чжэннің билікті теріс пайдалануына деген көзқарасын сынға алып, оны «әділетсіздік» деп атады. Ол ешбір қарапайым адамның, өзінің бұрынғы еңбегі қаншалықты үлкен болмасын, заңнан жоғары тұрмауы керек деп есептеді. Тан Гэн (唐庚), Сун әулетінің ғалымы «Үш патшалықтың түрлі жағдайлары» (三國雜事) деп аталатын еңбегінде Фа Чжэнді Фан Цзю (范雎), Ли Гуан және Гуо Цзиньмен (郭進) салыстырды. Үшеуі де жеке кектерін өтеуге мүмкіндік алды және өз мемлекеттері үшін үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Тан Гэн өткен заманның билеушілері өздерінің ерекше және ерен тұлғаларын осылай пайдаланғанын айтты. Олардың әділдік туралы өз түсініктері болды. Тан Гэн Сунь Шенгті бұны көрмегендіктен, қысқа ойлы деп атады.

Liu Bei appointed Fa Zheng as the Administrator (太守) of Shu Commandery (蜀郡) and General Who Spreads Martial Might (揚武將軍). Fa Zheng oversaw administrative affairs in the vicinity of Yi Province's capital Chengdu. While Zhuge Liang was promoted to administer internal affairs, Fa Zheng served as Liu Bei's chief adviser. Following Liu Bei's victory over Liu Zhang, his subordinates urged him to take for wife Liu Mao's widow. However Liu Bei refused on the basics that he and Liu Mao were of the same family. Fa Zheng then to convince him said: "In the ancient times, lady Huai Ying first married the Duke Huai of Jin and later married his own brother, the Duke Wen of Jin. If the marriage of a widow between brothers happened by the past then why not for you and Liu Mao who are not close kinsman?" Liu Bei agreed with him and married Lady Wu. During this period of time, Fa Zheng repaid all of his previous debts, good or bad. He would not forget those who showed him even a little kindness but also abused his power by taking revenge against those who offended him before, and by killing them without reason. Some officials approached Zhuge Liang, another of Liu Bei's key advisers, and urged him to report Fa Zheng's lawless behaviour to their lord and take action against him. However, Zhuge Liang replied, "When our lord was in Gong'an, he was wary of Cao Cao's influence in the north and fearful of Sun Quan's presence in the east. Even in home territory he was afraid that Lady Sun might stir up trouble. He was in such a difficult situation at the time that he could neither advance nor retreat. Fa Xiaozhi supported and helped him so much that he became his own wings (翼), such that he is now able to fly high and no longer remain under others' influence. How can we stop Fa Zheng from behaving as he wishes?" Zhuge Liang was aware that Liu Bei favoured and trusted Fa Zheng, which was why he refused to intervene in this matter. The historian Sun Sheng criticised Zhuge Liang's attitude towards Fa Zheng's abuse of power and called it a "lapse in justice". He felt that no subject should be above the law, regardless of how great his past contributions were. Tang Geng (唐庚), a scholar from the Song dynasty in his work called the "Three Kingdoms Miscellaneous Cases" (三國雜事) compared Fa Zheng to Fan Ju (范雎), Li Guang and Guo Jin (郭進). The three of them were allowed to settle their personal grudges and rendered great achievements for their States. Tang Geng stated that this is how rulers of the past made use of their outstanding and heroic individuals. That they had their own conceptions of righteousness. Tang Geng called Sun Sheng shortsighted for not seeing this.

