Кіріспе

Антарктика жарым аралының жағасындағы арал, Антарктикаға жақын орналасқан ұқсас аталған арал.

Джеймс Росс аралы – Антарктика жарым аралының оңтүстік-шығыс жағында және солтүстік-шығыс ұшына жақын орналасқан үлкен арал. Ол Принц Густав бұғазымен бөлінген. Биіктігі 1680 метрге жетеді, пішіні дұрыс емес және солтүстік-оңтүстік бағытта 64 километрге созылған.

Орналасқан жері

Джеймс Росс аралы Антарктика түбегінің солтүстік-батыс ұшындағы Троица түбегінен Принс Густав каналымен бөлінеді. Вега аралы аралдың солтүстігінде орналасқан және Герберт бұғазымен Джеймс Росс аралынан ажыратылған. Эребус және Террор шығанағы солтүстік-шығыста, ал Сеймур және Сноу Хилл аралдары оңтүстік-шығыста жатыр. Арал Джеймс Росс аралдары тобының құрамында. 1995 жылға дейін арал Антарктика құрлығымен мұздыққа байланысты болды, бірақ мұздық құлағаннан кейін Принс Густав каналы алғаш рет кеме жүруге қолайлы болды. Аралда Антарктикадағы чехтердің алғашқы базасы – Мендель полярлық станциясы орналасқан.

Барлау және атауы

Джеймс Росс аралы 1903 жылғы қазан айында Отто Норденшельд басқарған шведтік Антарктика экспедициясы (SwedAE) тарапынан картаға түсірілді. Ол аралды 1842 жылы осы аймаққа британдық экспедицияны басқарған және аралдың шығыс жағалауының бірнеше нүктесін ашқан сэр Джеймс Кларк Росс атымен атады. "Джеймс" Росс аралы деген атау Макмердо бұғазындағы әйгілі Росс аралымен шатастырмау үшін қолданылады.

Палеонтология

Аралда екі динозаврға қатысты құрылым бар, екеуі де жоғарғы креда кезеңіне жатады: Санта-Марта формациясы және Сноу-Хилл аралы формациясы. Бұл Антарктидада динозаврлардың қазба қалдықтары табылған үш формацияның екеуі. Антарктидада алғаш рет табылған динозавр – Antarctopelta oliveroi, орташа мөлшердегі анкилозавр. Оны 1986 жылы аргентиналық геологтар Эдуардо Оливеро мен Роберто Скассо Джеймс Росс аралында тапқан. Динозавр аралдың солтүстік бөлігіндегі Санта-Марта шығанағының оңтүстігінде орналасқан жоғарғы кредалық Санта-Марта формациясының Кампан кезеңінен табылды. Анкилозавр 2006 жылға дейін ресми түрде аталмады. 2003 жылдың желтоқсан айында АҚШ-тың Калифорния штатындағы Сент-Мэри колледжінің палеонтологы Джадд Кейс және Оңтүстік Дакота тау-кен және технология институтының геологы Джеймс Мартин аралда терапод динозаврдың сүйектерін тапты. Оны табылған жері – солтүстік жаққа орналасқан Назе түбегінің атымен «Назе» деп атады. Кейінгі креда кезеңіне жататын қалдықтарына жоғарғы жақ сүйегі мен тістері, сондай-ақ төменгі аяқтары мен табандарының көп бөлігі кіреді. Ақпарат аз болғанымен, аяқтары мен табандарының пішіні оның жылдам жүгіретін динозавр болғанын көрсетеді. 2019 жылы оған Imperobator antarcticus деген ат берілді. Ол ірі денелі, шамамен Ютараптордың мөлшерінде. Криолофозаврдан кейін табылған екінші антарктикалық теропод. 2008 жылы аргентиналық палеонтологтар Родольфо Анибал Кория мен Хуан Хосе Моли Сноу-Хилл аралы формациясында орнитопод тапты. 2013 жылы Кория оны Trinisaura santamartaensis деп атады. 2015 жылы Фернандо Новас 2002 жылы тапқан игуанодонтидті Себастьян Розадилла, Федерико Лисандро Агнолин, Фернандо Эмилио Новас, Алексис Роландо Арансиага Мауро, Мэтью Дж. Мотта, Хуан Мануэль Лирио Марсело және Пабло Исаси бірлесіп Morrosaurus antarcticus деп атады. Туыстың аты Джеймс Росс аралындағы Эль-Моро жеріне сілтеме жасайды, осы жерде осы түрдің қалдықтары табылған. Түрлік аты Антарктидаға сілтеме жасайды.

