Луиза Тоди – португалиялық опера әншісі (1753-1833). Өмірі, мансабы, тұңғыш сахналық шығуы және итальяндық музыкант Франческо Тодимен некесі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Португалиялық опера әншісі (1753–1833)
Portuguese opera singer (1753–1833)
Луиза Роза де Агиар Тоди (9 қаңтар 1753 – 1 қазан 1833) – португалиялық танымал және сәтті меццо-сопрано опера әншісі болған.
Luísa Rosa de Aguiar Todi (9 January 1753–1 October 1833) was a popular and successful Portuguese mezzo soprano opera singer.
Ерте өмір
Луиза Тоди 1753 жылдың 9 қаңтарында Португалияның Сетубал қаласында Луиза Роза де Агиар болып дүниеге келді. 1765 жылы оның отбасы Лиссабонға көшіп барды, онда оның әкесі Баирро-Альто театрында музыка жазушысы болды. Луиза актерлік карьерасын 1767 немесе 1768 жылы Мольердің "Тартуф" пьесасында бастады. Ол 1769 жылы итальяндық скрипкашы Франческо Саверио Тодимен танысып, оған үйленді. Некеден кейін күйеуінің кеңесімен ол итальяндық композитор және Португалия корольдік капелласының музыка шебері Дэвид Перестен ән сабақтарын алды. 1770 жылы ол Джузеппе Сколаридің "Il Viaggiatore Ridicolo" операсында әнші ретінде мансабын бастады, бұл қойылым Баирро-Альто театрында өтті. 1772 жылдан 1777 жылға дейін Луиза Портуда тұрды, онда ол әнші және ән оқытушысы болды, сондай-ақ ол талантты суретші ретінде таныла бастады.
Luísa Todi was born Luísa Rosa de Aguiar on 9 January 1753 in Setúbal, Portugal. In 1765, her family moved to Lisbon, where her father was a musical writer in the Theatre of Bairro Alto. Luísa began her career as an actress in 1767 or 1768 in Molière's play Tartuffe. She met Francesco Saverio Todi, an Italian violinist, whom she married in 1769. After their marriage, on her husband's advice, she began having singing lessons with David Perez, an Italian composer and Music Master of the Portuguese Royal Chapel. In 1770, she began her career as a singer with Giuseppe Scolari's opera Il Viaggiatore Ridicolo, in the Theatre of Bairro Alto. From 1772 to 1777, Luísa lived in Porto, where she was a singer and a singing teacher and where she began to be recognized as an artist of stature.
Атақ-даңққа қол жеткізу
1777 жылдың қысында 24 жасында ол өзінің алғашқы шетелдегі өнерін Лондонның Король театрында көрсетті. Көрермендердің ықыласымен сыншылар «Луиза Тоди ханым әнші және актриса ретінде жоғары қабілетке ие» деді. 1778 жылы ол Париждегі танымал Concerts Spirituels концерттерінде ән айтып, үлкен жетістікке қол жеткізіп, Франциядағы ең үздік шетелдік әнші деп есептелді. Ол 1780 жылға дейін Францияда болды, содан кейін 1780 жылдан 1783 жылға дейін Туриндегі Регио театрында ән шырқады және 1781 жылы Германия мен Австрияда өнер көрсетті. Ол тағы да Concerts Spirituels концерттері үшін Парижге оралды, осы кезде Луиза Тоди мен неміс сопраносы Гертруд Элизабет Мара (1749–1833) арасында қақтығыс туды, бұл халықты екі лагерге бөлді. Луиза Тоди бұл бәсекеде жеңіске жетіп, француздар оны «Ұлттың әншісі» деп атады.
In the winter of 1777, at age 24, she gave her first performance abroad, at the King's Theatre in London. The enthusiastic critics said that "Mrs. Luísa Todi possesses high merit as singer and as actress." In 1778 she sang at the famous Concerts Spirituels in Paris, winning a triumph and being considered the best foreign singer ever featured in France. She remained in France until 1780; then from 1780 to 1783, she sang at the Teatro Regio in Turin and gave performances in Germany and Austria in 1781. She returned to Paris for further Concerts Spirituels series, during which time a confrontation arose between Luísa Todi and the German soprano Gertrud Elisabeth Mara (1749–1833), which divided the public. Luísa Todi won this battle of rivals, being called by the French "the Nation's Singer".
