Еуропаның географиялық ортасы туралы аңыз бен даулар
Geographical midpoint of Europe
Еуропаның географиялық ортасы қайда? Еуропа шекарасының анықтамасы мен есептеу әдісіне байланысты бірнеше нұсқа бар. Еуропаның шеткі нүктелері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еуропаның географиялық орталығы
Geographical centre of Europe
Еуропаның географиялық орталығының орналасқан жері Еуропа шекараларының анықталуына, бастысы, Еуропаның ең шеткі нүктелерін анықтауда алыс аралдардың ескерілуіне және соңғы нәтижені есептеу әдісіне байланысты. Сондықтан, бірнеше жер осы шартты орталыққа ие екенін мәлімдейді.
The location of the geographical centre of Europe depends on the definition of the borders of Europe, mainly whether remote islands are included to define the extreme points of Europe, and on the method of calculating the final result. Thus, several places claim to host this hypothetical centre.
Еуропаның шеткі нүктелері
Жоғарыдағы сурет Еуропаның ең шеткі солтүстік немесе оңтүстік нүктелерін көрсетеді. Солтүстік нүктелері – Остров Рудольфа немесе Рудольф аралы, Ресейге қарасты арал, Киннарродден, Норвегиядағы танымал туристік орын, және Мыс Желания немесе Желания мысы, Ресейдің Северный аралының ең солтүстік нүктесі. Еуропаның ең оңтүстік нүктелері – Португалиядағы тарихи маңызы бар Кабо-да-Рока, Испанияның құрлық бөлігіндегі ең оңтүстік нүктесі Пунта-де-Тарифа және Грекиядағы Крит аймағына қарасты Гавдос аралы.
The picture above shows the extreme points of Europe, northern or southern. The northern, which are Ostrov Rudolfa or Rudolf Island, a Russian island, Kinnarodden, a tourist attraction in Norway, and Mys Zhelaniya or Cape Zhelaniya, the northernmost point of Severny Island, Russia. The extreme southern parts of Europe are Cabo da Roca, A historical place in Portugal, Punta de Tarifa, the southernmost point on the Spanish mainland, and Gavdos, an island in Greece under the administrative region of Crete.
Польша
Еуропаның орталығын алғаш рет ресми түрде 1775 жылы Польша корольдік астрономы және картографы Шимон Антони Собиекрайский жариялады, ол оның қазіргі Польшаның солтүстік-шығысындағы Белосток маңындағы Суховола қаласында екенін анықтады. Ол үшін Еуропаның ең шеткі нүктелерінен тең қашықтықты есептеу әдісі қолданылды: Португалиядағы ең батыс нүктесі, Орталық Уралдағы ең шығыс нүктесі, Норвегиядағы ең солтүстік нүктесі және Грециядағы ең оңтүстік нүктесі (аралдар ескерілмеді). Суховолада осы анықтаманы еске сақтау үшін ескерткіш орнатылған.
The first official declaration of the Centre of Europe was made in 1775 by the Polish royal astronomer and cartographer Szymon Antoni Sobiekrajski, who calculated it to be in the town of Suchowola near Białystok in modern north eastern Poland. The method used was that of calculating equal distances from the extreme points of Europe: the westernmost point in Portugal; the easternmost point in the Central Urals; the northernmost point in Norway; and the southernmost point in Greece (islands were not taken into consideration). There is a monument commemorating that definition in Suchowola .
Словакия
1815 жылы Еуропаның орталығы Балтық және Қара теңіздерінің алаптарын бөлетін төбеде, Кремница кен қаласының жанында, Сент-Джон Баптист шіркеуіне жақын жерде орналасқан деп жарияланды. Есептеу әдісі белгісіз, бірақ шіркеу маңындағы ескерткіш тақтадағы сипаттамаға қарағанда, ол Еуропаны қамтитын ең кішкентай шеңбердің ортасы болған (бірақ Еуропаның шекаралары нақты көрсетілмеген). "Еуропа орталығы" деген атаққа көршілес Крахуле (ежелгі Блауфус) ауылы да таласады, ол бұрын осы приходқа қараған, қазір қысқы спортқа танымал орталық, "Stred Európy" ("Еуропа орталығы") аталған қонақ үй мен демалыс кешеніне ие.