Флеттік тірек

Хэддингтон тауының солтүстік-батысында биіктеп тұратын жартасты тік жар. Бұл аралдағы жанартаулық тау жыныстарының ең жоғары жалаңаш бөлігін құрайды. 1987 жылы Ұлыбританияның Антарктикалық жер-атаулар комитеті (Ұлыбританияның АЖАК) оны 1943 жылы Десепшн аралында (База жетекшісі) және 1944-45 жылдары Хоуп шығанағында «Табарин» операциясы кезінде геолог болған Уильям Р. Флеттің құрметіне атады.

Фёрстер жарлары

Старк Пойнттан шығыс-солтүстік-шығысқа қарай орналасқан, шығыстан батысқа қарай созылған және Джеймс Росс аралының солтүстігінде биікке көтерілетін жарлар. 1987 жылы Ұлыбританияның Антарктикалық зерттеу комитеті (APC) осыны Рейнхард Фёрстердің (1935-87) құрметіне атады, ол Мюнхен университетінің Батыс Германия геологы және 1985-86 жылдары аймаққа Британдық Антарктикалық Зерттеу (BAS) далалық тобымен келген мүшесі болған.

Кеме тұсы

Джеймс Росс аралының солтүстік-шығыс жағалауындағы Ула нүктесінің батыс-солтүстігінде орналасқан, мұз қабаттан азат биік нүкте. Фолкленд аралдарының тәуелділіктерін зерттеу тобы (FIDS) алғаш 1945 жылы, содан кейін 1953 жылы қайта зерттеді. Ұлыбританияның APC атауы сипаттамалық: теңізден қарағанда бұл нысан скеп типті у қорабына ұқсайды.

Ұла нүктесі

Джеймс Росс аралының солтүстік-шығыс жағалауындағы, Гедж мүйісінің солтүстік-батысында орналасқан төменгі, мұзбен жабылған нүкте. Алғаш рет 1901 жылдың сәуір айында Отто Норденскьельд басқаратын SwedAE экспедициясы байқап, шамамен зерттелді. 1945 жылы FIDS қайта зерттеу жүргізді. Ұлыбританияның Антарктикалық жер-су аттау комитеті (UK APC) бұл нүктені жоғарыда аталған швед экспедициясының Антарктикадағы кемесінің боцмандық қызметін атқарған Антон Олсен Уланың құрметіне атады.

Коли мұздық

Джеймс Росс аралының шығыс жағындағы ұзын мұздық. Ол Гедж мүйісінен солтүстікке қарай Эребус және Террор шығанағына құяды. 1945 және 1953 жылдары FIDS тарапынан зерттелген. Ұлыбританияның АПК-сі (Антарктикалық зерттеу комитеті) осы мұздықты 1952 және 1953 жылдары Хоуп-Бейде метеорологиялық көмекші болған FIDS-тің Джон А. Коулидің құрметіне атады.

Гедж мысығы

Жеймс Росс аралының шығыс ұшын және Адмиралтейство бұғазының солтүстік енуінің батыс жағын құрайтын тасты мүйіс. 1839-43 жылдары Джеймс Кларк Росс басқарған британдық экспедициясы ашқан, және ол Адмиралтействоның Лорд-комиссары V. Адмирал Уильям Холл Гейджтің құрметіне аталған.

Ныгрен нүктесі

Джеймс Росс аралының оңтүстік-батысындағы Бромс мүйісінің оңтүстік-шығысында орналасқан жартасты мүйіс. Алғаш рет 1903 жылы Норденшёльд басқаратын SwedAE экспедициясы оны көріп, зерттеді. Экспедиция шығындарына үлес қосқан швед химигі Г. Нйгреннің құрметіне оны Нйгрен мүйісі деп атады. 1952 жылы FIDS оны қайта зерттеді. Бұл нысанды «мүйіс» деп атау, «жартас» деп атаудан гөрі дұрыс сипаттама болып саналады.

Карлссон шығанағы

Төртбұрышты шығанақ, кеңдігі бойынша, Джеймс Росс аралының оңтүстік-батысындағы Фостер мүйісінің солтүстік-батысынан кіреді. Алғаш рет 1903 жылы Норденшёльд басқаратын SwedAE экспедициясымен ашылып, зерттелді. Шығанаққа экспедиция шығындарына үлес қосқан швед азаматы Ж. Карлссонның құрметіне ат қойылды. 1952-53 жылдары FIDS шығанақты қайта зерттеді.

Тейт мұздық

Джеймс Росс аралының оңтүстік-батыс жағалауында орналасқан, оңтүстік-батысқа қарай Карлссон шығанағына ағатын мұздық. Бұл мұздықты алғаш рет 1903 жылы доктор Отто Норденшёльд көрген болуы мүмкін. 1945 жылы FIDS тобы зерттеген. Ұлыбританияның АПК-сі Мурдо Ф. Тайттің құрметіне атады, ол 1952 және 1953 жылдары Хоуп-Бейдегі FIDS метеорологиялық бақылаушысы қызметін атқарды.