Ресейдегі өмір
1784 жылы Луиза күйеуі мен балаларымен Ресейге сапар шекті. Олар Санкт-Петербургке 1784 жылдың 7 маусымында (ескі стиль бойынша 27 мамыр) келді. 10 маусымда (ескі стиль бойынша 30 мамыр) Луиза өзінің алғашқы концертінде Джузеппе Сартидің «Армида» және «Ринальдо» операларын орындады. Ол тым әсерлі болғандықтан, концерт соңында императрица Екатерина II оған екі алмаз білезік сыйлады. Алғыс айту үшін Луиза күйеуімен бірге «Поллиния» операсын жазып, оны императрицаға арнады. Операның премьерасы қазан айында өтті, онда Луиза әйгілі кастрато Луиджи Маркезимен (1754–1829) бірге өнер көрсетті. Маркези өзінің шаршаңқы мінезімен танымал болғандықтан, оның жетістігіне қызғанышпен қарады. Ол композитор Сартимен бірге Луиза Тодиге қарсы бәсекелестік науқанына кірісті. Императрица Екатерина Луизаның жағына шығып, Маркези мен Сартитің келісімшарттарын жаңартпауға шешім қабылдады. Луиза Тоди Ресейде төрт жыл (1784–1788) тұрды. Ол патшайымдардың ән оқытушысы болды, ал Екатерина II оған құны бағаланбайтын тамаша әшекейлер сыйлай берді. 1788 жылы Луиза Пруссияның Фредерик Вильгельм II королінің сарайында болды. Келесі жылы ол Парижге үшінші маусымдық «Concerts Spirituels» концерттеріне оралды және сыншылар оны «өз заманының ең ұлы әншісі» деп санады. Ол Француз революциясы басталғанға бірнеше апта бұрын Пруссия сарайына қайта оралды.
In 1784, Luísa travelled to Russia with her husband and children. They arrived at St. Petersburg on 7 June 1784 (27 May O. S.). On 10 June (30 May O. S.), Luísa gave her first concert, performing Giuseppe Sarti's Armida and Rinaldo. She was so impressive that at the end of that concert the Empress Catherine II presented her with two diamond bracelets. To express their gratitude, Luísa and her husband wrote the opera Pollinia and dedicated it to the Empress. The opera's première was in October, when Luísa performed with the famous castrato Luigi Marchesi (1754–1829). Marchesi, famous for his turbulent temperament, envied her success. He and the composer Sarti engaged in a campaign of rivalry against Luísa Todi. Empress Catherine took Luísa's side and declined to renew the contract of Marchesi and Sarti. Luísa Todi stayed for four years in Russia (1784–1788). She was the royal princesses' singing teacher, and Catherine II continued to present her with magnificent jewels of incalculable value. In 1788 Luísa was at Frederick William II of Prussia's court. The following year she returned to Paris for her third season of Concerts Spirituels and was considered by critics as "the greatest singer of her time." She returned to the Prussian court a few weeks before the beginning of the French Revolution.
Карьерасының биіктігі
1790 жылы ол Германия бойынша жеңіске толы гастрольдік сапарға шықты, ал Боннда Бетховен үшін өнер көрсетті. Сол жылдың соңында ол Венецияға сапар шегіп, Сан-Самуэле театрында «Ла Дидон Аббандоната» операсында Ресей императрицасы сыйлаған тиара, әшекей және алмаз сырғаларымен өнер танытты. Венецияда Луиза Тоди мансабының ең жарқын сәттерінің бірін бастан өткерді; 1790/1791 жылғы итальяндық маусым «Тоди жылы» деп белгілі болды. Бірақ Венецияда болғанда оның көру қабілеті нашарлай бастады, сол себепті ол бірнеше айға сахнаны тастап кетті. Венециялықтар алаңдаушылықтарын білдірді, ал жанкүйерлері оның құрметіне жүздеген өлеңдер мен тақпақтар жазды. 1791 жылы Луиза сахнаға оралғанда, оны құлшына қарсы алды. Ол сондай-ақ Италияның басқа қалаларына да гастрольдік сапарлар жасады. 1792 мен 1796 жылдар аралығында ол Мадридте es әнін орындады. 1793 жылдың сәуір айында Луиза Португалияға қайта оралды. Ол онда өнер көрсету үшін арнайы рұқсат алуға мәжбүр болды, себебі сол кезде әйелдерге қоғамдық сахнада пайда болуға тыйым салынған еді. Лиссабонда ол болашақ Жоау VI-ның қызының дүниеге келуіне арналған салтанатты кеште ән шырқады. Алайда, оның туған елі Луизаның ерекше дарынын мойындамады, өйткені оның өнері кеңінен жарияланбады және Патшалық отбасы іс-шараға қатыспады. Неапольде ән айтқаннан кейін, ол 1801 жылы Португалияға оралып, Порту қаласында қоныстанды. Ол күйеуі 1803 жылы қайтыс болғанға дейін ән айтуын жалғастырды, содан кейін ол зейнеткерлікке шығып, өмірінің соңына дейін қара киім киді. 1809 жылы Портуға генерал Сульт басқарған Наполеон армиясы шабуыл жасады. Луиза Тоди қаладан қашуға шешім қабылдады, бірақ қашқанда ол мүлкін, соның ішінде құнды әшекейлерін жоғалтты. Бұл оның өмірінің соңғы жылдарында қаржылық қиындықтарға себеп болды. Луиза Тоди мен оның отбасы француздар тарапынан тұтқындалды, бірақ генерал Сульт оны «Ұлт әншісі» деп мойындап, оны қорғады.
