Чили армиясының генералы Роберто Виаукс Марambio және Рене Шнайдер трагедиясы

Кіріспе

Чили армиясының генералы Роберто Урбано Виакс Марамбио (25 мамыр 1917, Талка – 5 қыркүйек 2005, Сантьяго) – Чили армиясының генералы және 1969 және 1970 жылдары Чилиде екі мемлекеттік төңкеріс жасауға басты жоспарлаушы болды. Біріншісі президент Эдуардо Фрей Монтальваға қарсы, ал екіншісі социалист Сальвадор Альенденің сайлануына кедергі келтіруді мақсат еткен.

Өмірбаян

Рене Шнайдер ісіне араласпас бұрын, Вио өте құрметті және жоғары бағаланған әскери басшы болды. Ол 1969 жылғы 21 қазанда шағын әскери көтеріліске (Такназо) жетекшілік еткенде танымал болды. Такназода Вио Такна полкімен бірге казармаға кірді және ереуілге шықты. Ол Армияның жалақысын көтеруді және Қорғаныс министрі мен Армияның Бас қолбасшысының отставкасын талап етті. Үкіметпен өткен шиеленісті келіссөздерден кейін, ол Бас қолбасшы отставкаға кеткенде және үкімет оның жалақы талаптарын қарастыруға уәде бергенде ереуілін тоқтатты. 1970 жылғы 22 қазанда Виоға адал төңкерісшілер конституционалист Чили Армиясының Бас қолбасшысы генерал Рене Шнайдерді, кез келген төңкеріс перспективасына қатаң қарсы болған, құрықтап алуға тырысты. Генерал Шнайдердің ресми көлігі Чили астанасы Сантьягодағы көшелердің қиылысында шабуылға ұшырады. Генерал өзін қорғау үшін тапаншасын шығарғанда, оған бірнеше рет жақыннан оқ атылды. Генерал Шнайдерді әскери госпитальға асығыс жеткізгенімен, алған жарақаты салдарынан үш күннен кейін, 25 қазанда қайтыс болды. Генерал Вио кейіннен бұл құйрық тікені ұйымдастыруға қатысқандығы үшін айыпталып, түрмеге қамалды. АҚШ-тың Чилидегі саясатын сынаған журналист Кристофер Хитченс, АҚШ-тың бұрынғы Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі және Мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджерді генерал Шнайдерді өлтіруде Виомен бірге сөз байласып әрекет еткеніне айыптады. Алайда, құпиясы ашылған АҚШ құжаттары Орталық барлау агенттігінің Вио төңкерісін қолдау мүмкіндігін қарастырғанын, бірақ оның идеологиясы "әлдеқайда алыс" деп шешкенін және онымен байланыс орнатып отырса да, тікелей қолдау көрсетпегенін көрсетті. 15 қазанда президент Ричард Никсонмен болған құпия әңгімеде Киссинджер: "Бұл үмітсіз көрінеді. Мен оны тоқтаттым. Сәтсіз төңкерістен жаман жағдай жоқ" деді. Вио тобымен байланыс тоқтатылғанымен, ЦРУ штаб-пәтерінен Сантьяго станциясына жіберілген телеграммада ЦРУ генерал Валенсуэла басқаратын топқа автоматтары мен оқ-дәрілерді жеткізуді ұйымдастырғаны айтылды; Шнайдер сол күні кейіннен атылды. Қарулармен бірге 50 000 доллар да полковник Вильмерт, АҚШ-тың Чилидегі әскери атташесі, генерал Валенсуэладан "тапаншамен ұрып алғаннан" кейін алды, ол бастапқыда ақшаны беруден бас тартқан. Вильмерт содан кейін Вина-дель-Марға барды, онда ол автоматтары мен оқ-дәрілерін Тынық мұхитына лақтырып жіберді. 1973 жылдың тамызында Вио босатылып, Парагвайға жер аударылды. Ол 1973 жылғы сәтті Чили төңкерісіне қатыспады және 1990 жылы президент Патрисио Айлвин оған Чилиге оралуға рұқсат бергенге дейін елге қайта алмады. Вио 2005 жылғы 5 қыркүйекте қайтыс болғанға дейін Сантьягода тыныш өмір сүрді.

Prior to his involvement in the René Schneider case, Viaux was a very well respected and admired military leader. He became famous when he led a small military insurrection (the Tacnazo) on October 21, 1969. In the Tacnazo, Viaux shut himself up with the Tacna regiment inside its barracks and went on a strike. He demanded a pay raise for the Army and the resignation of both the Defense Minister and the Army Commander in Chief. After tense negotiations with the government, he ended his strike when the Commander in Chief resigned and the government promised to study his salary demands. On October 22, 1970, coup plotters loyal to Viaux attempted to kidnap constitutionalist Chilean Army Commander in chief General René Schneider, who was adamantly opposed to any prospect of a coup. General Schneider's official car was ambushed at a street intersection in the capital city of Santiago, Chile. When the general drew a gun to defend himself, he was shot point blank several times. Though he was rushed to a military hospital, General Schneider's wounds proved fatal and he died three days later, on October 25. General Viaux was later convicted of involvement with the plot and imprisoned. Critics of U. S. policy in Chile at the time, including journalist Christopher Hitchens, have accused former U. S. National Security Advisor and Secretary of State Henry Kissinger of conspiring with Viaux in the murder of General Schneider. Yet declassified U. S. documents show that the Central Intelligence Agency had explored the possibility of supporting a Viaux coup but decided that his ideology was "far out" and, while maintaining contact with him, did not provide direct support. In a declassified October 15 conversation with President Richard Nixon, Kissinger said, "This looks hopeless. I turned it off. Nothing could be worse than an abortive coup." Although contact with the Viaux group was ended, a cable from CIA headquarters to the Santiago station reveals that the CIA did arrange the delivery of submachine guns and ammunition to a group led by General Valenzuela; Schneider was shot later that same day. The weapons, along with $50,000, were later recovered by U. S. military attaché to Chile Colonel Wilmert after he "pistol whipped" General Valenzuela, who at first refused to hand the money over. Wilmert then drove to Vina del Mar, where he threw the submachine guns into the Pacific Ocean. In August, 1973, Viaux was released and exiled to Paraguay. He was not involved in the successful Chilean coup of 1973, and was allowed to return to Chile only in 1990, by President Patricio Aylwin. Viaux lived quietly in retirement in Santiago, until his death on September 5, 2005.