Ханжун жорығындағы рөлі

217 жылы Фа Чжэн Лю Бейді Ханчжунға шабуыл жасауға көндірді, ол бұрын Чжан Лудың билігінде болған, бірақ 215 жылы Цао Цао басып алған еді. Ол Ханчжунның стратегиялық маңыздылығын айта келіп, Лю Бейдің Цао Цаоның генералдары Сяо Юань мен Чжан Хэден Ханчжунды тартып алуы үшін тиімді уақыт екенін жеткізді. Ол Лю Бейге былай деді: "Цао Цао бір соққымен Чжан Луды бағындырып, Ханчжунды алды, бірақ Ба және Шуды жаулап алу үшін мүмкіндігін пайдаланбады. Оның орнына солтүстікке қайтып, Сяо Юань мен Чжан Хэні қалдырды. Бұл оның қателігі немесе күшсіздігінен емес, ішкі мәселелерге тап болғандықтан және оларды шешуі керек болғандықтан болды. Қазір Сяо Юань мен Чжан Хэ біздің әскерімен теңесе алмайды. Егер біз шабуылға өтсек, оларды міндетті түрде жеңе аламыз. Содан кейін біз астық жинап, қоймаларды толықтырып, кез келген жағдайға дайын боламыз. Егер сәттілік келсе, жауды жеңіп, билік ететін үйді қалпына келтіреміз, әйтпесе, Лян провинциясына дейін шекарамызды кеңейтеміз. Қай жағдайда болса да, өзімізді қорғау және дайындалу үшін маңызды позицияға ие боламыз. Көк бізбен, осы мүмкіндікті жіберіп алмаңыз." Лю Бей оның жоспарын қабылдап, Фа Чжэннің ілесіп келгенімен Ханчжун жорығын бастады. 219 жылы Динцзюнь тауы шайқасында, Сяо Юань әскерлерін Динцзюнь және Синши тауларындағы Лю Бейдің лагерьлеріне шабуылға жібергенде, Фа Чжэн Лю Бейге жауға соққы беруді ұсынды. Лю Бей өзінің генералы Хуан Чжунға әскерін Сяо Юань күштеріне қарай таудан төмен шабуылға алып жүруді бұйырды, соғыс барабандары соғып тұрды. Хуан Чжун шайқас ортасында Сяо Юаньды жеңіп, өлтірді. Кейіннен, Цао Цао Ханчжунды нығайту үшін Чанъаньнан әскерін бастап келе жатқанда, Фа Чжэннің Лю Бейге Ханчжунға шабуыл жасауды ұсынған стратегиясы туралы хабар алды. Ол: "Сюанде (Лю Бей) мұны істей алмайды. Ол біреудің кеңесімен келеді", - деді. Сонымен қатар, Цао Цао: "Менің батыл батырларымның арасында Фа Чжэнге қарсы стратегия тапқан ешкім болмады ма?" - деп сұрады. Тарихшы Пэй Сунчжи Цао Цаоның бұл сөзін Лю Бейдің Ханчжунның стратегиялық маңыздылығын байқауға жеткілікті ақылды емес екенін көрсету үшін айтқанын, өйткені ол Лю Бейді жеке жек көреді және оны қабылдамау керек екенін түсіндірді. Кеңесшісінің кеңесімен әрекет ететін билеушінің өзінің шешімін қабылдауға жеткілікті дана еместігінің белгісі деп қарастыруға болмайды деп ойлады. Цао Цаоның өзі де кеңесшісі Гуо Цзяның кеңесіне құлақ естігенін атап өтті.

In 217, Fa Zheng urged Liu Bei to attack Hanzhong Commandery, which was originally under Zhang Lu's control but was conquered by Cao Cao in 215. He pointed out Hanzhong's strategic importance and said that it was an opportune moment for Liu Bei to seize Hanzhong from Cao Cao's generals Xiahou Yuan and Zhang He. He told Liu Bei: "Cao Cao with a single strike was able to submit Zhang Lu into surrender and acquire Hanzhong however he did not press his advantage to conquer Ba and Shu. Instead he returned North and left Xiahou Yuan and Zhang He. This cannot be a error of his part or because of a lack of strength but rather because he met some internal problems and must solve them. Now Xiahou Yuan and Zhang He can't compare against our army. If we advance, we will surely capture them. Then we can collect grains, fill our storehouse readying ourselves for any opportunities. If we are successful we can vanquish the ennemy and restore the ruling House otherwise we can expand our borders into the Liang province and in any case we would have gain a most important position to defend and prepare ourselves. Heaven is on our side, you must not lose this chance." Liu Bei accepted his plan and started the Hanzhong Campaign with Fa Zheng following him. In 219, during the Battle of Mount Dingjun, when Xiahou Yuan led troops to attack Liu Bei's camps at Dingjun and Xingshi mountains, Fa Zheng suggested Liu Bei to strike the enemy. Liu Bei ordered his general Huang Zhong to lead his men on a charge down the mountain towards Xiahou Yuan's forces, with war drums beating in the background. Huang Zhong defeated and killed Xiahou Yuan in the midst of battle. Later, when Cao Cao was leading his forces from Chang'an to reinforce Hanzhong, he received news about the strategy proposed by Fa Zheng to Liu Bei to attack Hanzhong. He remarked, "I know Xuande (Liu Bei) is not capable of doing this. He must be following somebody's advice." Moreover, Cao Cao also said: "How could it be that among my army of bold heroes, none could find a strategy that would overcome this Fa Zheng?" The historian Pei Songzhi commented that Cao Cao made that former remark – which suggests that Liu Bei was not wise enough to notice Hanzhong's strategic importance – because of his personal disdain for Liu, and that it should not be taken seriously. He felt that a lord acting on his adviser's suggestion should not be interpreted as a sign that the lord was not wise enough to make his own judgment. He pointed out that Cao Cao himself also followed the advice of his adviser Guo Jia.

