Скандинавия мифологиясындағы алғашқы сиыр – Аудумбла. Оның сүтінен Ймир тамақтанған, мұзды тастарды тіліп Буриді жаратқан. Құдайлардың атасы туралы аңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік мифологиясының алғашқы сиыры
Primeval cow of Norse mythology
Солтүстік мифологиясында Аудумбла (; сондай-ақ Аудумла және Аудемла) – алғашқы сиыр. Бастапқы мұз алып Имир оның сүтімен тамақтанды, ал үш күн бойы ол тұзды қырақтың тастарын тілдеп, құдайлардың және Один, Вили және Ве ағаларының атасы Буриді ашты. Бұл жанұя тек 13 ғасырда исландтық Снорри Стурлусон жазған Эддада ғана айтылады. Ғалымдар оны герман мифологиясының өте ерте қабатынан шыққан, және түпкілікті ірі қара мал немесе сиырмен байланысты қасиетті әйелдердің кең ауқымды жиынтығына жататындығын анықтады.
In Norse mythology, Auðumbla (; also Auðhumla and Auðumla ) is a primeval cow. The primordial frost jötunn Ymir fed from her milk, and over the course of three days she licked away the salty rime rocks and revealed Búri, grandfather of the gods and brothers Odin, Vili and Vé. The creature is solely attested in the Prose Edda, composed in the 13th century by Icelander Snorri Sturluson. Scholars identify her as stemming from a very early stratum of Germanic mythology, and ultimately belonging to larger complex of primordial bovines or cow associated goddesses.
Атауы
Сиырдың аты Эдда қолжазбаларында Аудумбла, Аудумла және Аудумла деп әртүрлі жазылған, және ол әдетте "сүтке толы, мүйізсіз сиыр" деген мағынаны білдіреді (ежелгі скандинав тілінен auðr 'байлық' және *humala 'мүйізсіз' сөздерінен). Бұл сөз тіркесі белгілі бір дәрежеде семантикалық екіұштылықты қамтиды. Шотланд тіліндегі humble cow сөзі 'мүйізсіз сиыр' деген мағынаны білдіреді, ал Солтүстік Еуропалықтар ежелгі заманнан бері мүйізсіз сиырларды өсіріп келеді. Жоғарыда айтылғандай, Ауд сөзі 'бай' дегенді білдіруі мүмкін, сондықтан 'бай мүйізсіз сиыр' деген мағына ескі исландтық жануарлардың атына берілген түсіндірме ретінде ғалымдар арасында кеңінен қабылданған. Дегенмен, auðr сөзі 'тағдыр' және 'шөл; құлаған жер' деген мағынаны да білдіруі мүмкін, сондықтан Аудумбла 'шөлді жойған' деп те түсіндірілуі мүмкін. Бұл семантикалық екіұштылық әдейі жасалған болуы мүмкін.
The cow's name variously appears in Prose Edda manuscripts as Auðumbla , Auðhumla , and Auðumla , and is generally accepted as meaning 'hornless cow rich in milk' (from Old Norse auðr 'riches' and *humala 'hornless'). The compound presents some level of semantic ambiguity. A parallel occurs in Scottish English humble cow 'hornless cow', and Northern Europeans have bred hornless cows since prehistoric times. As highlighted above, Auð may mean 'rich' and in turn 'rich hornless cow' remains generally accepted among scholars as a gloss of the Old Icelandic animal name. However, auðr can also mean 'fate' and 'desolate; desert', and so Auðhum(b)la may also have been understood as the 'destroyer of the desert'. This semantic ambiguity may have been intentional.