In about 1815 there was a declaration that the centre of Europe was located near the mining town of Kremnica, on a hill that forms the water division between the basins of the Baltic Sea and Black Sea, near St. John Baptist Church. The method used for calculating is unknown, but from the description given on the commemorative plaque located near the church , it seems that it has been the centre of the smallest circle circumscribed on Europe (yet the limits of Europe taken into consideration are not known). The title of the "Centre of Europe" is also claimed by the neighbouring village Krahule (ancient Blaufuß), which used to belong to the same parish, now a famous centre for winter sports, with a hotel and recreation centre called "Stred Európy" ("Centre of Europe").
Транскарпатия, Украина
1887 жылы Австрия-Венгрия империясының географтары Украинаның қазіргі бір бөлігіне Еуропаның географиялық орталығын көрсететін тарихи белгі және үлкен тас қойды. Ескерткіштегі тозығы жеткен латын жазуының мағынасы туралы пікірталас болып жатыр, кейбіреулер бұл белгінің бұрынғы империя аумағындағы геодезиялық мақсаттар үшін орнатылған көптеген триангуляциялық нүктелердің бірі ғана екенін айтады. Есептеулерде ескерілген Еуропаның сыртқы шекаралары белгісіз. Сипаттамаға сәйкес, есептеуге қолданылған әдіс Еуропаның ең шеткі ендіктері мен бойлықтарының геометриялық ортасы есебінен жасалған, сондықтан тас сол жерге орналастырылған. Алайда, ескерткіштің нақты орналасқан жері көрсетілген координаталардан өзгеше болып көрінеді. Бұл Румыния шекарасына жақын, Тиса өзенінің жағасында орналасқан Дилове ауылының жанында, Транскарпат аймағындағы Рахив ауданында.
In 1887, geographers from the Austro Hungarian Empire set up a historical marker and a large stone in what is today a part of Ukraine, believed to mark the geographic centre of Europe. The interpretation of the worn Latin inscription on the monument is debated, with some claiming that the marker is merely one of a number of fixed triangulation points for surveying purposes established around the territory of the former empire. The external borders of Europe taken into account during the calculations are not known. According to the description, the methodology used for the calculation is that of the geometrical middle point of the extreme latitudes and longitudes of Europe, so the stone was located at However, the actual location of the monument seems rather and not the coordinates to which they relate. This is near the village of Dilove located on the Tisza river, close to the Romanian border, in the county of Rakhiv in the Transcarpathian region.
Кеңес өлшеуіші
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін совет ғалымдары жасаған өлшеулер Рахив пен Дилове Еуропаның географиялық орталығы екенін Австрия-Венгрияның бұрынғы талабын қайта растады. Кішкентай қаладағы ескі нысан жаңартты, және оның дұрыстығына баршаны көндіру үшін ауқымды науқан ұйымдастырылды.
Measurements done after World War II by Soviet scientists reconfirmed the Austria Hungarian claim that Rakhiv and Dilove to be the geographical centre of Europe. The old marker in the small town was renewed, and a major campaign to convince everyone of its validity was undertaken.
Тиленберг/Дилен, қазіргі Чехия/Бавария
Австриялық география ғалымдары сондай-ақ 939 метрлік Тиленберг (Дилен) тауын, Богемиядағы Эгер/Чеб қаласының жанында, Еуропаның орталығы деп мыс тақтамен белгілеген. Германия/Бавария шекарасы таудың шыңынан батысқа қарай 100 метрде өтетіндіктен, Германияның Бад-Нюальбенройт ауылы осы фактіні жарнама мақсатында пайдаланады. Bayerischer Rundfunk телерадиокомпаниясының журналистері Мюнхен университетінің География институтынан бұл мәлімдемені тексеруді сұрады. Институт орталықтың оңтүстікке қарай, Фленсенбургке жақын Хильдвейнсрутте екенін анықтады.
Austrian geographers also marked the 939 metre high Tillenberg (Dyleň) near the Bohemian city of Eger/Cheb with a copper plate as the centre of Europe. As the border to Germany/Bavaria runs 100 m west of the mountaintop, the German village of Bad Neualbenreuth uses this for promotional purposes. Bayerischer Rundfunk journalists asked the Institut für Geographie of the University of Munich to verify the claims. The institute concluded that the centre lies further to the south, in Hildweinsreuth near Flossenbürg.