Өлім және өлімнен кейінгі оқиғалар

219 жылы Лю Бэй Ханчжун жорығында жеңіске жеткеннен кейін өзін «Ханчжун патшасы» (漢中王) деп жариялады және Фа Чжэнді жазу шеберлерінің префекті (尚書令) және армияны қорғайтын генерал (護軍將軍) етіп тағайындады. Фа Чжэн келесі жылы 45 жасында (шығыс азиялық жас санағы бойынша) қайтыс болды. Лю Бэй Фа Чжэннің қазасына бірнеше күн бойы қайғырып, Фаға «И маркизі» (翼侯) деген атақ берді, бұл атақ «фланг маркизі» дегенді білдіреді. «И» (翼) сөзі жеке алғанда көбінесе «қанат» деп аударылады. Сондықтан Фаның өлімнен кейінгі атағын «қанат маркизі» деп те аударуға болады. Лю Бэйдің қысқа билігі кезінде оның көптеген серіктері мен танымал генералдары қайтыс болды. Олардың арасында Гуан Ю, Чжан Фэй, Ма Чао, Пан Тонг және Хуан Чжун болды, бірақ Фа Чжэн ғана өлімнен кейін атақ алды. Осылайша Лю Бэй Фа Чжэннің құндылығын көрсетті. Фа Чжэннің ұлы Фа Миао (法邈) екінші маркиз (關內侯) атағын алып, жабдық сақшысы (奉車都尉) және Лю Бэй 221 жылы құрған Шу Хан мемлекетіндегі Ханян округінің (漢陽郡) әкімшісі болды. Фа Чжэн мен Чжугэ Лянның моральдық көзқарастары әртүрлі болғанымен, олардың Лю Бэйге жақсы қызмет етудегі ортақ мақсаты оларды жақсы қарым-қатынасқа ие етті. Чжугэ Лян Фа Чжэннің зеректігіне қатты таң қалды. 221 жылы Сяотин шайқасы алдында Лю Бэйдің көптеген азаматтары 219 жылы Цзин провинциясын басып алып, Людің генералы Гуан Ю-ды өлтірген бұрынғы одақтасы Сунь Куанмен соғысқа бармауға кеңес берді. Лю Бэй олардың кеңесіне құлақ бермей, Сунь Куанға қарсы жорығын жалғастырды. Келесі жылы Сяотин шайқасында Сунь Куанның әскерлеріне жеңіліп, Байджиченгке шегінуге мәжбүр болды, ол жерде 223 жылы қайтыс болды. Чжугэ Лян: «Егер Фа Сяочжи тірі болса, ол біздің қожайынды осы шығыс жорығына барудан тоқтатар еді; тіпті егер қожайын жорыққа аттанса да, ол осы апатты жағдайға түспес еді (егер Фа Сяочжи онымен бірге болса)», – деді. Чжугэ Лянның Фа Чжэн туралы айтқаны дұрыс болуы мүмкін, өйткені Ханчжун жорығы кезінде болған бір оқиға оны көрсетеді. Бір шайқаста Лю Бэйдің қарсыластары оны шегінуге шақырды, бірақ ол әлгінше бас тартты. Олар оның ашуына қорқып, оған тағы кеңес беруге батылдары келмеді. Фа Чжэн Лю Бэйдің алдына асығып келіп, оның қасына сап түскенде, қаулы шуақтары төгілді. Лю Бэй Фа Чжэнге жебелерден сақтану үшін жасырынуға бұйырды, бірақ Фа өз қожайынымен бірге жебелерге қарсы тұруды талап етті. Содан Лю Бэй Фа Чжэнмен бірге шегінуді шешті.