In 1790 she started a triumphant tour through Germany, and in Bonn she performed for Beethoven. At the end of that year, she travelled to Venice and performed at the Teatro San Samuele in the opera La Didone Abbandonata, wearing a tiara, necklace, and diamond earrings that had been given to her by the Russian Empress. In Venice, Luísa Todi attained one of the most glittering moments of her career; the Italian season of 1790/1791 became known as "Todi's Year". But during her stay in Venice, she started experiencing vision problems, which caused her to abandon the stage for some months. The Venetians expressed their concern and fans wrote hundreds of verses and poems in her honour. When Luísa returned to the stage in 1791, she was greeted with a rapturous ovation. She also toured other Italian cities. Between 1792 and 1796, she sang in Madrid at the es. In April 1793, Luísa returned to Portugal. She required a special authorization to perform there, because at that time women were forbidden to appear on the public stage. In Lisbon she sang at a commemorative party for the Prince Regent's (the future John VI) daughter's birth. Sadly, her native country failed to recognize Luísa's outstanding talent, because her performance was not widely advertised and the Royal Family was absent from the event. After singing in Naples, she returned to Portugal in 1801, living in Porto. There she continued to sing until the death of her husband in 1803, when she retired and wore mourning clothes for the rest of her life. In 1809, Porto was invaded by the Napoleonic army commanded by General Soult. Luísa Todi decided to abandon the city, but during the escape she lost most of her belongings, including her priceless jewels. This caused financial problems during the last years of her life. Luísa Todi and her family were imprisoned by the French, but General Soult recognized her as "the Nation's Singer" and protected her.
Өлім
1811 жылы Лиссабонға көшіп келді. 1823 жылға қарай, бұрынғы көру қабілетінің нашарлауы салдарынан, ол толық соқыр болып қалды. 1833 жылдың 1 қазанында, алдыңғы шілдеде өткен инсульттан кейін қайтыс болды. Ол Лиссабондағы Чиадоға жақын орналасқан Инкарнация шіркеуінің зиратына жерленді. Зираттың орны бүгінгі күнге дейін Rua do Alecrim, 78 мекенжайындағы кейінгі ғимараттың негізінің астында сақталған. Тодидің жанкүйерлері мен отбасы мүшелерінің көптеген өтініштеріне қарамастан, барлық уақыттардың ең ұлы португал әншілерінің бірі қарапайым жертөледе жатыр.
In 1811 she moved to Lisbon. By 1823, following her earlier vision problems, she had become completely blind. She died on 1 October 1833 after suffering a stroke the previous July. She was buried in the cemetery of the Church of the Incarnation, close to Chiado, in Lisbon. The cemetery area still exists today, underneath the foundations of a later building at 78 Rua do Alecrim. In spite of constant requests made by Todi enthusiasts and family descendants, one of the greatest Portuguese singers of all time remains buried beneath the pavement of an obscure cellar.
Мұра
Өлер алдында Луиза Тоди өзінің талантын Антуан Рейханың "Traité de melodie" кітабында мәңгілікке қалдырғанын көрді, онда ол "Барлық ғасырлардың әншісі" деп сипатталған. Қазіргі Лиссабонда Луиза Тоди қайтыс болған көше 1917 жылы Rua Luísa Todi деп аталды. Бұл Баирро-Альтоның солтүстік жиегінде, Сан-Педро-де-Алькантара көшесінен аздап ішкі жағында, Сан-Роке шіркеуінің үстінде орналасқан. Ол сондай-ақ туған қаласы Сетубал қаласында үлкен ескерткіш және бюст арқылы, сондай-ақ Сетубалдың ең ірі басты даңғылына Луиза Тоди аты беріліп, мәңгі есте қалды. Тоди дауыстық қабілеті, анық дикциясы, тілдерді меңгеруі (оның француз, ағылшын, итальян және неміс тілдерін жақсы білгені), кәсібилігі, актрисалық таланты және рөлдеріне эмоция мен сезімталдықпен толы жүрекпен енуі үшін мақталды – осы қасиеттері оны өте заманауи орындаушы етіп көрсетеді. Осы қасиеттер Луиза Тоди есімін ғасырлар бойы сақтап келеді.
Before her death, Luísa Todi saw her talent immortalised in Antoine Reicha's book Traité de melodie, where she is described as "the Singer of all Centuries". In modern Lisbon, the street in which Luísa Todi died was named Rua Luísa Todi in 1917. This is at the northern edge of Bairro Alto, just off Rua de São Pedro de Alcântara above the church of São Roque. She was also immortalised in her native city of Setúbal with a large monument and bust as well as the naming of Setúbal's biggest main avenue as Avenida Luísa Todi. Todi was praised for her vocal abilities, her clear diction, her linguistic skills (she spoke excellent French, English, Italian, and German), her professionalism, her talent as an actress, and the emotion and sensibility with which she infused her roles – qualities that make her seem an extremely modern performer. These are the same qualities that have ensured that Luísa Todi is still remembered across the centuries.