Швеция
1988 жылы Арне Веннберг шар тригонометриясын қолданып, Еуропаның үш шеткі нүктесі – батыста Кабо-де-Сан-Винсенте, солтүстікте Шпицберген және шығыста Астраханды пайдаланып, Ландскронаны Еуропаның ортасы деп есептеді. Қала алаңында тасқа бекітілген қалам пішіндес ескерткіш орнатылған.
In 1988 using Spherical trigonometry with the three corners of Europe as Cabo de São Vincente in the west, Spitsbergen in the north and Astrakan in the east, Arne Wennberg calculated Landskrona as the midpoint of Europe. A monument is built on the town square in the form of a pen stuck in stone.
Литва
1989 жылы Еуропа құрлығының шекараларын қайта бағалаудан кейін, Францияның Ұлттық географиялық институты (Institut Géographique National) ғалымы Жан Джордж Аффхольдер Еуропаның географиялық орталығы Литвада, Гирия ауылының жанында орналасқанын анықтады. Бұл нүктені есептеу үшін Еуропаның геометриялық пішінінің ауырлық орталығы әдісі қолданылды. 2004 жылы осы жерде мүсінші Гедиминас Йокубонис жасаған, жұлдыздардан тұратын тәжбен безендірілген ақ гранит бағанадан құралған ескерткіш орнатылды. Географиялық орталықты қоршаған орман және егістік алқабы, соның ішінде Гирия көлі, Бернотай төбесі және ежелгі зират 1992 жылы қорық ретінде бекітілді. Литваның Экономика министрлігінің Мемлекеттік туризм департаменті Географиялық орталық ескерткішін және оның қорығын туристік тартымдылық ретінде таныды. 17 км қашықтықта Еуропа орталығындағы ашық аспан астындағы мұражай – Europos Parkas орналасқан, онда теледидарлардан жасалған әлемдегі ең ірі мүсіні бар. Бұл Гиннес рекордтар кітабына енген Еуропаның жалғыз Географиялық орталығы.
After a re estimation of the boundaries of the continent of Europe in 1989, Jean George Affholder, a scientist at the Institut Géographique National (French National Geographic Institute) determined that the geographic centre of Europe is located at The method used for calculating this point was that of the centre of gravity of the geometrical figure of Europe. This point is located in Lithuania, near the village of Girija. A monument, composed by the sculptor Gediminas Jokūbonis and consisting of a column of white granite surmounted by a crown of stars, was erected at the location in 2004. An area of woods and fields surrounding the geographic centre point and including Lake Girija, Bernotai Hill, and an old burial ground, was set aside as a reserve in 1992. The State Tourism Department at the Ministry of Economy of Lithuania has classified the Geographic Centre monument and its reserve as a tourist attraction. 17 km away lies Europos Parkas, Open Air Museum of the Centre of Europe, a sculpture park containing the world's largest sculpture made of TV sets. It is the only Geographical Centre of Europe with recognition in the Guinness Book of World Records.
Венгрия
1992 жылы жасалған сауалнамада Еуропаның геометриялық орталығы Венгриядағы Талья ауылында орналасқандығы айтылады. 2000 жылы ауылда осы жерді "Еуропаның геометриялық орталығы" деп жариялайтын кестесі бар мүсін қойылды.
It is claimed that a 1992 survey found that the geometric centre of Europe is in the village of Tállya, Hungary In 2000, a sculpture was erected in the village, with a table on it declaring the place the "Geometric Centre of Europe".
Беларусь
2000 жылы белорус ғалымдары Алексей Соломонов пен Валерий Аношко Еуропаның географиялық орталығы Витебск облысындағы Шо көліне жақын жерде орналасқандығы туралы баяндама жариялады. Ғалымдар Еуропаны, Ақ теңіз бен Балтық теңізін, сондай-ақ Ұлыбритания мен Ирландияны континенттік аймақ объектілері ретінде біртұтас қарастыратын арнайы компьютерлік бағдарлама қолданды. Еуропаның орталығын анықтау есептерінде Еуропаның ішкі сулары мен Еуропаның шығыс шекарасын құрайтын Урал тауларын ескеру қажет деп саналады. Ресейдің Геодезия, әуе суреттемесі және картография орталық ғылыми-зерттеу институтының (ЦНИИГАиК) ғалымдары белорус геодезистерінің Еуропаның географиялық орталығы Полоцк қаласында екенін дәлелдеген есептеулерін растады. Еуропаның географиялық орталығына арналған шағын монумент 2008 жылдың 31 мамырында Полоцк қаласында орнатылды.