Фостер мысығы

Джеймс Росс аралының оңтүстік жағында, Карлссон шығанағының оңтүстік-шығысында жатқан мүйіс. 1839-43 жылдары Джеймс Кларк Росс басқарған британдық экспедициясы ашқан, және ол капитан Генри Фостердің есімімен аталыпты, ол 1828-31 жылдары «Чантилер» кемесімен британдық экспедицияны басқарған. Мүйіс 1901-04 жылдары Норденшёльдтің жетекшілігімен Швеция АЭА-сы тарапынан картаға түсірілген.

Сангольд төбесі

Фостер мүйісі мен Джеффорд нүктесі арасындағы құрлықта орналасқан, ерекше дөңес беткейлері бар айқын дөңгелек төбе. 1958-61 жылдарғы Ұлыбританияның APC FIDS экспедицияларының нәтижесінде аталған. Атау, ашық жартастардың ерекше түсін көрсетеді.

Свифт шығанағы

Джеймс Росс аралының оңтүстік жағында, Джеффорд нүктесінің батысына шығанақ кіреді. Ұлыбританияның Антарктикалық жер-су атаулары комитеті (Ұлыбританияның APC) (2006) осы шығанаққа оңтүстікке қарай ағып жатқан Свифт мұздығымен байланыстырып ат қойды.

Свифт мұздық

Джеффорд нүктесінен батысқа қарай тіктеп созылған, шамамен ұзын мұздық. 1958-61 жылдарғы Ұлыбританияның APC FIDS экспедицияларының нәтижесінде аталды. Атауы сипаттамалы, себебі бұл аралдағы ең активті мұздықтардың бірі.

Джеффорд нүктесі

Фостер мүйісінен солтүстік-шығысқа қарай орналасқан, үстіне мұз басқан жартастан құралған нүкте. Алғаш рет 1901 жылдың сәуір айында Отто Норденшёльд басқаратын SwedAE экспедициясы зерттеген. 1948 жылы FIDS қайта зерттеген, алайда Хоуп-Бейде болған өрт салдарынан жазбалары жоғалып, 1952 жылы FIDS тағы да зерттеген. Ұлыбританияның APC комитеті бұл нүктені 1948 жылы Хоуп-Бейде және 1949 жылы Адмиралтейство шығанағындағы FIDS геодезисі Брайан Джеффордтың құрметіне атады.

Ломас қырқасы

Ұзын, солтүстік-батыс – оңтүстік-шығыс бағытында созылатын жота, Джеффорд нүктесі мен Тортоз төбесінің арасында, Джеймс Росс аралының оңтүстік-шығысында орналасқан. 1995 жылы Ұлыбританияның Антарктикалық атаулар комитеті (UK APC) бұл жотаны Саймон Эндрю Ломас (1965 ж.т.), Британдық Антарктикалық зерттеу (BAS) геологы және 1994-95 жылдардағы аталған аймақтағы Британдық Антарктикалық зерттеу (BAS) далалық тобының мүшесінің құрметіне атады.

Торбалық төбе

. Джеймс Росс аралының оңтүстік-шығыс бұрышындағы Күзет мұнарасының батысында, одан биік төбе. 1958-61 жылдарғы Ұлыбританияның APC FIDS зерттеулері нәтижесінде аталды. Бұл нысан геологиялық құрамы мен сыртқы түрі жағынан аралдың солтүстік-шығыс бөлігіндегі Террапин төбесіне ұқсас; осыған байланысты, туысқан атау берілді.

Күзет мұнарасы

Джеймс Росс аралының оңтүстік-шығыс ұшындағы оқшауланған, тік беткейлі, жалпақ үстіңгі жағы бар тас массасы. Оны алғаш рет 1902 жылғы наурыз айында SwedAE экспедициясының мүшесі Отто Норденшёльд көріп, шамамен зерттеу жүргізіп, "Күзет мұнарасы" деп атады.

Ховарт мұздық

. Күзет мұнарасының батыс жағында орналасқан Адмиралтейство шығанағына қарай оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай ағатын шағын мұздық. 1995 жылы Ұлыбританияның АХК (APC) Майкл Кингсли Ховарт (ту. 1932) құрметіне атады, ол 1980-1992 жылдары Британ мұражайының (Табиғи тарих) палеонтология бөлімінің орынбасары болды және «Фолкленд аралдарының тәуелділіктерін зерттеу» (FIDS) ғылыми есебінің 21-ші авторы, Александр аралы.