Қателік тудырған мүлікті қайтару жолы

Кіріспе

Құқықтық шара

Реплевин (/r//I//'//p//l//ɛ//v//ɪ//n/) немесе талап ету және беру (кейде ревендикация деп аталады) – заңсыз немесе рұқсатсыз алынған жеке мүлікті қайтаруға және осының салдарынан туындаған залапты өтеуге мүмкіндік беретін құқықтық шара.

Этимология

"Replevin" сөзі англо-нормандық тектен шыққан және "replevy" етістігінің зат есім түрі болып табылады. Ол көне француз тіліндегі "replevir" сөзінен келген, бұл сөз "plevir" ("кепілге беру") сөзінен туындаған, ал "plevir" латын тіліндегі "replegiare" ("басқа біреу тәркілеген нәрсені қайтару") сөзінен шыққан.

Тарих

Корольдік соттардағы ең көне іс-шаралардың бірі – реплевиннің тамыры дәстүрлі соттардың құқығына негізделген, ал оның ресми бастауы Англияның бас судьясы Гланвиллге жатқызылады, ол Генрих II (1154–1189 жж.) тұсында қызмет еткен. Қатаң айтқанда, реплевин бастапқыда уақытша шара болып табылды. Оның мақсаты талапкерге оның иелігінен алынған жылжымалы мүлікті, сот оның иелену құқығын шешкенге дейін қайтаруды қамтамасыз ету еді. Бұл, дауды бітісу кезеңінде бейбітшілікті бұзуға әкелуі мүмкін жанжалдарды болдырмауға бағытталған. Басқаша айтқанда, заң үстемдігі жергілікті күш-қуат пен жеке дау-жанжалдардың орнын баса бастады. Бұл іс-қимыл өзін-өзі қорғауды реттеуге жасалған әрекеттердің тікелей жалғасы болды, ол делдалдық құқықтың бастауы саналды. Сотқа жүгіну нысаны қиындық тудырумен байланысты (distractio). Бұл – шаруа немесе оның бағыныштысынан белгілі бір әрекет орындалғанша, оның мүлкін алу тәсілі. Орта ғасырларда қиындықтарға байланысты төленетін қызметтер көп болды, себебі осы кезеңде иелiк ету шарттары өте көп еді. Қиындықтар зиянды жағдай ретінде де қарастырылуы мүмкін. Егер мал адасып, көршіге зиян келтірсе, зиян өтелгенге дейін оны ұстап қоюға болады. Мал иесі малдың жарақаттануына байланысты зиянды өтеу үшін "кепілдік және міндеттеме" беру арқылы оларды босатуға мүмкіндік алатын. Қиындықтардың бір ерекшелігі – қиындық жасаған адамның мүлікке заңды түрде иелік ету құқығы болмауы. Мүліктер заңмен қорғалатын қарастырылды. Осының салдарынан, қиындық жасаған адамның иеленуі заңсыз емес еді, себебі техникалық тұрғыдан иелену анықталмаған. Реплевиннің іс-шарасы XIII ғасырда пайда бола бастады. Бастапқыда реплевин ісі тек қана анықталуға тиіс мәселе – бұл әділетсіз қиындық болғандығы анық. Қиындықтың шамадан тыс пайдалануы жазаланды. Қиындық жасаған адам иелену құқығын алмағандықтан, ол бастапқыда заңсыз кіруге жауапты емес еді, ал екі іс-шараның салалары бөлек болды. XIV ғасырда судьялар біраз ойланғаннан кейін, жылжымалы мүлік алынған жағдайда талапкер қай шараны таңдауға құқылы екені шешілді. Сондай-ақ, реплевин trespass de bonis aspotatis (мүлікті алып қашу арқылы құқық бұзушылық) орнына қолданылуы мүмкін екені де шешілді. Бірақ, бұл алмастырудың жиі кездесетініне дәлелдер аз, тіпті мүлдем болмаған. Бұл ереже жылжымалы мүлікке заңды иесінің қол сұғуымен байланысты. 1856 жылы Mennie v. Blake ісінде реплевин заңының мәні былай түсіндірілді: "Реплевин, егер иесінің иелігінен бұрын алынбаса, қолданылмайды. Бұл – бекітілген және негізделген принцип". Қиындық жасаған адамның мүлікке құқығы бар деген мәлімдемесі реплевин ісін аяқтады. Содан кейін, XIV ғасырдың басында ойлап табылған жаңа өтініш – "меншік құқығын дәлелдеу туралы" өтініш арқылы қайта тапсыру қажет болды. XVII және XVIII ғасырларда арамдықпен жасалған зиянды өтеу іс-шарасы да пайда болды, ол жылжымалы мүлікті алып қашу арқылы құқық бұзушылықты алмастырды. Реплевин мен арамдықпен жасалған зиянды өтеу толыққанды сәйкес келмеді, себебі реплевиннің шектеулері болды. Англия мен Уэльсте 1854 жылғы "Ортақ құқық процедурасы туралы" заң күшіне енгенге дейін жауапкер нақты мүлікті қайтарудың орнына зиянды өтеуді таңдауға құқылы болды. 2007 жылғы Трибуналдар, соттар және орындау туралы заңның 65-бабы Англия мен Уэльсте реплевинге қатысты ортақ құқық ережелерін ауыстыруды көздеді, бірақ бұл ереже 2014 жылдың 6 сәуірінен бастап ғана күшіне енді.

