Кіріспе
Себеш (нем. Mühlbach; венг. Szászsebes; трансильвандық саксон тілінде Melnbach) – Румынияның орталық бөлігіндегі, Трансильванияның оңтүстік-батысындағы Алба округіндегі қала.
Тарих
Бұл аймақта румын және печенег халқының бұрынғы ауылдық қонысы болған деп есептеледі, ол бүгінгі қаланың шығысында орналасқан. Қаланың өзін неміс қоныс аударушылары салған, кейіннен Трансильвания сакстары деп аталды, бірақ шын мәнінде Рейн және Мозель өзендерінің аймағынан шыққан. 12 ғасырдың екінші жартысында Венгрия Корольдігінің аумағында салынды және ортағасырлық Трансильванияның маңызды қаласына айналды. 1241-1242 жылдардағы татар (моңғол) шабуылдарынан кейін қала қабырғалары нығайтылды, бірақ 1438 жылы қала Осман империясымен басылып алынды. Трансильвания воеводасы Иоанн I Заполя 1540 жылы Себес қаласында қайтыс болды. Трансильвания диетасы 1546, 1556, 1598 және 1600 жылдары Себес қаласында өткізілді. Кездесулер өткізілген Заполя үйі қазір мұражай болып табылады. Себестің бар екендігін куәландыратын ең көне құжаттарда қала "Малебах" (1245), "Милленбах" (1309) деп аталған, бұл атаулар неміс тіліндегі "Малембох" сөзінен шыққан, ол "көптеген тастарды тасымалдайтын өзен" дегенді білдіреді, бұл қаланың географиялық орнына сәйкес келеді. Иоганн Тростердің 1666 жылы Нюрнбергте жарық көрген "Das alt und neue Teutsche Dacia" еңбегі қаланың 1150 жылы құрылғанын көрсетеді. 1242 жылғы моңғол шапқыншылығы қаланы қиратты, содан кейін тұрғындары оны қайта жаңартты. Ескі екі мұнаралы роман стиліндегі базилика ерте готика стилінде қайта салынды. Қазіргі мұнара екі бастапқы мұнараның негізінде салынған. Төртінші ғасыр қаланың даму кезеңін әкелді, ол 1376 жылы саксон қалалары арасында үшінші сауда орталығы ретінде тізілген. 1387 жылғы патшалық жарлық Себеске қамал қабырғаларын салу құқығын берді, бірақ олардың құрылысы 14 ғасырдың ортасынан бұрын басталған болуы мүмкін. Осылайша, шағын өлшеміне қарамастан, Трансильванияда толығымен тас қамалмен қоршалған алғашқы қалаға айналды. 1918 жылдың желтоқсанында Румыниямен біріккеннен кейін қаланың алғашқы мэрі Лионель Блага болды, ол жақын маңдағы Ланкрам ауылында туған румын ақыны және философы Люциан Благаның інісі.
Экономика
Бүгін Себеш – динамикалық экономикасы бар қала. Соңғы он жылда маңызды шетелдік инвестициялар тартылды: ағаш өңдеу және былғары тауарларын өндіру – жергілікті өнеркәсіптің негізгі салалары. 2015 жылғы наурыз айының мәліметі бойынша, жұмыссыздық деңгейі 2%-дан төмен болды, бұл сол кезде Румыниядағы барлық қалалар арасындағы ең төменгі көрсеткіш еді. 2016 жылғы сәуір айында Daimler AG компаниясының Star Assembly еншілес кәсіпорны Себеш қаласында Mercedes Benz тоғыз жылдамдықты автоматты беріліс қораптарын өндіруді бастады.
Халық саны
2021 жылғы санақта Себестің халқы 26 490 адамды құрады. 1850 жылғы санақ бойынша, қаланың сол кездегі халқы барлығы 8701 адамды құрады, оның ішінде этникалық немістердің үлесі айтарлықтай болды. 2011 жылғы санақта Себестің 24 165 тұрғыны болды, оның ішінде:
Румындар: 22 551, бұл 93,3% құрайды (1850 жылы: 69,4%)
Ромалар: 1168, бұл 4,8% құрайды (1850 жылы: 2,7%)
Немістер (Трансильваниялық сакстар): 261, бұл 1,1% құрайды (1850 жылы: 27,0%)
Венгрлер: 131, бұл 0,5% құрайды (1850 жылы: 0,47%)
Басқалары: 52, бұл 0,3% құрайды.
Діни көзқарас тұрғысынан алғанда, тұрғындардың көп бөлігі православие дінін ұстанады (80,1%), ал аз бөлігі пентикосталдарды (3,05%) құрайды. Халықтың 11,58% үшін діни жатақтығы белгісіз.
Romanians: 22,551, representing 93.3% (in 1850: 69.4%)
Romani: 1,168, representing 4.8% (in 1850: 2.7%)
Germans (Transylvanian Saxons): 261, representing 1.1% (in 1850: 27.0%)
Hungarians: 131, representing 0.5% (in 1850: 0.47%)
Others: 52, representing 0.3%
From a confessional point of view, the majority of the inhabitants were Orthodox (80.1%), with a minority of Pentecostals (3.05%). For 11.58% of the population, the confessional affiliation was not known.
Жергілікті тұрғындар
Франц Биндер (1824–1875), Африканы зерттеуші. Иосиф Блага (1864–1937), әдебиет теориясының маманы, эстетик, дін қызметкері, саясаткер және педагог. Лусиан Блага (1895–1961), философ, ақын, драматург, поэзия аудармашысы және романист. Эмиль Бёмхес (1879–1969), спорттық оқ атушы. Антон Кришан (1942–2012), хоккейші. Карл Фильч (1830–1845), пианист және композитор. Дэн Гальдеан (1974 жылы туған), футболшы. (1815–1851), лютерандық пастор және жазушы. Сава Хентия (1848–1904), суретші, декоратор және иллюстратор. (1818–1893), дәрігер және жазушы. (1906–1981), жазушы және аудармашы. (1820–1881), пастор, жергілікті тарихшы және тіл білімі маманы. Василе Мога (1774–1845), Карловци митрополиясының епископы. Раду Негут (1981 жылы туған), футболшы. Георге Рашинару (1915–1994), футболшы. (1874–1936), тарихшы және пастор, Румын академиясының құрметті мүшесі. Виорел Сима (1950 жылы туған), футболшы. Раду Станка (1920–1962), жазушы. Теобальд Стрейтфельд (1902–1985), жергілікті тарихшы. Tataee (1976 жылы туған), дискі жасаушы, рэпер және музыка менеджері. (1927–2018), диалекттерді зерттеуші және лексикограф.