In 2000 Belarusian scientists Alexey Solomonov and Valery Anoshko published a report that stated the geographic centre of Europe was located near Lake Sho (; ) in Vitebsk Region. The scientists used a special computer program that takes Europe in a single entity – the White Sea and the Baltic Sea, Britain and Ireland were included in the program as continental zone objects. It is assumed that in the calculations to determine the center of Europe, one must take into account the inland waters of Europe and the Ural Mountains, the eastern border of Europe. Scientists from the Russian Central Research Institute of Geodesy, Aerial Survey and Cartography (ЦНИИГАиК) confirmed the calculations of Belarusian geodesists that the geographical centre of Europe is located in Polotsk A small monument to the Geographical Centre of Europe was set up in Polotsk on 31 May 2008.
Эстония
Еуропаның Азор аралдарынан Франц-Иосиф жеріне және Криттен Исландияға дейінгі барлық аралдары ескерілсе, Еуропаның орталығы Эстонияның батысындағы Саарема аралындағы Муннусте ауылында деп есептеледі. Бірақ автор мен есептеу әдісі ашықталған жоқ. Жергілікті Карла ауылдық әкімдігі бұл орынды растауға және оны туристік нысанға айналдыруға ұмтылуда.
It is claimed that if all the islands of Europe – from the Azores to Franz Joseph Land and from Crete to Iceland – are taken into consideration then the centre of Europe lies at in the village of Mõnnuste, on Saaremaa island in western Estonia. Again, no author and no method of calculation have been disclosed. The local Kärla Parish is seeking to verify the location and to turn it into a tourist location.
Еуропалық Одақтың географиялық орталығы
Француз Географиялық Ұлттық Институты (IGN) кем дегенде 1987 жылдан бері Еуропалық Одақтың (ЕО) географиялық орталығы деп санайтын нүктенің өзгеріп жатқан орнын есептеп келеді. Оның есептеулеріне ЕО-ның Франция Полинезиясы сияқты Еуропадан тыс аумақтары кірмейді. Еуропалық Одақ (немесе бұрынғы Еуропалық Қоғамдастық) соңғы 50 жылда кеңейген сайын, географиялық орталығы да әрбір кеңейіспен бірге өзгеріп отырады.
The French Institut Géographique National (IGN) has been calculating the changing location of what it estimates to be the geographical centre of the European Union (EU) since at least 1987. Its calculations exclude such extra European territories of the EU as French Polynesia. As the European Union (or formerly – European Community) has grown in the last 50 years, the geographical centre has shifted with each expansion.
1987-1990 жылдар
12 мүше: 1987 жылы 12 мүшеден тұратын Еуропалық қауымдастықтың орталығы Францияның ортасында, Пю-де-Дом департаменті, Аувернь аймағындағы Сент-Андре-ле-Кок ауылы деп жарияланды.
12 members: In 1987 the centre of the European Community of the 12 members was declared to be in the middle of France, in the village of Saint André le Coq, département of Puy de Dôme, région of Auvergne.
1990 - 1995 жылдар
Германияның қайта бірігуінен кейін 12 мүше. 1990 жылы орталық шамамен 25 км солтүстік-шығысқа қарай, Овернь аймағындағы Альер департаментінің Сен-Клемент ауылындағы Нойретерре деген жерге жылжыды. Сент-Клементте соңғы ашылуды еске түсіретін шағын ескерткіш әлі де сақталып тұр.
12 members after the reunification of Germany. In 1990, the centre shifted some 25 km north eastward, to the place called Noireterre in the village of Saint Clément, département of Allier, the same région of Auvergne. A small monument commemorating the latter discovery still exists in Saint Clément.
1995-2004 жылдар
15 мүше: IGN сол әдістерді пайдалана отырып, 15 мүшелі Одақтың (1995–2004) географиялық орталығын Бельгияның Вироинваль қаласында, координаттар бойынша анықтады, ал ондағы ескерткіш осы жайтты тіркеп тұр.
