Кіріспе

Венесуэлалық романіст Тереза де ла Парра (5 қазан 1889 – 23 сәуір 1936) – венесуэлалық романіст.

Өмір

Ол Парижде Ана Тереза Парра Санохо болып дүниеге келді, Венесуэланың Берлиндегі елшісі Рафаэль Парра Эрнаиз бен Изабел Санохо де Парраның қызы. Бай отбасының мүшесі болғандықтан, Ана Тереза балалық шағының бір бөлігін әкесінің Тазон шаруашылығында өткізді. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Ана Тереза және оның қарындастары анасымен бірге Испанияның Годелла қаласындағы "Сакраде Карт" мектебінде оқуға жіберілді. Олар ынталы діни нанымдар бойынша жоғары сыныпты қыздарға лайықты жақсы білім алды. Ана Тереза 19 жасында Каракасқа оралды. Парижге қоныстанғаннан кейін де ла Парра көп саяхаттап, қарқынды әлеуметтік өмір сүрді. Ол Симон Боливардың өмірбаянын зерттеуді бастады, бұл оның өлімінің жүз жылдығынан шабыдаланған болуы мүмкін. Алайда, туберкулез диагнозы қойылғаннан кейін ол бұл жоспарынан бас тартуға мәжбүр болды. Тереза де ла Парра негізінен Швейцария мен Испаниядағы бірнеше санаторийлерде ем іздеді, бірақ жазыла алмады. Осы кезде ол кубалық ақын және антрополог Лидия Кабрерамен танысты, ол оның соңғы жылдарында маңызды рөл атқарды. Ол өзінің философиялық және әдеби ойларын терең ойлап, жылдар бойындағы өзінің жұмысы мен өмірінің эволюциясын зерттеді. Тереза де ла Парра Мадридте қайтыс болды. Оның денесі 1947 жылы эксгумацияланып, Каракасқа әкелінді. 1989 жылы, оның туғанына 100 жыл толуына орай, ол Каракастағы Ұлттық пантеонға салтанатты түрде қайта жерленді.

Шығармалары

Ол өз сыныбындағы әйелдерге қойылатын шектеулі талаптарға қарсы шығып, ұзақ сағаттар бойы оқу мен жазуға берілді. Оның фантастикалық әңгімелері El Universal газетінде, ал «Алыстағы Шығыстағы Каракьяның күнделігі» Actualidades журналында жарияланды. Де ла Парраның «Мама Х» әңгімесі Венесуэланың провинциялық қаласында өткен байқауда бірінші жүлдеге ие болды. Осы әңгіме, сондай-ақ «Жасырын қыздың жазған күнделігі» (ол La Lectura Semanal журналында жарияланды), оның алғашқы маңызды туындысының бастауы болды.

Ифиген

Де ла Парраның "Ифигеня: Көңілі қалғандықтан жазған жас әйелдің күнделігі" романы 1924 жылы жарық көрді және Венесуэла әдебиетінде жаңа кезеңді белгіледі. Тереза де ла Парра романының көп бөлігін 1921 және 1922 жылдары Хуан Висенте Гомес диктатурасы кезінде жазды. Роман кейіпкерлерінің кейбірі Каракас қоғамында белгілі болған тұлғалардың әжуалы қарікатураларына ұқсас болды. Әбуэлита, Тья Клара және Сесар Леал кейіпкерлері қатаң моральдық ұстанымдарды көрсетеді. Габриэль Олмедо мен Тьо Панчо сияқты амбициялы және саяси жемқорлыққа бой алған кейіпкерлер, әйелдерге тағайындалған пассивті рөлге қарсы, ерлерге берілген моральдық еркіндікті бейнелейді. "Ифигенияның" басты кейіпкері, Мария Евгения Алонсо, білімді және зиялы жас әйел, ішінара автордың өзінің портреті. Мария Евгения ақыл-ойының дамуын тежеп тұратын некеге түсіп қалумен күреседі. Ол, ақылды және білімді әйелдің, әйелдердің әйел және ана болуы күтілетін қоғамда беделін жоғалтпай, некеден қашуы мүмкін бе екенін анықтауға тырысады. "Ифигенияның" стилі, тақырыптық мазмұны және әлеуметтік-тарихи контексі Венесуэла мен Колумбиядағы кейбір әлеуметтік және әдеби орталарда қырқыс пікір тудырды. Хуан Висенте Гомес үкіметі венесуэлалық баспагерлерге "Ифигенияны" басып шығару үшін қаржы жәрдем көрсетпеді. Тереза де ла Парра Парижге сапар шекті, онда оның Симон Барсело, Альберто Зерега Фомбона, Вентура Гарсия Кальдерон және Гонсало Зальдумбиде сияқты достары болды. 1924 жылы Париждегі Каса Эдитора Франко Иберо Американа ұйымдастырған жылдық сыйлықтың иегері атанған Тереза де ла Парра, ақыры өзінің еңбегін жариялап, 10 000 француз франкі сыйлық алды. "Ифигения" париждік зиялылар мен оқырмандар арасында үлкен сәттілікке ие болды және көп ұзамай француз тіліне аударылды. Бірнеше сапарлар мен жұмыстардан кейін – оның ішінде Ұлттар Лигасындағы лекциялар мен сыншыларға берген шебер жауаптар – жазушы өзінің екінші маңызды туындысын қолға алды.

Бланка ананың естеліктері

"Мама Бланканың естеліктері" ("Memorias de Mamá Blanca") 1929 жылы жарық көрген, Де ла Парраның балалық шағы туралы ностальгияға толы, құрастырылған естелік. "Тазон" енінің төрт қарындасының рухы "Пьедра Азуль" енінің алты қарындасында бейнеленген. "Мама Бланканың естеліктері" атты туындының әдептілігі "Ифигенияны" сынағандардың жақсы пікірлерін алды. Де ла Парра өз хаттарында "Мама Бланканың естеліктерінде" "Ифигенияның" иісі жоқ екенін, онда наразылық сөздері, революциялық идеялар немесе әлеуметтік сын болмағанын жазды. Де ла Парра іздестірілетін лекторға айналды. Оның маңызды лекциялары Гавана мен Боготада өтті; соңғысы американдық қоғамдағы әйелдердің рөлі туралы оның жеке ойларына толы, колониялық дәуірден бастап 20-шы ғасырға дейінгі мағыналы болды.