In 219, after Liu Bei emerged victorious in the Hanzhong Campaign, he declared himself "King of Hanzhong" (漢中王) and appointed Fa Zheng as the Prefect of the Masters of Writing (尚書令) and General Who Protects the Army (護軍將軍). Fa Zheng died in the following year at the age of 45 (by East Asian age reckoning). Liu Bei cried for days when Fa Zheng died and awarded Fa the posthumous title "Marquis Yi" (翼侯), which literally means "marquis of the flank". Alone, the Yi (翼) word/title is more commonly translated as "wing". Therefore, Fa's posthumous title can also be translated as "marquis of the wing". During Liu Bei's short reign, many of his long term companions and famous generals had died. Among them were Guan Yu, Zhang Fei, Ma Chao, Pang Tong and Huang Zhong yet Fa Zheng was the only one to receive a posthumous title. Such was the extent to which Liu Bei valued Fa Zheng. Fa Zheng's son, Fa Miao (法邈), received the title of a Secondary Marquis (關內侯) and served as a Commandant of Equipage (奉車都尉) and the Administrator of Hanyang Commandery (漢陽郡) in the state of Shu Han, which Liu Bei established in 221. Fa Zheng and Zhuge Liang did not share the same moral beliefs but they had a good working relationship because of their common goal, which was to serve Liu Bei well. Zhuge Liang was very impressed with Fa Zheng's brilliance. In 221, before the Battle of Xiaoting, many of Liu Bei's subjects advised their lord against going to war with his former ally, Sun Quan, who seized Jing Province from Liu in 219 and executed Liu's general Guan Yu. Liu Bei ignored them and proceeded with his campaign against Sun Quan. In the following year, he lost to Sun Quan's forces at the Battle of Xiaoting and had to retreat to Baidicheng, where he died in 223. Zhuge Liang sighed, "If Fa Xiaozhi was still alive, he could have prevented our lord from going on this eastern campaign; even if our lord did go on this campaign, he wouldn't have ended up in this disastrous situation (if Fa Xiaozhi was with him)." Zhuge Liang might be right about Fa Zheng, as inferred from an incident during the Hanzhong Campaign. During one battle, when the odds turned against Liu Bei, Liu's subjects urged their lord to retreat but he stubbornly refused. They did not dare to advise him again for fear of incurring his wrath. Fa Zheng rushed forth and stood in front of Liu Bei when Cao Cao's forces rained arrows on their camp. Liu Bei told Fa Zheng to stay under cover to avoid the arrows, but Fa insisted on braving the arrows with his lord. Liu Bei then decided to retreat together with Fa Zheng.

Бағалау

Сангуцзиде Фа Чжэннің өмірбаянын жазған Чэнь Шу Фаны былай бағалады: "Фа Чжэн табыс пен сәтсіздікті анық көріп білді. Сондықтан ол түрлі ерекше тактикалар мен стратегияларды қолдануға қабілетті болды. Бірақ оның жақсы мінезді екені белгілі емес еді. (Као) Вэйдің шенеуніктерімен салыстырғанда, егер Панг Тонг Сун Ю мен Сун Юға ұқсас болса, онда Фа Чжэн Ченг (Ю) мен Гуо (Дзя) сияқты болуы керек". Ян Си, "Джи Хан Фучен Цан" (季漢輔臣贊; жарияланған 241 ж.), Шу Хан мемлекетінде қызмет еткен көрнекті тұлғалардың мақтау жинағында оны былай бағалады: "Маркиз И (翼侯; Фа Чжэн) стратегия жасауға талант иесі, әлемнің өркендеуін де, құлдырауын да болжай білді. Оған Господины мемлекеттің негізін салуды тапсырды, ол дұрыс кеңес пен нұсқаумен жауап берді. Шапшаң ойланып, жағдайды бағалап, мүмкіндікті сезіне білді".

Танымал мәдениетте

Фа Чжэн Koei's Dynasty Warriors 8: Xtreme Legends ойынында ойналатын кейіпкер ретінде пайда болды.