15 members: Using the same techniques, the IGN has identified the geographic centre of the 15 member Union (1995–2004) to be in Viroinval, Belgium, at coordinates , and a monument there records that finding.
2004-2007 жылдар
25 мүше: 25 мүшеден тұратын одақ (2004–2007), IGN есептеуі бойынша, Германияның Рейнланд-Пфальц жеріндегі Кляйнмайшейд ауылында орналасқан орталыққа ие болды.
25 members: The 25 member Union (2004–2007), had a centre calculated by the IGN to be situated at , in the village of Kleinmaischeid, Rhineland Palatinate, Germany.
2007-2013 жылдар
27 мүше: 2007 жылдың 1 қаңтарында Румыния мен Болгарияның Еуропалық Одаққа қосылуымен, Еуропалық Одақтың географиялық орталығы Германияның Гессен штатындағы Гелнхаузен қаласының жанындағы бидай даласына көшті, бұл бұрынғы белгіленген жерден 115 км шығысқа қарай орналасқан.
27 members: On 1 January 2007, with the inclusion of Romania and Bulgaria in the European Union, the geographic centre of the European Union changed to a wheat field outside of the German town Gelnhausen, in the state of Hesse, 115 km east of the previous marker, at .
2013-2020 жылдар
28 мүше: 2013 жылдың 1 шілдесінде Хорватияның ЕО-ға қосылуымен географиялық орталық Солтүстік Баварияның солтүстік-батыс бөлігінде, Вестернграунд жеріндегі Шүлценгрундбах өзенінің жанында орналасты. Француз теңізден тыс Майотта департаменті (Африканың оңтүстік-шығыс құрлығы мен Мадагаскар арасындағы Үнді мұхитындағы аралдар тобы) 2014 жылдың 10 мамырында (Францияның бір бөлігі ретінде) ЕО-ға қосылғаннан кейін географиялық орталық 500 метрге ығысты, бірақ Вестернграундта, жолдың бойында қалды. Бұл Германияның Франкфурт қаласынан 40 шақырым шығысқа қарай орналасқан, ал Франкфурт Еуропалық Орталық Банктің штаб-пәтері болып табылады.
28 members: On 1 July 2013, with the accession of Croatia, the geographic centre entered North West Bavaria in the place Westerngrund at the river Schulzengrundbach at When the French overseas department Mayotte (Indian Ocean island group between Southeast African mainland and Madagascar) joined the EU on 10 May 2014 (as part of France), the geographic center shifted by 500 m to , still at Westerngrund, beside a path. It is 40 km east of Frankfurt, Germany, which is headquarters to the European Central Bank.
2020 қазіргі уақытқа дейін
Brexit-тен кейін 27 мүше: 2020 жылдың 31 қаңтарында Ұлыбританияның Еуроодақтан шығуына байланысты географиялық орта нүкте Бавариядағы Вюрцбург қаласына жақын Гадхайм ауылына көшті.
27 members after Brexit: On 31 January 2020, with the withdrawal of the United Kingdom from the EU, the geographical mid point moved to Gadheim near Würzburg, Bavaria, at .
Басқа есептеулер
Еуропалық Одақтың географиялық ортасы да пікір-таластарсыз емес. Егер Еуропалық Одақтың кейбір шеткі нүктелері, мысалы Атлант мұхитындағы аралдар ескерілсе, бұл орталықтың орны әртүрлі анықталады.
The geographical midpoint of the European Union is not free from disputes either. If some different extreme points of the European Union, like some Atlantic Ocean islands, are taken into consideration this point is calculated in different locations.
Еуроаймақ
Еуроаймақтың бастапқы орталығы Францияда орналасқан. Жаңа елдердің Еуроаймаққа қатысуымен бұл орын өзгерді (мысалы, Словакия 2009 жыл).
The original centre of the Eurozone is located in France. This location has changed with the accession of new countries into the Eurozone (e. g. Slovakia 2009).
"Еуропа орталығы" туралы фильм
2004 жылғы польша-неміс деректі фильмі "Еуропа ортасы" ("Die Mitte", "The Center") Станислав Муханың сценарийімен және режиссерлігімен түсірілген, оннан астам әртүрлі орналасқан жерлер көрсетілген.
A 2004 Polish German documentary, Środek Europy (Die Mitte, "The Center"), written and directed by Stanisław Mucha, shows over a dozen different locations.