Куәліктер
Аудумбла туралы жалғыз расталған әңгіме «Гилфагиннинг» бөлімінде кездеседі. Оның аты кітаптың «Нафнаþулур» бөлімінде сиырларды атаудың басқа да тәсілдерінің арасында айтылады. «Гилфагиннинг» бөлімінде Ганглери (бұрын «Гилфагиннинг» бөлімінде патша Гилфи кейпінде деп сипатталған) Ымірдің өте ерте заманда қайда тұрғанын және не жегенін сұрайды. Хай былай дейді: Аудумбла сиырының емшектерінен төрт өзен ағып шығып, сол сүттен Ымір тамақтанған. Гилфи Аудумбланың не жегенін сұрайды, ал Хай оның тұзды қыстақ тастарды тістегенін айтады. Ол Аудумбланың бір күні үш күн бойы тұзды қыстақ тастарды тістеп, Буриді ашқандығын айтады: бірінші күні оның шашын, екінші күні басын, үшінші күні бүкіл денесін ашты. Аудумбла туралы екінші және соңғы айтылу «Нафнаþулур» бөлімінде кездеседі, онда автор сиырларды атаудың әртүрлі жолдарын келтіреді. Аудумбла – аты аталған жалғыз сиыр, және автор «осы сиырлардың ең құрметтісі» деп қосады.
Auðumbla's sole attested narrative occurs in the Gylfaginning section of the Prose Edda, and her name appears among ways to refer to cows later in the Nafnaþulur section of the book. In Gylfaginning, Gangleri (described earlier in Gylfaginning as king Gylfi in disguise) asks where, in the distant past, Ymir lived and what he ate. High says that the cow Auðumbla's teats produced four rivers of milk, from which Ymir fed. Gylfi asks what Auðumbla ate, and High says that she licked salty rime stones for sustenance. He recounts that Auðumbla once licked salts for three days, revealing Búri: The first day she licked free his hair, the second day his head, and the third day his entire body. The second and final mention of Auðumbla occurs in the Nafnaþulur, wherein the author provides a variety of ways to refer to cows. Auðumbla is the only cow mentioned by name, and the author adds that "she is the noblest of cows".
Ғылыми қабылдау және аударма
Аудумбла туралы Джон Линдоу мынадай пікір білдіреді: әлемдік жаратылыс мифтерінде сиырлар жиі кездеседі, бірақ «Аудумбланың ең кереметі – ол мифологиядағы екі соғысқан топты біріктіреді, барлық алыптардың атасы Имирді бағып, æsir-дің арғы тегі Буриді жарыққа шығарады». Рудольф Симек римдік сенатор Тациттің біздің заманымызға дейінгі бірінші ғасырдағы германдық халықтар туралы этнографиялық еңбегі «Германия» еңбегінде олардың мүйізсіз мал өсіргені айтылған (жоғарыдағы атау бөліміне қараңыз), сондай-ақ «Германия» еңбегінде германдық құдай Нерттің бейнесі мал жетектеп жүрген көлікпен елді аралап өткені жазылған. Симек бұл құдайды германдық емес халықтардың сиырмен байланысты құдайларымен, мысалы, мысырлық құдай Хатормен (сиыр басы бар бейнеленген) және Изидамен (оның иконографиясында сиырларға сілтемелер бар) және ежелгі грек Герасымен («сиыр көзді» деп сипатталған) салыстырады.
On the topic of Auðumbla, John Lindow says that cows appear commonly in creation narratives around the world, yet "what is most striking about Audhumla is that she unites the two warring groups in the mythology, by nourishing Ymir, ancestor of all the giants, and bringing into the light Búri, progenitor of the æsir." Rudolf Simek highlights that Roman senator Tacitus's first century CE work ethnography of the Germanic peoples Germania mentions that they maintained hornless cattle (see name section above), and notes that the Germania describes that an image of the Germanic goddess Nerthus was led through the countryside by way of a cattle driven wagon. Simek compares the deity to a variety of cow associated deities among non Germanic peoples, such as the Egyptian goddess Hathor (depicted as cow headed) and Isis (whose iconography contains references to cows), and the Ancient Greek Hera (described as 'the cow eyed').