One of the oldest actions in the royal courts, replevin had its roots in the law of customary courts, and its formal origin can be attributed to Glanvil, Chief Justiciar of England during the reign of Henry II (1154–1189). Strictly speaking, replevin in its original form was a provisional remedy. Its provision was to procure for the plaintiff the return of chattels taken out of his possession until the right to their possession could be decided by a court of law. No doubt, it was designed to avoid quarrels likely to cause a breach of the peace pending a settlement of the dispute about the right to possession. In other words, the rule of law was beginning to replace that of local force of arms and personal conflict as the resolution of disputes over chattels. The action was in direct succession to the efforts made to regulate self help, which were the origin of the law of tort. The form of legal recourse was in connection of distress (distractio). This was the practice of taking some chattel from the peasant or underling until some action was performed. In the medieval era the services for which distress could be levied were numerous, since the incidents of tenure were then very numerous. Distress was also leviable as damage feasant. When animals strayed and did damage to a neighbor, they could be retained until the damage was made good. Whether or not the distress was levied for rent or for livestock damage feasant, the owner of the animals could obtain their release by giving "gage and pledge" – a form of security that the damage would be made good. One peculiarity of distraint lay in the fact that the distrainor did not get any form of legal possession. The goods and chattels were considered to be in the custody of the law. As a result, there was no taking of possession by the distrainor that was unlawful, since no possession was technically inferred. The action in replevin began to appear in the thirteenth century. It seems clear that originally the action of replevin lay simply where the question to be determined was that of wrongful distress. Excess and abuse of distress was punished. Since the distrainor did not get possession he was not originally liable in trespass, and the spheres of the two forms of action remained distinct. During the fourteenth century, after some vacillation by judges, it was held that the plaintiff could elect which remedy he chose when the chattels had been distrained. It was also held that replevin could be used in place of the writ of trespass de bonis aspotatis (trespass by the asportation of goods). In reality, there is little evidence this substitution ever occurred with any frequency, if at all. The rule involved interference with the possession of a chattel by the rightful owner. In 1856, Mennie v. Blake summarized the law of replevin by stating, " it seems clear that replevin is not maintainable unless in a case in which there has been first a taking out of the possession of the owner. This stands upon authority and the reason of the thing". The mere claim by the distrainor that he had a right to the chattels distrained was a technicality that ended the action in replevin. It was then necessary to re file using a new writ invented in the early fourteenth century, called the writ de proprietate probanda – a writ "concerning the proof of ownership". During the seventeenth and eighteenth centuries the action of trover also arose, which largely replaced that of trespass in the matter of wrongful distress. Replevin and trover never completely coincided, because there was a limitation on replevin. Until the Common Law Procedure Act 1854 came into effect in England and Wales, a defendant was able to exercise an option of paying damages instead of restoring the actual goods. Section 65 of the Tribunals, Courts and Enforcement Act 2007 made provision for the common law rules governing replevin in England and Wales to be replaced, although this provision did not become effective until 6 April 2014.